Fantastische waterwezens (1) undines, zeemeerminnen en zeemeermannen

Door ZiaRia gepubliceerd in Mythen sagen en legenden

Overal ter wereld zijn volksverhalen, sagen, legenden en mythen te vinden over wezens, die de wateren bewonen. En dan niet alleen de wateren op het land (zoals bronnen, vijvers, meren, beken en rivieren), maar ook – en misschien vooral – de grote zeeën.

Die fascinatie met (mogelijke) waterbewoners is begrijpelijk. Water is immers noodzakelijk voor al het leven op Aarde. Het kan tegelijkertijd zegen brengen, maar ook erg verraderlijk en gevaarlijk zijn. Vooral de zeeën werden in vroeger tijden als mysterieus en ontzagwekkend ervaren, waarvan de kracht boven het menselijk bevattingsvermogen ging. Die enorme kracht van de zee, het verraderlijke gevaar van water in het algemeen werd dan in de meeste gevallen weer toegeschreven aan magische waterwezens, waar je als mens toch altijd voor moest oppassen.

Undines

Undines (ook wel Ondines genoemd) zijn waternimfen, die tot de Elementalen van water worden gerekend; zij zijn bekend uit de Germaanse mythologie. Deze waternimfen werden voor het eerst met naam en toenaam genoemd in de alchemistische geschriften van Paracelsus (1493-1541), een Zwitserse arts, alchemist en filosoof.

Rechts: Undine (1872), schilderij van John William Waterhouse (1849-1917).

Undines worden altijd afgebeeld als vrouwelijke nimfen, die volgens de overlevering kunnen worden gevonden bij beken, meren en watervallen in bosachtig gebied. Hoewel deze waternimfen een geheel menselijke (vrouwelijke) verschijning hebben, zijn zij magisch van aard. Undines zijn onsterfelijk en bezitten geen ziel. Wanneer zij echter verliefd worden op een menselijke man, met hem trouwen en een kind van hem krijgen, verliezen zij niet alleen hun onsterfelijkheid, maar meestal ook gelijk hun bijzondere schoonheid. Voor de echtgenoten was de verbintenis overigens ook niet helemaal zonder gevaar. Het bekendste verhaal over de lotgevallen van een waternimf en haar echtgenoot is die van:

Undines Vloek

Op een dag zag Undine een knappe ridder door het bos rijden. Ze werd op slag verliefd. Toen de ridder ook nog eens zijn paard liet drinken van de beek, waar zij haar verblijf had, kon ze zich niet inhouden en maakte zich aan hem bekend.

De verschijning van deze wonderschone vrouw deed het hart van de ridder sneller kloppen en het duurde niet lang of hij raakte over zijn oren op haar verliefd. Hij vroeg Undine daarop om met hem mee te gaan, want – zoals hij pathetisch declameerde – hij kon geen dag, geen uur, geen minuut, geen seconde, zelfs geen ademteug meer zonder haar aanwezigheid leven. Undine vertrok uit het bos en gaf zich over aan de goede zorgen van de ridder. Eenmaal thuis huwde de ridder met de schone waternimf en een jaar later baarde zij zijn kind. Vanaf dat moment echter, verdween haar onsterfelijkheid, maar vooral haar fysieke aantrekkingskracht. De ridder verloor meer en meer zijn belangstelling, iets dat Undine met lede ogen aanzag.

Op een middag wandelde Undine langs de stallen en hoorde haar man snurken. Toen ze ging kijken, lag hij te slapen in de armen van een andere vrouw. Undine werd woedend en vervloekte hem: “Eens zwoer je mij trouw met elke ademteug die je deed. Ik aanvaardde je eed. Maar nu je mij ontrouw bent, bezweer ik je dat je kunt ademen zolang je wakker bent. Zodra je weer in slaap valt, zal het je laatste ademteug zijn en zul je sterven!” En zo geschiedde.

De ademhalingsstoornis CHS (Centraal Hypoventilatie Syndroom), die tijdens de slaap kan leiden tot o.a. een te oppervlakkige ademhaling en slaapapneu, werd vroeger ook wel Undines Vloek genoemd.

Zeemeerminnen

Verhalen over zeemeerminnen (en in mindere mate zeemeermannen) bestaan al sinds het begin van onze beschaving. Verschillende oude religies kenden zelfs goden, die werden afgebeeld als half mens, half vis, zoals bijvoorbeeld de Babylonische god Oannes of de Fenicische god Dagon.

Het archetype van een zeemeermin is die van een wezen met van boven een vrouwenlichaam, maar vanaf het middel een vissenstaart. Het klassieke beeld van een zeemeermin, die op een rots haar (groene) haar kamt, is een oud middeleeuws beeld, dat vooral tijdens de Renaissance bijzonder populair was.

Als magisch wezen werd de zeemeermin vaak zingend afgebeeld; hierdoor zag men haar soms als gelijke van de Sirenen, boosaardige verleidsters in de rivieren en zeeën uit de Griekse mythologie, die met hun betoverende stem zeelieden tot waanzin en meestal in de dood dreven.

Door die associatie met de Sirenen werden zeemeerminnen vaak eveneens als boosaardige wezens afgeschilderd, die deden wat ze wilden en naar willekeur dood en verderf konden zaaien. Maar toch waren er ook andere verhalen.

Zeemeerminnen zouden namelijk zeelieden, die ze leuk vonden, schatten cadeau hebben gedaan. Hun favoriete begeleiders waren van oudsher dolfijnen: wanneer zeelieden vriendelijk waren tegen dolfijnen, zouden de zeemeerminnen hen goedgunstig gezind zijn geweest en hen bijvoorbeeld hebben gewaarschuwd wanneer er een zware storm aankwam.

Sommige zeemeerminnen keerden de zee de rug toe en gaven de voorkeur aan het leven op het land met een menselijke geliefde. Zij offerden dan hun schitterende vissenstaart op om een menselijke gedaante te kunnen aannemen en als mens verder te leven. Hans Christiaan Andersen schreef over dit thema bijvoorbeeld het verhaal van de Kleine Zeemeermin. Een ander verhaal over de liefde tussen een mens en een zeemeermin is de volgende:

Graaf Siegfried en Melusina

Graaf Siegfried, de stichter van Luxemburg, trouwde lang geleden met de jonge schoonheid Melusina. Voor het huwelijk had ze slechts één verzoek: of Siegfried haar elke maand één dag en één nacht alleen wilde laten zonder vragen te stellen. Siegfried stemde in. Op de eerste woensdag van elke maand trok Melusina zich in haar privévertrekken terug om er pas donderdag weer uit te komen. Zo leefden ze jarenlang heel gelukkig.

Op een dag was Siegfried echter zo nieuwsgierig, dat hij haar volgde en de deur naar haar badkamer opende. Daar lag Melusina in de badkuip met een vissenstaart over de rand! Zijn vrouw was een zeemeermin!

Melusina had echter zeer scherpe zintuigen: zij voelde dat haar man haar bespioneerde. Ze sprong daarop uit het venster in de onderliggende rivier de Alzette en kwam nooit meer terug.

Zeemeermannen

Van oudsher waren er altijd veel minder verhalen over zeemeermannen dan over zeemeerminnen. De reden ligt enigszins voor de hand: verreweg de meeste verhalen over zeemeerminnen kwamen van zeelieden. Deze mannen dobberden soms vele maanden eenzaam op zee rond en droomden over het algemeen meer over knappe vrouwen dan over knappe mannen.

Volgens sommige legenden zouden er veel minder zeemeermannen zijn, omdat deze alleen worden geboren uit verbintenissen tussen zeemeerminnen en mensen – lang niet alle zeemeerminnen gingen echter zo’n verbintenis aan. In de oude Griekse mythologie hadden deze bovennatuurlijke kinderen steevast groen haar en zwemvliezen tussen hun vingers en tenen. Ook konden ze onder water ademen als vissen.

Zeemeermannen verbleven – in tegenstelling tot sommige (gehuwde) zeemeerminnen – nooit op het land: zij zochten altijd weer de zee op. Daar werden ze meestal gezien als wijze leraren. Wanneer echter hun gramschap was opgewekt, konden zij evenzogoed hevige stormen veroorzaken en passerende schepen laten zinken.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2020) Foto's: Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

 

 

 

 

 

19/07/2020 16:31

Reacties (9) 

2
20/07/2020 10:16
ik zou er bijna in (willen) geloven ,een vis die anders gevolueerd is ? maar omdat men vertelde dat hun staart veranderd op t land in mensen benen , verwijs ik het toch echt naar fantasie.
maar wel mooi.
2
19/07/2020 19:23
Heerlijk artikel. Ik hou totaal niet van vis, maar een zeemeerman zoals op dat plaatje ... die staart vergeef ik hem.
1
19/07/2020 19:12
Leuk, die meiden met de vissenstaart.
Hier kun je met manatee's snorkelen:
https://www.youtube.com/watch?v=7lRIgZqeyKM
20/07/2020 07:10
1
19/07/2020 17:28
Prachtig, waar mensen hun inspiratie voor dergelijke mythische vertellingen vonden.
1
ZiaRia tegen Oxalis
19/07/2020 17:28
Zeker waar.
1
19/07/2020 17:26
Magisch en fantastisch, deze verhalen over waterwezens.
1
19/07/2020 17:15
Mooie verhalen.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert