Zoönose, wat is het en hoe gaat het rond?

Door Robin93 gepubliceerd in Gezondheid en fitness

b01238a7d335d6bdda8820cc280deb51_medium.Wanneer een infectieziekte van een dier op een mens overspringt, wordt dat een ‘zoönose’ genoemd. De benaming is afgeleid van de Griekse woorden zoön (=dieren) en nosos (=ziekte). Dit fenomeen komt heel veel voor – in ongeveer tweederde van infectieziekten zijn de ziekteverwekkers afkomstig van dieren. Maar zelden heeft een zoönose zo’n wereldwijde impact gehad als het coronavirus Covid-19 (voor zover bekend waarschijnlijk in China via vleermuizen en/of schubdieren op de mens overgesmet) dat vandaag de dag heeft. Het aantal besmettingen rijst de pan uit, de wereldeconomie ligt op zijn gat, de werkeloosheidcijfers zijn schrikbarend en het maatschappelijke leven ‘as we know it’ zou wel eens nooit meer hetzelfde kunnen worden.

Zoönosen in soorten en maten

Van dieren overspringende virusinfecties zijn er velen. Ze kunnen bacterieel, viraal of parasitair van aard zijn en de meesten van ons zullen er best een aantal van (her)kennen. 76b7233e3f5ac723a48d04839eedec8d_medium.Denk eens aan de pest (bacterie bij vooral ratten, verspreid door vlooien) de ziekte van Weil (bacterie in uitwerpselen en urine van ratten), de ziekte van Lyme (besmette teken), Q-koorts (bacterie via vee, huisdieren en teken, meestal door luchtbesmetting), malaria (parasiet via muggen), toxoplasmose (parasiet in uitwerpselen van katten), salmonella (bacterie via vee, pluimvee, huisdieren en reptielen), gele koorts (virus via muggen) en vogelgriep (virus bij vogels en pluimvee, meestal via luchtbesmetting). Om er maar een paar te noemen.

Het verloop van een zoönose kan zeer verschillend zijn. Het kan zowel de dierlijke als de menselijke gastheer of gastvrouw doden. Soms kan echter het verloop bij een ziek dier mild zijn en bij een ziek mens ernstig en andersom. Veel hangt natuurlijk ook af van andere factoren: de voorafgaande gezondheid van dier of mens, eerder doorgemaakte besmettingen en eventuele immuniteit, de leeftijd, de leefomstandigheden, persoonlijke hygiëne e.d.

Een zeer beruchte en dodelijke zoönose: de Spaanse Griep

f849c177510d3207e9a262f6c92f34eb_medium.De menselijke geschiedenis staat bol van allerlei soorten zoönosen die tot plaatselijke epidemieën konden uitgroeien: pest, pokken, cholera, tyfus, malaria, tuberculose, influenza en ga zo maar door. In de recente geschiedenis is het met één zoönose wereldwijd al eens verschrikkelijk fout gegaan en dat was in 1918-1920. De Spaanse Griep (een gemuteerd vogelgriepvirus) was een wereldwijde pandemie, die dood en verderf zaaide. De zeer besmettelijke en gevaarlijke virusinfectie heeft in amper twee jaar tijd waarschijnlijk aan 50-70 miljoen (sommigen menen zelfs 100 miljoen) mensen het leven gekost.

De ziekte werd in de verspreiding enorm geholpen door de Eerste Wereldoorlog. Enerzijds werden hierdoor besmette soldaten zonder quarantaine rechtstreeks vanuit de Verenigde Staten – waar deze zoönose destijds was ontstaan – naar Europa gevaren en per trein door steden en dorpen naar de loopgraven gebracht. Anderzijds was er de censuur op elke 3eab8e7af829d37879008637fb8d9d70_medium.berichtgeving erover; de geallieerde legerleiding vreesde namelijk dat soldaten uit angst voor de nieuwe ziekte niet meer zouden willen vechten.

Daarnaast was de medische kennis in die tijd ook nog eens beperkt: dokters en wetenschappers wisten wat een bacterie was, maar van een virus had men amper gehoord. Het zou tot de ontdekking van de electronenmicroscoop door de Duitse Max Knoll en Ernst Ruska in 1931 duren vóórdat men de grote verscheidenheid aan virussen kon beginnen te onderscheiden en onderzoeken.

Virus of bacterie, wat is het verschil?

Op het oog lijken beide eender in hun gevolgen: je kunt er licht tot ernstig tot zeer ernstig ziek van worden en er zelfs aan sterven. In aanleg zijn ze – biologisch gezien – echter totaal verschillend.

Bacterie

55e11e574f41cc9b9cd9dbd0dfeed9ad_medium.Een bacterie is een klein ééncellig micro-organisme zonder eigen kern. Dat betekent dat bacteriën dus levende organismen zijn en zichzelf kunnen vermeerderen door celdeling. Bacteriën zijn altijd en overal aanwezig binnen en buiten ons lichaam. Sommige soorten zijn ongevaarlijk, sommige zelfs ronduit nuttig. Ziekteverwekkende (pathogene) bacteriën zijn echter altijd schadelijk. Door hun celdeling kunnen bacteriën (voor mens en dier) giftige stoffen produceren die dan tot ernstige ontstekingen en ziektes kunnen leiden, zoals onder meer de pest, cholera of tyfus. Bacteriën worden vaak overgedragen door het eten van besmette dierlijke producten of door contact via besmet speeksel, bloed, urine of ontlasting. Omdat bacteriën levend zijn, kunnen medicijnen zoals antibiotica meestal succesvol worden ingezet om ze te doden.

Virus

06f06fb1023cfffce87625af8fef07e0_medium.Een virus is heel iets anders: het is een eiwitverbinding zonder celstructuur, zonder leven, die binnendringt in een levende lichaamscel. Dat betekent dus dat een virus pas tot leven komt en zich kan vermenigvuldigen wanneer hij zich toegang tot een levende lichaamscel heeft verschaft. Om die kans zo groot mogelijk te maken, zijn virussen bijzonder besmettelijk. Eenmaal besmet zal een virus in dier of mens een lichaamscel overheersen en dwingen verder kopieën van het virus te produceren (die dan weer andere lichaamscellen binnendringen). Ook geeft het virus op dat moment gifstoffen af waardoor de algemene afweer en weerstand verzwakt en de kopievirussen nog meer vrij spel krijgen. Omdat een virus niet een levend organisme is, zijn er eigenlijk niet of nauwelijks medicijnen tegen in te zetten. Zo kan een virus niet worden gedood en zijn antibiotica dus nutteloos; bij een virusinfectie heeft zo’n kuurtje dan ook geen enkele zin.

Zoönosen en overdracht

fd4350288342b3b0b251238e2a95c5d5_medium.Hoe zo’n in aanvang dierlijke infectieziekte de overstap van dier op mens kan maken, gebeurt via een aantal verschillende routes: bijvoorbeeld via het eten van besmet dierlijk voedsel (vooral van wilde dieren), contact met besmet water, via het inademen van besmette lucht, via direct contact met besmette dieren of besmet dierlijk materiaal (vlees, mest e.d.) of via besmette bloedzuigende insecten zoals muggen, vlooien of teken. Wanneer de zoönose zich in een mens heeft weten te vestigen, gaat de verdere besmetting van mens tot mens meestal nog sneller: vooral via ingeademde besmette lucht en oversmetting via lichamelijk contact.

Zoönose andersom?

9ec99a724268a05e2a16250840a99b50_medium.Nu is er in Nederland onlangs een interessante ontwikkeling geconstateerd: het coronavirus Covid-19 (in aanvang een zoönose van dier op mens) keerde zich om: in een Brabantse nertsenfokkerij raakten enkele dieren besmet door hun menselijke verzorger. En daar bleef het niet bij: nu blijken andere verzorgers weer door de nersten te zijn besmet. Van dier op mens op dier op mens … Covid-19 blijkt een kwaadaardig allemansvriendje te zijn dat zich laat kaatsenballen van de ene naar de andere biologische soort. Wetenschappers kunnen de komende tijd hun tanden zetten in het klaarblijkelijk snelle en grote aanpassingsvermogen van dit virus.

Maar hoe moet je dit nu noemen? Besmetting van dier op mens heet officieel een ‘zoönose’. Besmetting van mens op dier zou dan een ‘anthroponose’ - afgeleid van de Griekse woorden anthropos (=mens) en nosos (=ziekte) - kunnen heten. En het kaatsenbaleffect van dit coronavirus? Misschien wordt Covid-19 een nieuwe tak van sport onder de oversmettende virussen: wellicht een ‘zoöanthropozoönose’?

 

Copyright: Robin93.

(2020) Foto's: Freepik.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

4d36749622e03162aa5d3ef4fc1340ed_medium.Zie voor andere artikelen bijvoorbeeld ook:

Hooikoorts-zeker-geen-verkoudheid-of-griep

Hoogtevrees-wat-is-het-wat-kun-je-er-aan-doen?

Kannibalisme-een-terecht-taboe

of via:

https://tallsay.com/robin93

https://robin93artikelen.wordpress.com/

 

25/05/2020 14:05

Reacties (14) 

17/06/2020 01:27
Het is de zoveelste keer dat China de zaak weer onder het kleed heeft geveegd en ga de geschiedenis maar eens bekijken van China. De HongKong griep heb ik ook gehad en ik dacht dat ik met de laatste 5 dagen van mijn leven bezig was. Heftig goedje. Later hoorde ik op de radio een deskundige zeggen toen er ook al veel doden zijn: " Hadden ze dat niet even kunnen zeggen dat er een virus op komst is'' Dus hebben ze weer de zaak ook weer onder het kleed geveegd zoals vanouds. Zijn die Chinezen dan zo erg stom om te vergeten hoe groot het enorme reisgedrag is van mensen wereldwijd en van hun ei...
1
26/05/2020 19:29
Gelukkig zitten we nu niet ook nog in loopgraven.
1
26/05/2020 11:43
Mooi artikel. De mens is nu eenmaal ook een diersoort, of hij het wil geloven of niet.
1
26/05/2020 04:18
Uitstekend artikel.
3
25/05/2020 15:22
Goed stuk! Bij de Spaanse griep was er geen lockdown of quarantaine, omdat prioriteit werd gegeven aan de (Eerste Wereld-) oorlog. Nu zijn vele regeringen te laat met maatregelen uit angst voor politiek gezichtsverlies of voor economische malaise of omdat ze het niet (kunnen) geloven dat 'een griepje' zo gevaarlijk en dodelijk kan zijn. Censuur was er 100 jaar geleden en is er nu bij de grote machtsblokken nog steeds. China met zulke lage corona-sterftecijfers op een bevolking van meer dan 1 miljard? Dat bestaat eenvoudigweg niet. Rusland met ruim 350.000 besmettingen en slechts 3.600 doden? O...
1
Robin93 tegen Asmay
25/05/2020 15:24
Klopt als een bus. Jammer genoeg.
2
Candice tegen Asmay
26/05/2020 04:22
En nu worden en maatregelen genomen .... misschien wat te laat en dan komt er commentaar uit de hoek van diegenen die toch geen verantwoording hoeven te nemen.

Je laatste stuk van je reactie. Dat is inderdaad onmogelijk. Als China meteen openheid van zaken gegeven had, dan had er veel ellende voorkomen kunnen worden.
2
Asmay tegen Candice
26/05/2020 12:24
Dat denk ik ook.
1
25/05/2020 15:10
Een pandemie als met dit coronavirus toont maar weer eens hoe kwetsbaar de wereld is geworden. Het virus mag bij dieren zijn ontstaan, maar de reizende mens heeft het binnen een oogwenk over de hele wereld verspreid.
2
25/05/2020 15:04
Mooi artikel. Vreemd is het, die heen en weer besmetting tussen dier en mens en dier en mens. De besmettingsgraad en willekeur van Covid-19 liggen dus behoorlijk hoog.
1
26/05/2020 11:56
Hoezo vreemd? De mens is tenslotte ook een diersoort. Daar maakt een virus geen onderscheid. Het verschil in het DNA van mens en aap is minimaal, en met katachtigen en andere zoogdieren zijn het ook maar een paar procent meer.
1
28/05/2020 12:54
Dat snap ik, maar die snelle terugbesmetting van mens naar dier en dan weer naar mens; dat is toch wonderlijk. Nog niet eerder bij andere zoönosen over gehoord.
1
28/05/2020 13:17
Dat hadden ze tot dusver ook nooit goed onderzocht.
De beruchte Spaanse griep ten tijde van WO I schijnt volgens laatste onderzoeksresultaten via kippen/eenden en andere vogels op de mens overgegaan te zijn, en andersom ook. Zag net een documentaire over dit onderwerp op de Duitse TV: nu het ineens volop in de belangstelling staat zal er wel meer aan het licht komen.
Jammer alleen dat de makers (zoals wel vaker bij 'groene' journalisten) de schuld weer bij de industrielanden leggen: omdat wij hier zoveel rund- en varkensvlees willen eten wordt in ontwikkelingslanden veel soja verb...
1
28/05/2020 14:09
Dat is inderdaad wel heel ongenuanceerd.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert