Fantastische aardewezens (3) kabouters en leprechauns

Door ZiaRia gepubliceerd in Mythen sagen en legenden

Als laatste in deze reeks van Fantastische aardewezens komen de kabouters en de leprechauns aan bod.

Kabouters

e6e779153b30a7fc5e5f2a2b153e4105_medium.Vrijwel overal in Europa komen verhalen voor over een klein en magisch ras, dat al lange tijd vòòr de mens op aarde leefde: de kabouters. In oorsprong ging het om een magisch volk van aardewezens, ook wel bekend als huis- of bosgeesten, die (meestal onzichtbaar) in de natuur of rondom (mensenlijke) gemeenschappen woonden. Die aard is nog gedeeltelijk terug te vinden in de naam. Het woord ‘kabouter’ zou namelijk zijn afgeleid van het oud-Germaanse woord ‘kubawalda’, dat ‘huisgeest’ of ‘huisbewaarder’ zou hebben betekend. fcc791b9b7d7130f717ab8900ce04695_medium.

In Duitsland worden de kleine aardmannetjes meestal aangeduid als Kobolden (niet te verwarren met kobolds – zie deel 2). In Denemarken en Noorwegen noemt men ze nisse. In Zweden spreekt men over nissar of tomten en in Finland over tonttu. In de Scandinavische landen is er voor het kaboutervolk overigens nog een speciale en belangrijke rol weggelegd: naast hun andere bezigheden, helpen zij de Kerstman op Kerstavond met (de bezorging van) de pakjes voor de kinderen (zie foto rechts).

Karakteristieken van de kabouter

Waar ze ook in Europa vandaan komen of leven, kabouters hebben eigenlijk altijd een aantal karakteristieken gemeen:

  • Kabouters 9d566fa5da1d5ac63eb10b79b8a4badb_medium.zijn klein: over het algemeen wordt hun lengte geschat ergens tussen de 5 en 45 centimeter. In de ene cultuur kunnen zij schuilen onder een vliegenzwam, in de andere zijn ze weer groot genoeg om op geiten te rijden. Ondanks hun geringe lengte zijn kabouters verrassend genoeg bijzonder sterk.

  • Kabouters zouden afstammen van elfen en – net als zij - beschikken over een bepaalde, aardse toverkracht, die zij vooral ten goede laten komen aan de natuur. Als bescherming kunnen zij ook zichzelf en hun dorpen onzichtbaar maken voor vijanden (zo ook voor mensen). c44780a458faff090306fd6300c51c9d_medium.

  • Er zijn kabouters (de vroegere huisgeesten), die altijd in de buurt van de mens wonen en leven. Volgens de overlevering zouden deze kabouters – tegen een bepaalde vergoeding – bereid zijn om in of rondom het huis te werken. Die vergoeding kan bestaan uit voedsel; traditioneel golen brood en melk (soms bier) als typisch kaboutervoedsel. Wanneer zij echter niet goed werden behandeld of niet op tijd werden betaald, zouden kabouters zich ontpoppen als ware kwelgeesten en de (menselijke) boosdoener behoorlijk dwarszitten.

  • Kabouters kennen geen ‘dienstverband’; zij zullen klusjes verrichten zolang zij dat zelf willen en kunnen er vervolgens ineens vandoor gaan.

  • Kabouters leven over het algemeen veel langer dan mens of dier.

Uiterlijk van de kabouter

7b6680bd914eacdae3c3855f0d9fb11c_medium.Ook in hun uiterlijk zitten overeenkomsten. Zo hebben kabouters vrijwel altijd een blanke huidskleur, een goed doorvoed uiterlijk en een uitgesproken rode neus. Kaboutermannen hebben standaard wit haar en een lange witte baard. Traditioneel dragen zij eenvoudige boerenkleding, zoals die in middeleeuws Europa gebruikelijk was, met korte laarzen, een brede riem en een (rode) puntmuts. Kaboutervrouwen kunnen elke soort haarkleur hebben en dragen hun haar meestal in vlechten los, of op het hoofd vastgespeld. Verder zie je hen altijd gekleed in lange, wijde rokken en eveneens met een (rode) puntmuts. Vreemd genoeg spreken oude volksverhalen en sprookjes nooit over kabouterkinderen, die er toch ongetwijfeld ook moeten zijn.

Moderne kijk op de kabouter

68d01cdca8b40587463a0f035bbb83c2_medium.Het beeld, dat wij tegenwoordig van kabouters en kabouterleven hebben, werd in Nederland enkele decennia geleden uitgebreid beschreven en geïllustreerd door Wil Huygen (1922-2009) en Rien Poortvliet (1932-1995) in hun Kabouterreeks (zie ook foto van kabouter met lantaarn hierboven).

Tegenwoordig is het meest geziene lid van de kabouterfamilie de tuinkabouter.

Leprechauns

cc2835b11c507c889b842accc55d9230_medium.De Ierse leprechaun lijkt in sommige opzichten op de Europese kabouter, maar is tegelijkertijd ook weer heel verschillend. Leprechauns zijn elfachtige, magische aardewezens, die solitair leven en zelfs het contact met hun eigen soortgenoten mijden. Over de herkomst van de naam ‘leprechaun’ bestaan diverse theorieën. Eén ervan is, dat de naam zou zijn afgeleid van het oud-Ierse woord ‘préachán’, hetgeen ‘praatjesmaker met kwade bedoelingen’ zou hebben betekend. En dat zou wel eens de lading goed kunnen dekken, want leprechauns hadden vanouds niet een beste reputatie.

Karakteristieken van de leprechaun

acc868974aec860d57ebe8a963406d4e_medium.Net als kabouters zijn zij zeer klein, maar daar houdt de gelijkenis verder op. De leprechaun is namelijk verder slank van postuur, heeft rood haar en – afhankelijk van zijn leeftijd – een korte tot lange rode baard. Leprechauns dragen geen puntmutsen, maar hoeden of steken. Zij kunnen verbazingwekkende hoeveelheden bier en whisky naar binnen werken en verkeren dan ook meestal onder invloed. Een dronken leprechaun zou volgens de overlevering veranderen in een cluricaun en dan de boel op stelten zetten. Cluricauns zouden provisiekasten leeghalen, wijnkelders leegroven, vee stelen en zo door de streek trekken.

Leprechaunkinderen staan bekend als hebberig en afgunstig op andere kinderen met mooier speelgoed. Vreemd genoeg is onduidelijk of er vrouwelijke leprechauns zijn, waar ze leven en hoe het kroost wordt geboren.

Leprechauns, goud en illusies

09fde677ceedc6e62b27fa0baa925868_medium.Van oudsher zijn leprechauns goede schoenmakers. Zij zouden verder alles doen om hun rijkdom te vergroten. Meestal zoeken ze goud, dat zij vervolgens een levenlang oppotten. Leprechauns zijn gierig en delen nooit iets met anderen; het valt ze zelfs zwaar om voor noodzakelijkheden te betalen. Ze zijn weliswaar altijd fatsoenlijk, maar nooit echt netjes gekleed, omdat mooie kleding duur is en (te) veel goud zou kosten. Alleen hun schoenen – die ze tenslotte zelf maken – zijn mooi glanzend en fraai versierd. Een leprechaun zou altijd twee munten op zak hebben: een zilveren shilling, die altijd op magische wijze weer in zijn portemonnee terugkeert en een valse gouden munt, die in steen of as verandert zodra hij is uitgegeven. Het is dus moeilijk zaken doen met een leprechaun, want betaald krijg je nooit.

09db2c0eb3e1c46edf2c7424312f3ed2_medium.Het goud, dat de leprechauns gedurende hun hele leven verzamelen, zou in een grote ketel of houten kist begraven liggen aan het einde van de regenboog. Een mens kan het fortuin van een leprechaun opeisen, maar dan moet hij het magische wezentje wel eerst vangen! Dat is geen sinecure, want de leprechaun kan zichzelf onzichtbaar maken en aldus verdwijnen. Volgens de legende kan een sterveling van een gevangen leprechaun drie wensen vervuld krijgen, maar meestal creëert het wezen allerlei nutteloze zinsbegoochelingen om daarna schaterlachend te verdwijnen. Toch zijn leprechauns wel dankbaar voor elke goede daad, die aan hen wordt bewezen. De weldoener in kwestie zal altijd zijn wens vervuld krijgen of in goud worden betaald.

Moderne kijk op de leprechaun

Door de jaren heen is het beeld van de grillige leprechaun sterk veranderd. Tegenwoordig wordt hij afgeschilderd als een vrolijk en goedgezind mannetje met een volle pot goud en een klavertje-3 (shamrock), dat als geheel symbool staat voor het ‘geluk van de Ieren’.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

22b826eb53fa7fa421a8616abdbca843_medium.(2020) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Fantastische-aardewezens-(1)-eenhoorns-en-elfen

Fantastische-aardewezens-(2)-dwergen-en-kobolds

Of lees verder op:

 

https://ziariasblog.wordpress.com/mythen-sagen-en-legenden/

 

 

07/03/2020 17:03

Reacties (5) 

1
07/03/2020 18:19
U bent niet ingelogd. Wilt u nu inloggen of een account aanmaken?
Altijd boeiend, gelijkenissen, verschillen en karakters van magische wezens uit volksverhalen en sprookjes. Typisch hoe een en ander in het collectief geheugen is blijven hangen.
1
07/03/2020 18:14
Leuk om te weten hoe kabouters en leprechauns van elkaar verschillen. Ik heb weer wat bijgeleerd!
1
07/03/2020 18:11
Leuk artikel!
1
07/03/2020 17:48
Grappig verhaal. Mijn kabouters hebben allemaal staarten, en ze krijgen elke nacht te eten.
Maar klusjes rond het huis doen: vergeet het maar.
;-)
1
07/03/2020 18:07
Vrije bosgeesten in hart en nieren dus!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert