Fantastische aardewezens (2) dwergen en kobolds

Door ZiaRia gepubliceerd in Mythen sagen en legenden

Bij het element Aarde behoren van oudsher diverse magische wezens, waaronder ook dwergen en kobolds. Maar wie en wat zijn zij eigenlijk?

Dwergen

8e5bf80e2e16a35e3cf494cf3299d4f6_medium.Dwergen zijn volgens de oude volksverhalen magische wezens, die ondergronds leven en zeer bedreven zijn in het bewerken van kostbare metalen en edelstenen. Ze zijn klein van stuk,  hebben een gedrongen bouw en meestal lang haar en lange baarden.

Dwergen komen zowel in sprookjes als legenden en mythologieën in vooral Noord- en Midden-Europa voor. Ze wonen dan in onderaardse grotten of spelonken en kunnen uitstekend zien in het donker.

Bij daglicht voelen ze zich echter slechter op hun gemak en dan zouden ze zich meestal schuilhouden in hun mijnen. In sommige streken zouden dwergen volgens de volksverhalen (net als Noorse trollen) in steen veranderen, zodra het ochtendlicht ze beschijnt.

Dwergen en de goden

Vooral in de Europese mythen en legenden zijn dwergen de delvers van kostbare metalen en edelstenen. In tegenstelling tot (al even mythische) draken, verzamelen dwergen al deze schatten niet voor zichzelf om van te genieten, maar maken zij er meestal fraai wapentuig van, zoals onder meer zwaarden, dolken, speren en bijlen. Deze wapens waren vanouds zeer gewild vanwege de krachtige magische eigenschappen, die de dwergen er in wisten te leggen.

b15d0a7384cd40c087c935d0defc4c7b_medium.Zelfs de oude (Keltische, Germaanse en Noorse) goden vertrouwden op de uitzonderlijke vaardigheden van de dwergen op dit gebied en bestelden regelmatig speciale, fraaie wapens voor zichzelf.

Zo liet oppergod Odin zijn speer Grungir ooit door de dwergen maken. Deze speer was zo perfect gesmeed, dat hij zijn doel nooit miste.

Dwergen maakten daarnaast schitterende juwelen van hetgeen zij aan goud, zilver en edelstenen in de mijnen dolven. De Brisings, vier dwergen die een grote rol spelen in de Noorse mythologie, zouden ooit een prachtig, magisch collier voor de godin Freya hebben gemaakt. Dwergen zijn echter geduchte onderhandelaars: zo moest Freya eerst met alle vier de nacht doorbrengen, voordat zij dit zo felbegeerde sieraad in handen kreeg.

Dwergen en Fenrir, het wolfmonster

In een andere belangrijke Noorse legende spelen de dwergen ook een zeer belangrijke rol.

Ooit, lang geleden, maakten de Noorse goden zich zorgen om Fenrir, een enorme, sterke wolf. Er was namelijk een voorspelling gedaan, dat wolfmonster Fenrir ooit de wereld zou vernietigen. De goden streden keer op keer met de gevaarlijke Fenrir. Het lukte hen wel om de wolf te vangen en in een kooi op te sluiten, maar Fenrir brak steeds weer uit.

dafdbc025032b9c3d3bd0ecae0cbc65a_medium.De goden vroegen daarop de dwergen om een ketting te smeden, waarmee men Fenrir kon vastleggen. De dwergen maakten daarop een lange, zeer dunne, lichte ketting. Bij de presentatie ervan waren de goden sceptisch. Kon zo’n dunne ketting de gevaarlijke, grote en sterke wolf geketend houden? Zij twijfelden. Maar de dwergen vertelden, dat de ketting was gemaakt van vele elementen, waaronder hondsdraf, bergsteen, vrouwenbaard, vissenadem, berenpees en vogelspuug. Bovendien hadden ze hun eigen magische krachten aan de ketting toegevoegd, waardoor deze onbreekbaar was geworden. En jawel, toen de goden Fenrir opnieuw hadden gevangen, konden zij hem met de dwergenketting voorgoed vastketenen, zodat de grote wolf geen gevaar meer voor de wereld kon betekenen.

Dwergen in soorten en maten

fc2e065564bd57fc7d0090aa7cca35eb_medium.De Europese volksverhalen kennen verschillende soorten dwergen. In Midden-Europa wonen dwergen altijd in de bergen. In Frankrijk zijn dwergen wezens, die ondergronds leven, terwijl zij in Spanje in muren wonen. In Wales zouden dwergen zijn ontstaan uit menselijke zielen, waar de duivel op heeft gespuugd. Bekend zijn verder vooral:

Germaanse of Duitse dwergen

In de oude Germaanse mythologie komen drie soorten dwergen voor, die elk een andere kleur kleding droegen en dus goed van elkaar te onderscheiden waren.

  • Witte dwergen waren vanouds vriendelijk en opgewekt. Zij werkten vooral met kostbare metalen, zoals goud en zilver, en smeedden vooral sierlijke objecten.

  • Bruine 2a7fe323f7677e938fcc554bc3724acb_medium.dwergen waren eveneens uitstekende metaalbewerkers, maar stonden erom bekend, dat zij reizigers konden volgen en pesten. Ook zouden zij wel eens mensenbaby’s hebben gestolen om deze zelf op te voeden en later in hun mijnen te laten werken.

  • Zwarte dwergen waren vooral bedreven in het bewerken van ijzer – dit zou ook hun zwarte gezichten hebben verklaard. Ook zij konden kwaadaardig zijn: zij lieten nietsvermoedende mensen in hun valstrikachtige mijnschachten vallen en lokten vaak schepen naar de rotsen om er later met de aangespoelde lading vandoor te gaan.

Scandinavische dwergen

f3aa4cfb558cebbbaafc8bce6ab9c74d_medium.In oude Noorse mythen zouden dwergen zijn ontstaan uit de maden, die uit het lijk van de reus Ymir krioelden. Ook deze dwergen waren bekwame vaklieden, die eigenlijk alles konden maken, maar vooral bekendstonden om hun perfecte nabootsing van de natuur. Zo zouden zij ooit haar van metaal hebben gemaakt voor de (kale) godin Sif. Hun meest opmerkelijke staaltje vakmanschap was echter de bouw van een schip, dat kon krimpen tot het formaat van een zakdoek.

Kobolds

79707a05099cdd63567dc5ef856884f8_medium.Kobolds stammen uit de Europese folklore. Wat hun uiterlijk betreft, zouden kobolds lijken op dwergen. De meeste kobolds hebben echter een krachtig, slank lichaam met een taaie groene huid en redelijk grote flaporen. Zij hebben een grote mond, zijn geniepig en inhalig en zetten als ware plaaggeesten overal de boel op stelten. Gelukkig hebben kobolds een hekel aan de buitenwereld en blijven zij grotendeels onder de grond, het liefst in donkere grotten, tunnels en kelders.

c4cd3b05f63e7c28c619bed27cbd6e2b_medium.Heel vroeger werd de kobold als een kwaadwillige huis- of aardegeest gezien, die zich – net als goedwillende huisgeesten – in huis, kelder of stal van een nietsvermoedende familie schuilhield en regelmatig voor chaos en wanorde zorgde. Sommige kobolds zouden echter zo gewelddadig zijn geworden en de mensen zo hebben gehaat, dat zij hun slachtoffers doden. In tegenstelling tot hun soortgenoten, dragen deze bloeddorstige kobolds altijd dodelijke wapens bij zich; dit is meer het beeld dat wij tegenwoordig – mede door moderne fantasy-boeken en -films – van kobolds hebben gekregen.

Kobolds in volksverhalen

Europese volksverhalen kennen een groot aantal kobolds, waaronder de bekendsten zijn:.

  • Fachan is bijvoorbeeld een afzichtelijke kobold uit Ierse legenden. Er steekt een hand uit zijn borst, een been uit zijn heup en verder heeft hij maar één oog en één klein plukje haar op zijn hoofd. Fachan leeft op verlaten plekken en heeft het vooral gemunt op verdwaalde stervelingen.

  • Churnmilk0420c73315332f7302af2af04ebfe495_medium. Peg is een vrolijke vrouwelijke kobold, die vaak pijp rokend wordt gezien. Zij houdt van de natuur en zorgt ervoor, dat hazelnoten pas worden geplukt als ze rijp zijn; wie zich daar niet aan houdt, bezorgt zij maagkramp en een opgeblazen gevoel.

  • Red Cap of Bloody Cap is een legendarische kobold uit de grensstreek tussen Schotland en Engeland. Hij woont in ruïnes van kastelen waar bloed is vergoten. Deze kobold heeft klassieke kenmerken: lang vies haar, vuurrode ogen, naar voren stekende tanden en klauwen met lange scherpe nagels. Red Cap zou altijd ijzeren laarzen dragen en een met bloed doordrenkte hoed. Ook draagt hij een wandelstok met een ijzeren punt met zich mee, die hij gebruikt om indringers te doden.

  • Kobolds komen ook buiten Europa in volksverhalen voor, zoals bijvoorbeeld de Japanse Tengu. Deze bergkobold zou in twee vormen bestaan: een vogelachtige soort demon en een kwelgeest, die er uit ziet als een priester met een lange neus.

Kobolds en hobkobolds

7803086676468d7178e0fb004fa771f8_medium.Het vroegste gebruik van de term ‘hobkobold’ (ook wel ‘hobgoblin’ in het Engels) beschreef een goedbedoelende, maar lelijke natuurgeest. Zij stonden in principe vriendelijk en welwillend tegenover de mens, hoewel ze – zoals andere kobolds – graag grappen uithaalden. Dit beeld heeft zich in de loop der jaren verder ontwikkeld. Tegenwoordig zijn de hobkobolds hun goedgezinde aard eigenlijk geheel ontgroeid. Hobkobolds zijn nu meestal langer en gespierder dan andere kbolds en hebben een meer leisteengrijze tot modderkleurige huid. Ze zien er meer en meer uit als mensen, zouden mogelijk een kruising van kobolds en mensen kunnen zijn en dus om die reden veel gevaarlijker. De hobkobold zou zich nu veel meer de (menselijke) eigenschappen hebben aangemeten van arrogantie, egoïsme, status en aanzien, leiderschap en macht. De hobkobold is in staat complete stammen van (gewone) kobolds aan zich te onderwerpen.

Kobolds verdrijven

04eebca845d6d323a377c26c02252c4d_medium.Als er meerdere kobolds bij elkaar ergens in je huis, kelder of schuur leven, dan is chaos en wanorde je deel. Zij eten en drinken samen, zoeken ruzie en vechten onderling, maar zijn altijd eensgezind in hun plagerijen. Om van deze pestkoppen af te komen, geldt vanouds dat je lijnzaad over de vloer dient te strooien van het vertrek, waar ze zouden leven, want daar houden ze helemaal niet van.

In groepen zijn kobolds onhoudbaar, maar als individu kunnen ze terugkeren naar hun oude, vriendelijke huisgeestwortels; dan zullen ze alles in huis opruimen – behalve hun eigen rommel – en geen tijd meer hebben voor vervelende plagerijen.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2020) Foto's: Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

7c0bee0c584d2c59cdb0e7dc57d96492_medium.Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Fantastische-aardewezens-(1)-eenhoorns-en-elfen

Fantastische-vuurwezens-(1)-draken-en-slangen

Fantastische-vuurwezens-(2)-feniks-en-griffioen

Het-verhaal-van-de-Groene-Man

Keltische-mythologie-Sheela-na-Gig

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

07/02/2020 12:49

Reacties (5) 

1
07/02/2020 16:41
Ik heb het niet nagezocht, maar er staat mij iets van bij dat de verhalen over dwergen etc. een vage herinnering zijn aan de inheemse bewoners van Europa (Neanderthalers?) die voor de vanuit het Oosten binnendringende Cro-Magnon mens naar de randen van de bewoonde wereld (bergen, bossen etc.) gevlucht zijn en zich daar nog langere tijd konden handhaven.
https://www.rotskunst.nl/?page_id=54
Vooral in Noorwegen heb je verhalen over kleine, gedrongen mensen met zwart haar die er duidelijk anders uitzagen dan de grotere 'germaanse' Skandinaviërs die wij sinds het Bronzen Tijdperk kenn...
1
08/02/2020 05:25
Zou zomaar kunnen en uitgebreid DNA-onderzoek zou hierbij zeker helpen. Er zijn meer zaken uit de menselijke geschiedenis afgedaan als mythes of sprookjes, die later door archeologische vondsten en/of wetenschappelijk onderzoek toch geheel waar gebeurd bleken te zijn. Mooie aanvulling!
07/02/2020 15:21
Mooi artikel. Doet de herinneringen aan oude sprookjes en volksverhalen weer herleven.
07/02/2020 14:34
Interessant om wat meer te lezen over deze mythische (aarde-) wezens.
07/02/2020 14:00
Leuk stuk!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert