Jørn Utzon en het Sydney Opera House, een wereldmonument

Door Asmay gepubliceerd in Ondernemen en werk

99773251ac568a174a37a840c3c7b439_medium.Het was een uitgelezen kans voor de jonge Deense architect Jørn Utzon, toen hij in 1957, tijdens een bezoek aan Australië, mee mocht doen aan een architectuurwedstrijd voor een monumentaal operagebouw in de grote havenstad Sydney. Zijn bijdrage was er één van 233, allen ontworpen door befaamde, bekende en minder bekende architecten uit in totaal 32 landen. Hoewel Utzon in Denemarken al zesmaal een architectuurwedstrijd had gewonnen, was deze wedstrijd in Australië de eerste in het buitenland waaraan hij deelnam. Maar zijn ontwerp, uitgewerkt van een snelle krabbel op een servet, won zowaar!

96e834fee8fa1fb61c533bd249acd9b6_medium.

 

 

 

 

 

Totaal onverwacht kreeg hij de opdracht zijn versie van het operagebouw met het dak van opvallende staande schelpen (of zoals velen het zien: van opbollende zeilen van een zeilfschip) te bouwen. Zoals één van de juryleden, de gerenommeerde Fins-Amerikaanse architect en ontwerper Eero Saarinen, het destijds verwoordde: “Het ontwerp is absoluut geniaal, een andere keus was voor mij niet mogelijk geweest.”

Het Sydney Opera House met zijn bijzondere, moderne vormgeving zou uitgroeien tot niet alleen een wereldmonument, maar (naast kangoeroes en koala’s) tot het nationale symbool voor Australië.

Wie was de Deense architect Jørn Utzon?

d27fd14e5efe58e0d2631b17e2078447_medium.Jørn Oberg Utzon werd op 9 april 1918 in Kopenhagen geboren als zoon van een scheepsarchitect. Hij groeide op in Aalborg, waar hij zeer geïnteresseerd raakte in het ontwerp en de bouw van schepen. De schone kunsten werden echter de eerste leidraad van zijn carrière; in 1937 begon Utzon een architectuurstudie aan de Koninklijke Deense Kunstacademie. In 1942 studeerde hij af en volgde de Zweedse architect Gunnar Asplund naar Stockholm, waar hij zich verder bekwaamde. Vooral de Amerikaanse architect Frank Llloyd Wright was destijds één van zijn idolen. Na de Tweede Wereldoorlog keerde Utzon terug naar Kopenhagen.

Jørn Utzon op zoek naar inspiratie

Vervolgens begon Utzon te reizen. Van 1946 tot 1948 reisde hij door Europa en vertrok daarna naar Marokko, waar hij onder de indruk was van de hoge lemen gebouwen. In 1949 reisde hij naar de Verenigde Staten en Mexico. Hier werd hij vooral gefascineerd door de piramides van de Maya’s en zou deze reis altijd beschrijven “als één van de mooiste architectonische ervaringen van mijn leven”.

7cf7cc38e64ea6a4ce6dfc26df943bc0_medium.In 1950 opende Utzon zijn eigen architectenbureau in Kopenhagen en 2 jaar later bouwde hij een eerste huis voor zichzelf: eentje met een open indeling, dat daarmee het eerste van dit type was in Denemarken. Utzon kreeg veel opdrachten voor woningcomplexen.

Links: Elineberg in Helsingborg, Zweden.

In 1957 reisde hij achtereenvolgens naar China, Japan, India en Australië om zoveel mogelijk over de architectuur in die landen te zien en te weten te komen. In Australië won hij – geheel onverwacht - de architectuurwedstrijd voor het nieuwe operagebouw van Sydney; Utzon zou hierdoor tot 1966 in Australië blijven.

Jørn Utzon een eigen ontwerpstijl

93d7d0972f936a7ad53f3625a0776359_medium.Als Deen was Utzon sterk beïnvloed door het Scandinavische gevoel voor natuur en natuurbehoud. Bij hem uitte zich dat vooral in een harmonieus samengaan van vorm, materiaal en functie. Zijn fascinatie met het architectonische erfgoed van de Maya’s in Mexico, de Islamitische wereld in Marokko en de traditionele bouw in China en Japan kwam gecombineerd terug in zijn eigen ontwerpen. Utzon ontwikkelde aldus een stijl, die hij Additive Architecture noemde, daarbij verwijzend naar de groei van patronen in de natuur. Hij stelde, dat een ontwerp kan groeien als een boom: ”Als het ontwerp zich op een natuurlijke manier ontwikkelt, kan de architectuur verder voor zichzelf zorgen.”

Jørn Utzon en het Sydney Opera House

a777852b22d82d59e62a61768b72402b_medium.Het bijzondere ontwerp, dat Utzon voor de architectuurwedstrijd in Sydney had ingediend, bestond slechts uit een aantal nog niet verder uitgewerkte tekeningen, maar de toenmalige regering van de deelstaat New South Wales van premier Joseph Cahill zette er vaart achter: het project startte in het begin van 1958 en op 2 maart 1959 begon men met de bouw. Omdat de werktekeningen echter nog onvoldoende waren uitgewerkt, bleken onder meer de eerst gebouwde zuilen op het podium niet sterk genoeg te zijn om het dak te kunnen dragen; ze moesten later allemaal weer worden vervangen.

b913df097e588dfa1d9a8313415c9eb8_medium.Ook wist men aanvankelijk niet hoe de structuur van de staande schelpen kon worden gebouwd. Pas in 1961 kwam daarvoor een oplossing van Utzon zelf. Hij verving de originele ellipsen door segmenten van een cirkel: de 14 schelpen van het gebouw zouden (indien samengevoegd) nu een perfecte bol vormen.

Politiek en kritiek – het vertrek van Jørn Utzon

5cd35f9d83ae306fa3313267321bff04_medium.Alsof het ambitieuze project met de staande schelpen al niet moeilijk genoeg was, deed de politiek er nog een schepje bovenop. In 1959 stierf deelstaat-premier Joseph Cahill, de grote voorvechter van het project; zijn opvolgers waren minder enthousiast. Vooral de liberale regering van Robert Askin, die in 1965 premier van New South Wales werd, was zeer gekant tegen het hele project.

ab1894ae14309f8dd35125d2e3062394_medium.Als eerste werd dan ook het bouwbudget kritisch onder de loep genomen. De toenmalige minister voor publieke werken, Davis Hughes, ging daarin zo ver, dat hij niet alleen weigerde de lopende bouwkosten te betalen, maar ook de capaciteiten, ontwerpen, schema’s en kostenramingen van de (niet-Australische) architect Utzon publiekelijk in twijfel trok. De zaak escaleerde in 1966, toen Utzons verzoek om multiplex-fabrikant Ralph Symonds aan te stellen voor de bouw van de houtstructuren werd geweigerd. Utzon was furieus: hij nam ontslag, sloot zijn kantoor in Sydney en verliet Australië, zwerend er nooit meer te zullen terugkeren. Toen Utzon vertrok, waren de grote schelpen bijna compleet en had het hele project (nog maar) AUS$ 22.9 miljoen gekost.

Sydney Opera House na Jørn Utzon

Het markante Opera House werd uiteindelijk afgebouwd en geopend in 1973. De originele plannen van Utzon voor het interieur waren toen diverse keren aangepast en uitgebreid, waarbij de uiteindelijke kosten op maar liefst AUS$ 103 miljoen uitkwamen.

41d55e2c80c9b09b48e7644f02ec9309_medium.De officiële opening werd gedaan door de Britse koningin Elizabeth II (toen ook vorstin van Australië), maar architect Utzon was niet uitgenodigd. Sterker nog: zijn naam werd zelfs in geen van de vele toespraken genoemd.

Het duurde tot 1985 voor een en ander langzaam werd rechtgezet: Utzon werd toen tot erelid gemaakt van de Companion of the Order of Australia. In 1998 kreeg hij de sleutels van de stad Sydney aangeboden. Ook werd hij in 1999 betrokken bij enkele vernieuwingen en aanpassingen in vooral de receptie van het Opera House. In 2003 kreeg hij zelfs een ere-doctoraat van de Universiteit van Sydney.

36c6fa5fdfde9d0908f9dc4d7a3bcd61_medium.In 2004 werd één van de ruimten in het Opera House alsnog officieel naar de architect vernoemd en deze staat sindsdien bekend als de Utzon Room. Utzon schreef destijds in een verklaring daar bijzonder blij, vereerd en verguld mee te zijn. Bij al deze gelegenheden reisde overigens steeds één van zijn zoons naar Australië om de eerbetonen in ontvangst te nemen: zelf zette hij nooit meer een voet op Australisch grondgebied.

Jørn Utzon na Sydney Opera House

12d209ba5c64f2a6b4f79a69ce587bf1_medium.Utzon keerde in 1966 terug naar Europa en bouwde zijn carrière succesvol verder uit.

Links: Parlementsgebouw in Koeweit (1982).

Naast vele huizen en woningcomplexen in vooral Scandinavië staat hij - naast het Sydney Opera House - vooral bekend om zijn ontwerp van de Bagsværd-kerk bij Kopenhagen (Denemarken), het Parlementsgebouw in Koeweit en de Melli Bank in Teheran (Iran). In 2003 ontving Utzon de vermaarde en prestigieuze Pritzker Architecture Prize voor zijn werk.

Toen het Sydney Opera House in juni 2007 werd opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst, was Utzon de tweede architect ooit, die deze erkenning voor één van zijn werken nog tijdens zijn leven te beurt viel (de eerste was de Braziliaanse architect Carl Niemeyer). Op 29 november 2008 overleed Utzon op 90-jarige leeftijd in zijn slaap.

 

ASMAY.

© 2020 Foto's: Asmay, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

512ff0d590e142383f60d6587fc6f106_medium.Zie ook:

Le-Corbusier-baanbrekend-architect-van-de-20e-eeuw

Bauhaus-de-kunst-van-functioneel-design

De-Markthal-in-Rotterdam

Blokkendozen-met-bossen-en-hangende-tuinen-als-nieuwe-groene-stad

Dag-van-de-Architectuur-3e-zaterdag-in-juni

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

08/01/2020 08:26

Reacties (6) 

1
08/01/2020 14:31
Prachtig artikel. Ik kende het verhaal al, maar je hebt het heel mooi neergepend
Asmay tegen Rob
09/01/2020 07:54
1
08/01/2020 13:07
Oh ja die naam ken ik vanuit mijn studie bouwkunde. Als ik me niet vergis was zijn eerste project een vrij simpele watertorren eind jaren 40 ... volgens mij in Denemarken of Zweden.
Mooi artikel.
1
08/01/2020 11:44
Voor mij ook bekend gebouw, maar onbekende architect. Mooi en leerzaam artikel.
1
08/01/2020 11:43
Gebouw is uiteraard bekend, wereldberoemd zelfs, maar voor mij was de naam van de architect totaal onbekend. Leuk om hier toch wat maar over te lezen.
1
08/01/2020 11:41
Interessant artikel.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert