Het verhaal van Yule en het Midwinterfeest van Kelten, Germanen en Noormannen

Door Oxalis gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

bec730581b348b804c40fed45e939bda_medium.Het Midwinterfeest werd van oudsher gevierd op de dag/nacht van de winterzonnewende. Deze is het tegenovergestelde van de zomerzonnewende: we beleven de korste dag en de langste nacht van het jaar. Rondom de winterzonnewende is de (Noordelijke) wereld bevroren en de natuur in ruste. Onzichtbaar voor het blote oog beginnen bomen en planten echter weer tot leven te komen: diep in de aarde vormen de wortels nieuwe uitlopers en er worden reserves opgebouwd voor de groeispurt in de komende Lente. Het Midwinterfeest wordt ook wel gezien als het feest van de (komende) wedergeboorte, niet alleen van de natuur, maar ook van de Zon of Zonnekoning, die vanaf de kortste dag weer langzaam maar zeker aan kracht wint.

Winterzonnewende bij de Kelten

d5ff41a17c7fa562c9a800feb108ecf7_medium.De Kelten waren een Indo-Europees volk, die circa 4000 jaar voor Chr over vrijwel geheel Europa (van Engeland en Ierland tot Spanje, Frankrijk, Midden-Europa tot in Turkije toe) verspreid leefden en heersten. Zo verschillend als de vele families, stammen en clans naar regio of streek konden zijn, toch waren er ook sterke onderlinge overeenkomsten. Zo spraken zij bijvoorbeeld allemaal eenzelfde taal en deelden zij een gelijksoortige geloofsovertuiging, waardoor de grootste meerderheid met elkaar in vrede kon leven en met elkaar de heilige feesten (waaronder Yule) kon vieren. Ook de (latere) Germanen in Noordwest-Europa en Noormannen in Scandinavië namen veel van de rituelen en vieringen van de Keltische levensbeschouwing over.

Yule of de Winterzonnewende

Hoe het woord Yule, of in het Nederlands: Joel, is ontstaan, is niet bekend.

6b4b3a97c6918f41a1af98056370fc86_medium.Eén van de mogelijke afkomsten zou van het Oudnoordse woord hjól (wiel) zijn, waarmee waarschijnlijk aan het (Keltische) Jaarwiel van de seizoenen wordt gerefereerd. Een andere verklaring is, dat het woord afstamt van één van de benamingen voor de Noordse oppergod Odin: hij werd ook wel jól of jólfaðr (Oud-Noors voor 'Yule' of 'Yule vader') genoemd.

In de oude Keltische religie was het feest van de winterzonnewende bijzonder belangrijk. Hierin viel de kortste dag en de langste nacht van het jaar oftewel het absolute dieptepunt van het ‘Zonnewiel’ op de Aarde. Hierna kon het alleen maar beter worden: elke dag erna schijnt de Zon immers steeds enkele minuten langer, totdat zijn hoogtepunt tijdens Litha of de zomerzonnewende is bereikt. Yule werd vanouds gedurende 12 dagen gevierd vanaf de dag van de winterzonnewende. (Bij de Germanen heette echter de hele periode van half november tot half januari Jul.)

a98035e2121ac5d2991621e8e6d265ef_medium.Het was de periode, waarin de Kelten geloofden in de wedergeboorde van de Gehoornde God (ook wel de Zon). Ook zagen zij de winter- dan wel zomerkracht gesymboliseerd in bepaalde bomen. Als de krachtigste boom in de zomer gold de machtige eik met zijn brede (‘gehoornde’) kroon; de boom werd dan ook wel de Eikkoning genoemd. De kracht van de Eikkoning was echter tijdens Yule op zijn laagst (net als dat bij de Zon het geval was): de boom is dan immers helemaal kaal en staat er mistroostig bij.

Anders is dat bij de wintergroene hulst. Deze boom is juist in de winter op zijn mooist en sterkst met zijn donkergroene blad, rode en/of witte bessen. De boom werd – als tegenhanger van de eik – de Hulstkoning genoemd. Voor de Kelten was dit symbolische evenwicht tussen seizoenen/bomen van groot belang (zie verder ook: Wicca-Keltische-religie-traditie-en-symboliek). 902f102540ef2e11161f7cb5660e1d06_medium.

Het gebruik van hulsttakken en -bessen als Yule- of nu kerstversiering in of rondom het huis - evenals het gebruik van de zogenaamde Kerstmis-kleuren groen, rood en wit - stammen dan ook zeer waarschijnlijk nog af van de eeuwenoude viering van het Yule-feest en de hulstboom.

Yule en het kerstfeest

Hoewel de precieze geboortedag van Christus niet bekend is, wordt de viering ervan al eeuwen in december gehouden. Naar alle waarschijnlijkheid waren het de Romeinse Saturnalia (feesten voor de god Saturnus en sterk 2d66d864c34bc68ae05ae09b66a26bec_medium.geassocieerd met de winterzonnewende), die aan de basis lagen van onze huidige kerstdagen. De Saturnalia werden van omstreeks 17 tot 23 december gevierd; er werd geofferd in de tempel, er werd rijkelijk gegeten en gedronken, er werden onderling cadeautjes gegeven en de viering eindigde in een carnavaleske sfeer, waarbij vele normen vervaagden. Toen het Christendom de machtigste godsdienst van het Romeinse Rijk werd, is waarschijnlijk juist van deze heidense viering een belangrijk christelijk feest gemaakt, enerzijds als teken van overwinning op de oude godenverering en anderzijds als contrast: een (aanvankelijk althans) sobere en vrome christelijke viering in plaats van de oude wilde feesten ter ere van de god Saturnus.

47ee57682b592f9fbf038f3f5afd3d00_medium.Toen vanaf de vroege middeleeuwen de rest van Europa werd gekerstend, werden religieuze vieringen en volksfeesten – en dus ook het oude Yule-feest – overal op eenzelfde manier overgenomen en met een christelijk sausje overgoten. Toch wordt de oude benaming Yule nog steeds gebruikt in vooral Scandinavië, maar ook in Groot-Brittannië, waar het als synoniem wordt gebruikt voor Kerstmis.

Enkele tradities en symboliek rond Yule

246458565cb1240a0ebfcd17f0b91dc4_medium.Van oudsher was en is Yule of het Midwinterfeest een feest van licht om de terugkeer van de Zon te vieren. Vaak werden er buiten grote vreugdevuren ontstoken. Wintergewassen en bomen werden gezegend met heilwensen onder het drinken van gekruide cider.

Een met onder meer bessen, noten en linten versierde boom (bij de Kelten was dat traditioneel een kale eik), een Yule-stam (een 49e9072e585d717dcc99b929f02bcfb8_medium.versierd stuk boomstam of dikke tak van bij voorkeur de eik, voor in de open haard of om kaarsen in te branden) en allerlei versieringen met hulst, maretak, klimop, bessen, noten en linten in en rondom het huis hoorden steevast bij de Yule-viering. Hiermee hoopte men natuurgeesten te overreden om het feest mee te vieren. Een tak of twijg van de hulst werd overigens het hele jaar door naast of op de deur gehangen om geluk aan te trekken.

Kinderen gingen in de Yule-tijd van deur tot deur (zoals dat nu wel met Sint Maarten of Halloween het geval is) en kregen in hun groene mandjes lekkernijen mee zoals appels, noten, zoete broodjes en koek.

068f9916b24c1231460f9ebdbabde412_medium.In Noorwegen bakt men bijvoorbeeld nog steeds Jule kaga en in IJsland Jólakaka als typisch kerstbrood of -koek. Van Groot-Brittannië, Duitsland, de Benelux, Frankrijk en Zwitserland tot Catalonië, Canada en Libanon is de Yule log, Julscheit, bûche de Noël of tronco de Navidad – een rijkelijk gevulde en versierde cakerol of boomstam – een jaarlijks terugkerende lekkernij en een duidelijke verwijzing naar de traditie van de Yule-stam in de oude Yule-tijd.

8df497481ecfc46cb1adc76f34be6d06_medium.De groene mandjes voor de kinderen werden overigens gevlochten van en/of versierd met wintergroene takken en twijgen; het wintergroen was bij de Kelten heilig, omdat het stond voor onsterfelijkheid of het eeuwige aspect van het goddelijke. In de groene mandjes lagen standaard enkele tarwe-aren, die waren bestrooid met meel, als goede wensen voor de kinderen: de tarwe-aren symboliseerden een goede oogst en het meel het slagen in het leven.

82f59752cc9e48d2224376272b37782c_medium.Het Midwinterfeest werd gezien als een tijd van welvaart, overvloed en overdaad, van dankgebeden en offers aan de goden en aalmoezen aan de armen. Hiermee hoopte men dan tegelijk welzijn en welvaart voor het komende jaar af te smeken. Traditioneel was Yule echter vooral een feest van samenzijn, samen eten en (veel) drinken, samen zingen en dansen, waarbij niemand mocht worden uitgesloten. Yule stond vanouds bekend als het feest van licht (de terugkerende Zon en de Lente, die er na de koude Winter aan komt), hoop en overvloed, en dat lijkt het tot op de dag van vandaag te zijn gebleven.

 

Oxalis.

© 2019, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

a8a0903e33676a300696e4c68437fff0_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Het-verhaal-van-Litha-en-het-Midzomerfeest-in-Scandinavië

Het-verhaal-van-Lughnasadh-of-Lammas-in-Ierland-en-Schotland

Het-verhaal-van-Mabon-een-oud-Herfstfeest-in-een-nieuw-jasje

Feesten-voor-de-doden-Samhain-bij-de-Kelten-en-de-Germanen

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

21/12/2019 08:46

Reacties (7) 

1
21/12/2019 23:43
Leuk en bij deze dagen passend artikel.
1
22/12/2019 09:02
Daarom juist; fijne dagen!
1
21/12/2019 12:25
Erg mooi artikel.

De geboortedag van Jezus is inderdaad niet bekend, maar het moet tussen juni en oktober in zijn geweest, omdat in die periode het in Israel dus mogelijk is om in de buitenlucht te slapen. Daarna is het echt te koud om schapen buiten te houden en voor herders zeer zeker.
1
21/12/2019 10:40
Het vrome christelijke kerstfeest zou dus zijn ontstaan uit het vrolijke Keltische (of Germaanse) Joelfeest; mijn voorkeur gaat dan duidelijk uit naar de laatste!
1
Oxalis tegen ZiaRia
21/12/2019 10:40
De mijne ook.
1
21/12/2019 10:36
Leuk om te lezen hoe oud een deel van onze hedendaagse tradities eigenlijk zijn en waar ze vandaan komen.
1
21/12/2019 10:34
Mooi artikel!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert