Plantentaal uitleg van de botanische begrippen familie, geslacht, soort, variëteit, hybride en cultivar

Door Rob gepubliceerd in Rob's Tuinplanten

In dit artikel vind je alles over de in 1953 door Carl Linnaeus gepubliceerde  botanische nomenclatuur,  de formele naamgeving van planten en hun betekenis. Wat is een familie, wat is een geslacht, wat is een variëteit, wat is een hybride, wat is een cultivar, wat is een soort, wat is een ondersoort. 

Carl Linnaeus

Carl Linnaeus was een Zweedse arts, plantkundige, zoöloog en geoloog. Een van zijn meest invloedrijke boeken is de Species Plantarum, soorten der planten, deze bevat een geformaliseerde, hiërarchische indeling van naamgeving voor organismen. Volgens de binominale nomenclatuur heeft elk organisme een tweedelige wetenschappelijke naam: de geslachtsnaam (genus) en de soortaanduiding of toenaam (epitheton). Hiervoor gebruikt hij de Latijnse taal. In de Species plantarum  worden ruim 5900 planten beschreven.

Botanische nomenclatuur

De botanische nomenclatuur, ofwel de formele naamgeving van planten geeft een hiërarchische indeling van het leven. Nomenclatuur, de wetenschappelijke naamgeving voor planten en plantengroepen is een samentreksel van ‘nomen, ofwel  ‘naam’ en ‘calare‘ ofwel ‘geven’. Voor planten en daarmee voor tuinliefhebbers, zijn vooral de volgende begrippen van belang:4ede4ba51edec7bdde64991f4f474d43_medium.

Familie (wetenschappelijk: familia)

Een familie is in de biologie een verzameling van één of meer geslachten die elk één of meer soorten bevatten. Zo behoort Lampenpoetsersgras, Pennisetum alopecuroides tot de Grassenfamilie of Poaceae. Een van de kleinste plantenfamilies is de Ginkgoaceae: deze familie kent slechts één geslacht en één soort, namelijk de Japanse notenboom, Ginkgo biloba.

Geslacht (wetenschappelijk: genus)

Geslacht is een taxonomische groep van planten met sterk verwante eigenschappen die ze onderscheiden van andere soorten.  Een geslacht kent minimaal één soort. Een voorbeeld van een geslacht is Centaurie (wetenschappelijk: Centaurea) waartoe onder meer de Armeense korenbloem, Centaurea macrocephala behoort.  

Soort (wetenschappelijk: species)

De soort is het basisbegrip in het classificeren van planten. De soort is een groep planten die in staat is  zich onderling voort te planten en waarbij de nakomelingen vruchtbaar zijn. De soortnaam bestaat uit de geslachtsnaam aangevuld met een soortaanduiding. 63eeabd471fe2b6641683bff4b19f95a_medium.

De soortaanduiding is vaak een adjectief. Een voorbeeld van een soort is Davidia involucrata. Vaak hebben planten ook nog een of meerdere nationale en regionale roepnamen.

Deze soort heeft bijvoorbeeld in Nederland de roepnaam ‘Zakdoekjesboom’ en in Engeland de namen  ‘Dove tree ' of ‘Handkerchief Tree'.

Ondersoort (wetenschappelijk: Subspecies)

Een ondersoort omstaat wanneer populaties van een bepaalde soort plant in gescheiden gebieden voorkomen en daardoor afwijkende uiterlijke (wetenschappelijk: morfologische) kenmerken ontwikkelen. Deze ondersoorten kunnen echter wel gekruist worden. Een mooi voorbeeld van een plant met ondersoorten is Huislook, Sempervivum ciliosum. Deze plant kent twee ondersoorten.

Variëteit  (wetenschappelijk: varietas)

Een variëteit  betreft net als bij een ondersoort planten met afwijkende morfologische kenmerken. Deze afwijkende uiterlijke eigenschappen ontstaan op natuurlijke wijze, door zogenaamde spontane mutaties. Variëteiten kunnen echter, in afwijking van ondersoorten, in het gehele verspreidingsgebied van een soort voorkomen. Voorbeeld is bijvoorbeeld de Venusschoen, Cypripedium Parviflorum, daarvan zijn vier  variëteiten bekend. 

eb10a3a1c2f5c8f2eb103239bc81f3f3_medium.

Wat is een hybride plant

Een hybride is een kruising tussen twee verschillende planten om zo de goede eigenschappen van beide ouderplanten te combineren. Zo zijn de grote bloemen van de ene soort bijvoorbeeld te combineren met de insectenresistentie van de andere soort. Een hybride kan op natuurlijke wijze, spontaan, ontstaan. Ook kan de mens dit bewust doen. Het zaad van een hybride plant bevat eigenschappen van beide ouders en zal dan ook nakomelingen opleveren met onvoorspelbare, van de moederplant afwijkende eigenschappen. Sommige hybride planten kunnen zich niet via zaad voortplanten en worden ongeslachtelijk vermeerderd. Een hybride plant wordt aangegeven door een ‘x’ in de naam. Een voorbeeld is Schildersverdriet, Saxifraga x urbium.

da950838369094519f1d165c289c01ba_medium.

Cultivar

Een cultivar is een plant die is geselecteerd op bepaalde, overerfelijke eigenschappen zoals kleur, ziekteresistentie, groeisnelheid, smaak, bladvorm, et cetera.

Een cultivar krijgt de naam van de soort, aangevuld met een cultivarnaam, die tussen enkelvoudige aanhalingstekens wordt geplaatst. Een voorbeeld hiervan is Voetblad, Podophyllum versipelle ‘Spotty Dotty’. Een cultivar is een kweekvorm die vaak voorkomt uit een variëteit en/of veredeling.

Plantentaal

Waarom hebben we al deze ingewikkelde termen? De waarde ervan is gelegen in het feit dat je, als je dezelfde taal spreekt ook hetzelfde bedoeld. Dat maakt dat als je bijvoorbeeld planten koopt, de juiste planten krijgt geleverd. Zo wordt de term Tulpenboom voor zowel de echte Tulpenboom, Liriodendron tulipifera gebruikt als voor de Magnolia. Gebruik van de juiste wetenschappelijke benaming maakt dat we zeker weten dat we hetzelfde bedoelen.

13/11/2019 21:25

Reacties (3) 

1
14/11/2019 08:14
Duidelijke uitleg hoe de benamingen in de botanische wereld in elkaar steken, weer wat wijzer geworden.
1
14/11/2019 00:43
De botanische nomenclatuur van planten gebruik ik heel vaak: als je er een opzoekt kun je beter de latijnse naam van de plant ingeven: dan krijg je namelijk resultaten in meer dan één taal, en ook de bijbehorende foto's.
Met dieren doe ik het net zo: als je een bepaald dier zoekt kijk dan eerst naar de latijnse naam, dan krijg je ze allemaal. Onder vulpes bv. vind je alle mogelijke vossen: van fox tot Fuchs.
Mooi artikel!
1
13/11/2019 23:04
Mooi artikel, Rob.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert