Nederlandse streekkeuken: filosoof en bonenfilosoof

Door AsmaysRecepten gepubliceerd in Asmay's Recepten

c8c518e9715db51a225fc4f023687705_medium.Filosoof is een ovengerecht, dat van origine stamt uit de Nederlandse streekkeuken. Het recept is al enige eeuwen oud en was van oudsher een typisch kliekjesgerecht, dat werd gemaakt aan het einde van de week (vaak juist op zondag) van al hetgeen er aan aardappelen, vlees, spek, worst e.d. over was gebleven, gecombineerd met (meestal) gebakken uien.

Filosoof elke keer weer anders

De eerste ‘filosofen’ leken volgens de overlevering meer op pasteien, omdat ze werden afgedekt met een deegdeksel of deegkorst. Later werd die vervangen door aardappelpuree. Omdat de samenstelling werd bepaald door hetgeen er was overgebleven, smaakte de ovenschotel geen enkele keer hetzelfde.

Filosoof of jachtschotel?

37f9dc0a707d2d0b4526b19f5c97b806_medium.Hoewel de recepten en de bereiding op het eerste gezicht veel op elkaar lijken, zijn de twee niet aan elkaar gelijk; volgens kenners en liefhebbers zit er namelijk een kenmerkend verschil tussen beide.

Aan een echte filosoof behoren namelijk geen (zoete) appels en/of gedroogde zuidvruchten te worden toegevoegd, terwijl dat in een traditionele jachtschotel juist wel het geval is.

Inmiddels is er ook een vegetarische versie van filosoof, die met peulvruchten in plaats van vleesresten wordt bereid. Omdat het recept hiervan pas veel later is ontstaan, is het minder strikt omtrent het wel of niet toevoegen van zoete of gedroogde appels e.d.

Waar komt de naam ‘filosoof’ vandaan?

Er bestaan een aantal verklaringen, maar eigenlijk weet niemand meer precies waarom deze ovenschotel ‘filosoof’ wordt genoemd. Eén verklaring was, dat je al etend kon filosoferen over hetgeen er de afgelopen week op tafel had gestaan, omdat de restjes nu weer op je bord terugkwamen. Een andere verklaring zou zijn, dat deze kliekjesschotel vroeger in eethuizen in de stad werd geserveerd als goedkope maaltijd en daarom bijzonder geliefd was bij armlastige studenten (‘filosofen’). Of en welke er waar is? Geen idee; misschien is er nog een hele andere verklaring voor de naam, maar die lijkt jammer genoeg in de vergetelheid te zijn geraakt.

Filosoof c594cadd1bc62a9ec26eaa965b4b79e1_medium.

Ingrediënten

  • 500 gram runder- of varkensgehakt (of halfom)
  • 250 gram rookspekblokjes
  • 3-4 uien
  • Gehaktkruiden (of een eigen specerijenmix van bijvoorbeeld zout, peper, kruidnagel, piment, paprika e.d.)
  • Salie of tijm b8984a31605523a8a0a836eabe62a22f_medium.
  • 750 gram aardappelen
  • Kopje melk
  • Roomboter
  • Nootmuskaat
  • Zout.

Garnering: geraspte kaas (optioneel).

Verder nodig: een schilmesje, een kookpan, een staafmixer, een grote koekenpan, wok of braadpan, een houten lepel of spatel, een schuimspaan, een ovenschaal, enkele borden. 0a890a584e90b31d365862909b319a5b_medium.

Bereiding

Voor de aardappelpuree:

Schil de aardappelen en snij ze in gelijke stukken

Kook de aardappelen in de kookpan in een laagje water met wat zout gaar

795ce5f3011461243ea796514d136613_medium.Giet de aardappelen af en laat ze even droogstomen

Giet een kopje (warme) melk bij de aardappelen en voeg een klontje boter toe

Pureer de aardappelen met de staafmixer tot een smeuïge massa en breng deze zo nodig verder op smaak met peper, nootmuskaat en/of zout

Voor de vleesvulling:

d99d774f8fc2d7ef970040e56e810340_medium.Bak de rookspekblokjes in het eigen vet uit in de grote koekenpan, wok of braadpan

Maak intussen de uien schoon en snij ze in fijne schijven of ringen

Schep de uitgebakken rookspekblokjes met de schuimspaan uit de pan (waarbij het vet zoveel mogelijk achterblijft) en laat ze op een bord afkoelen

Bak vervolgende de gesneden uien in het spekvet tot ze bruin zijn

3c8cd56195ed8d7f97f47bc206173939_medium.Schep de gebakken uien er dan met de schuimspaan uit en laat ze op een bord afkoelen

Bak tot slot het gehakt rul in het achtergebleven vet (indien te weinig: voeg desgewenst een scheutje olie of een klontje boter toe)

Strooi de gehaktkruiden of de eigen specerijenmix over het gehakt en roer het geheel – al bakkend – met een houten lepel of spatel goed door elkaar en bak tot het gehakt gaar is

c8c310bc976f97231e48667f7850a7ea_medium.Voeg dan de gebakken uien, de rookspekblokjes en 2-3 eetlepels gedroogde salie of tijm aan het gehakt toe en roer het goed door elkaar

Maak de ovenschotel op:

Verwarm de oven voor op circa 180-190 °C

Giet het gehakt-ui-spekblokjesmengsel met vet en al in de ovenschaal

68728f93da857c79333da107591a58a9_medium.Bedek het geheel met de aardappelpuree en smeer dit gelijkmatig over de bovenkant uit

Strooi geraspte kaas over de aardappelpuree en garneer desgewenst nog met wat paprikapoeder

Bak de filosoof in de oven in circa 25-30 minuten op 180-190 °C af, zet eventueel de laatste 5 minuten van de baktijd de grill aan voor een goudbruin gekleurde bovenlaag

518f81417cbffbe5f42a26d57658b8dd_medium.Serveer de filosoof met een bij- of groentegerecht, zoals bijvoorbeeld appelmoes, pompoen, kool, zuurkool of rode bieten (al dan niet met piccalilly).

Variatie

Kies in plaats van gehakt voor stukjes rund- of varkensvlees, kip, kalkoen of wild.

Kies in plaats van rookspekblokjes voor ham- of kipblokjes, of (verse of rook-) worst.

91eaa06a0a50b4010e17597849f445c9_medium.Maak de puree eventueel van zoete aardappelen, knolselderij, pastinaak of pompoen.

Neem in plaats van uien eens sjalotten, dunne prei of bosuitjes.

Geen salie of tijm in huis? Gebruik dan eventueel peterselie, bieslook, marjolein, rozemarijn of dragon.

Oorspronkelijk werd er geen geraspte kaas over de filosoof gestrooid, maar broodkruim of paneermeel; kies desgewenst één van deze alternatieven.

Bonenfilosoof

In deze vegetarische versie heb ik niet alleen het vlees vervangen door bruine bonen, maar ook de aardappelen door pastinaken; enerzijds omdat ik pastinaakpuree erg lekker vind, maar ook omdat de milde smaak ervan heel goed bij die van bruine bonen past.

Ingrediënten dedf40e3cdd6dfe8b6e7bc3fd99a5689_medium.

  • 1 kilo pastinaken
  • 450-500 gram (gare) bruine bonen
  • 3-4 uien
  • 3-4 augurken
  • Scheutje melk
  • Scheutje olie
  • Roomboter
  • Bonenkruid
  • Nootmuskaat
  • Peper
  • Zout. c802f6d2998634e431a2e67f3944343d_medium.

Verder nodig: een mesje, een dunschiller, een vergiet of grote zeef, een kookpan, een staafmixer, een grote koekenpan of wok, een houten lepel of spatel, een ovenschaal, een invetkwastje.

Bereiding

Voor de pastinaakpuree:

Maak de pastinaken met behulp van het mesje of de dunschiller schoon en snij ze in schijfjes of blokjes

97ce72b78c4a2165c3b24a8bf0cbd80c_medium.Doe de gesneden pastinaak met water en zout in de kookpan

Kook de pastinaak gaar en giet het water af

Pureer de pastinaak met de staafmixer fijn, giet er een scheutje melk bij om het wat smeuïger te maken

Breng de pastinaakpuree zo nodig verder op smaak met nootmuskaat en roer er een klontje roomboter door

8592ed977fca568efa021149713a54b2_medium.Voor de bonenvulling:

Bij gebruik van bruine bonen uit een pot of blik: giet de bruine bonen in een vergiet of grote zeef, spoel het (schuimige) zetmeelvocht af en laat het geheel uitlekken

Snij de augurken in blokjes

Maak de uien schoon en snij ze in schijven of ringen

Giet een scheutje olie in de grote koekenpan of wok en bak er de uien in

c3134f66c30e57b6b35766ca578fcf57_medium.Als de uien bruin genoeg gebakken zijn, giet er dan eventueel de bruine bonen bij en warm ze even mee

Maak de ovenschotel op:

Verwarm de oven voor op circa 180-190 °C

Vet de ovenschaal met het invetkwastje in met olie of roomboter

Giet de bruine bonen met de gebakken uien in de ovenschaal

fb6b2e7ebbf65d16f9210d4beeb51d2b_medium.Verdeel er de blokjes augurk overheen

Strooi bonenkruid, peper en eventueel nog zout naar smaak over het mengsel heen

Bedek alles met een laag pastinaakpuree

Verdeel kleine vlokjes roomboter over de bovenkant

Bak de bonenfilosoof in de oven in circa 25-30 minuten op 180-190 °C af, zet eventueel voor de laatste 5 minuten van de baktijd de grill er bij aan voor een mooi gekleurde bovenlaag

d671d3a8bc54f2882ce2e3b912521e97_medium.Serveer de bonenfilosoof met bijvoorbeeld tafelzuur, piccalilly of een bakje sla of rauwkost.

Variatie

Kies in plaats van pastinaken eventueel voor gewone of zoete aardappelen, knolselderij of pompoen als pureelaag.

Neem in plaats van bruine bonen eens zwarte, rode of kidneybonen, of desgewenst kapucijners.

80ccfeaf888e0f04364f0d3469bd351a_medium.Neem in plaats van uien eens sjalotten, dunne prei of bosuitjes.

Kies in plaats van voor augurken eventueel voor stukjes appel en serveer de bonenfilosoof dan bijvoorbeeld met een schepje appelmoes of appelcompote.

Serveren

Serveer de filosoof of bonenfilosoof als hoofdgerecht bij de warme (avond-) maaltijd.

Serveer de filosoof of bonenfilosoof desgewenst met (stok-) brood.

Serveer de filosoof of bonenfilosoof eventueel met iets zuurs, zoals een frisse salade, tafelzuur of piccalilly.

Serveer de filosoof of bonenfilosoof eventueel met iets zoets, zoals appelmoes, appelcompote of tutti frutti.

Eet smakelijk!

ff19cff2e5a0a3706438dd1c1dc97dbf_medium.9e194a8502cfa1cca1b0e815fa08854d_medium.

 

 

 

 

ASMAY.

d9403d7b00ab6c6520d03c35468f20f3_medium.© 2019 Foto's: Asmay, Office.microsoft.com, Pixabay.com.

 

Zie ook:

Nederlandse-streekkeuken-raasdonders-met-spek

Nederlandse-streekkeuken-savooiekool-met-bruine-bonen-en-spek

Nederlandse-streekkeuken-spek-met-peren

Nederlandse-streekkeuken-vijfschaft

fa8d63a851b4a07cdfb4a3b9d2e91edf_medium.Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/

 

13/11/2019 08:05

Reacties (7) 

1
13/11/2019 21:36
Nieuw voor mij deze recepten
1
13/11/2019 18:14
Hier had ik nog nooit van gehoord : de filosoof en bonenfilosoof. Grappig was het om te lezen waar het woord vandaan komt : al etend filosoferen over hetgeen je de afgelopen week op tafel kreeg. :-)
Je weet (of niet) dat de bonenschotel aan mij voorbijgaat. De filosoof is een eenvoudig gerecht en wsl lekker.
De pastinaakpuree is ook een favoriet van mij (hou er meer van dan gewone aardappelen).

Ik maakte gisteren een ovenschotel met gebakken gehakt, schijfjes wortel, stukjes bloemkool, puree en geraspte kaas erover. Soms maak ik het met aardappelschijfjes en kaassaus....
1
14/11/2019 07:50
Klinkt heel Lekker! In filosoof - de oorspronkelijke vleesrestjesversie - zitten overigens geen bonen, maar daarin kunnen natuurlijk wel andere groenten en/of pastinaakpuree worden verwerkt.
1
13/11/2019 11:27
Lekkere stevige kost!
1
13/11/2019 11:24
Mooie en niet te moeilijke recepten voor koude dagen. Altijd lekker, zo'n ovenschotel, maar hoe deden ze dat vroeger, toen niet iedereen een oven had?
1
13/11/2019 11:32
Mijn grootmoeder en overgrootmoeder (en waarschijnlijk ook hun voorgangsters) hadden inderdaad geen oven. Volgens hetgeen mij altijd is verteld, bereidden zij dit gerecht altijd in twee delen: de vleesvulling in een grote braadpan en de aardappelpuree in een kookpan. Bij het opdienen werd dan de aardappelpuree bovenop de vleesvulling geschept.
1
13/11/2019 11:15
Nostalgie bij dit oude recept, helemaal volgens de vroegere traditie (zeker op het platteland) om niets te verspillen. Lekker op koude herfst- of winterdagen.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert