Griezelige ondoden uit oude en nieuwe volksverhalen (1)

Door Oxalis gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

898329fd15862ca955d2d932a632613d_medium.Wanneer een wezen na de dood in de wereld van de levenden blijft hangen, werd van oudsher gezegd dat het om een zogenaamde ‘ondode’ ging. Deze term werd overigens voor het eerst gebruikt door de Ierse schrijver Abraham (Bram) Stoker (1847-1912) in zijn griezelige meesterwerk “Dracula”. Ondoden worden wel gezien als de wezens uit nachtmerries: de ‘levende doden’ en daarmee de personificatie van de verschrikkingen van de dood.

Volgens oude volksverhalen zouden de legioenen van de hel door twee soorten ondoden worden gevormd:

  • Onstoffelijke doden, die geen fysiek lichaam meer hebben (bijvoorbeeld geesten, schimmen, spoken en poltergeisten)
  • Stoffelijke doden, die nog wel over een (soort) lichaam beschikken, zij het één die in een beginstadium van ontbinding kan verkeren.

De meeste ondoden werden beschouwd als geesteloze wezens, die vaak werden aangestuurd door een groter dan wel duivelser kwaad. Echter, sommige ondoden zouden hebben kunnen beschikken over een superieure intelligentie, magische vermogens en uiteraard het eeuwige leven na de dood. Veel legenden en volksverhalen vertellen en waarschuwen over allerlei soorten ondoden. Tegenwoordig komen ze in veel culturen nog steeds terug als oud volksverhaal of als nieuwe fictie, bijvoorbeeld in fantasy- en horror-verhalen, -films, -games e.d.

Frankenstein

ead74cf426568ec1c2afe803de10856f_medium.Dit verder naamloze wezen is ontstaan uit zo’n fantasy- of horrorverhaal: het is het monster uit het boek “Frankenstein” van de Engelse schrijfster Mary Shelley (1797-1851). Het monster uit “Frankenstein” is – in tegenstelling tot de meeste andere ondoden – door de mens (in dit geval Dr Frankenstein) gemaakt. Het is het resultaat van een uit de hand gelopen experiment om ‘leven’ te creëren. Het monster is samengesteld uit lichaamsdelen van menselijke lijken en komt uiteindelijk tot leven door een krachtige elektrische ontlading. Hoewel het wezen niet erg intelligent is en nogal traag reageert, is het wel enorm sterk en vrijwel ongevoelig voor fysieke pijn. Zoals het verhaal gaat, kunnen dergelijke door de mens gemaakte wezens echter op den duur wel emoties ontwikkelen, waardoor ze lang niet altijd zo boosaardig zijn als ze eruit zien.

Golems

73e4b0509aef2bd949064e53a53346e9_medium.Volgens de overlevering zijn Golems afzichtelijke mensachtigen, die rondhangen op begraafplaatsen. Daar zouden ze wachten op ‘verse’ lijken – en bezoekers – om zich mee te voeden. Voorzichtigheid is geboden, want de aanraking van een Golem zou het slachtoffer verlammen! Toch werd de Golem ooit gecreëerd als helper van de mens. Golems zijn namelijk ontstaan in de Joodse folklore. Een Golem (in Hebreeuws: גולם‎) is daarin een antropomorfisch wezen, dat meestal is gemaakt van leem of klei en op een magische wijze is bezield met leven. Vanuit bijbelse tijden tot en met de middeleeuwen bestonden er veel (Joodse) verhalen over Golems, die vaak door rabbijnen werden gecreëerd en via religieuze en magische rituelen tot leven werden gewekt. Ze hadden altijd tot taak de Joodse gemeenschap te beschermen. Zo is er een bekend volksverhaal uit de late 16e eeuw over “De Golem van Praag”. De Praagse rabbijn Loew slaagde er destijds in een Golem te creëren, die de Joodse wijk in de stad moest beschermen tegen pogroms en ander geweld. Elke vrijdagavond haalde de rabbijn de shem (meestal vertaald als: naam, identiteit) uit de mond van de Golem, waardoor deze uitgeschakeld was en de Sabbath in rust kon doorbrengen. Eén vrijdagavond vergat de rabbijn dat echter te doen … De gevolgen bleken niet te overzien! Een ander volksverhaal vertelt over een goedaardige Golem, die verliefd werd. Toen hij door de vrouw van zijn keuze werd afgewezen, zou hij in een boosaardig en listig monster zijn veranderd. Vanaf de middeleeuwen werden de Golem-verhalen in Europa ook door niet-Joden overgenomen, verteld en verspreid.

f5f58ce5698e2551401c25f36547f14a_medium.Golems worden volgens de overlevering gekenmerkt door gelige, uitpuilende ogen, waarmee ze uitstekend in het donker kunnen zien. Verder hebben ze een grote mond met messcherpe tanden en lange armen met geklauwde handen. Hun lange vingers zijn enorm sterk en kunnen vlees eenvoudigweg van het bot afscheuren. De huid van een Golem is dik en vezelachtig, de kleur is over het algemeen grijs tot grijsblauw. Golems zijn meestal naakt of dragen (de restanten van) kleding, die ze bij hun ontstaan aanhadden. Een Golem zou alleen hebben gevochten als hij in een hoek werd gedreven of als hij – met anderen in een groep – talrijker was dan zijn tegenstander(s). In groepen zouden zij genadeloos zijn geweest in hun jacht op slachtoffers.

Lichs

b76c6548733b91aff68c2526dcdde22e_medium.Een Lich zou het resultaat zijn van ondoordachte pogingen van stervelingen om de dood te trotseren. De benaming ‘Lich’ komt van het oud-Engelse woord voor ‘lijk’. Van oorsprong waren het vaak tovenaars, die zichzelf met behulp van zwarte magie in een ‘onsterfelijke’, maar dus in feite in een ‘ondode’ veranderde. Hierbij werd hun ziel in een soort van magische vergaarbak opgeslagen en kon hun lichaam verderleven.

De enige manier om een Lich te doden, was dan ook om die magische vergaarbak te vinden en deze te vernietigen, want ander kon de Lich voor zichzelf steeds een nieuw lichaam creëren. Lichs zijn herkenbaar als skeletachtige versies van hun menselijke lichaam. Meestal zijn ze gehuld in gewaden met kappen over het hoofd. De machtigste onder de Lichs zou de Dracolich zijn, de skeletachtige versie van een reusachtige draak. De intelligente Lichs zouden zich meestal hebben omringd met zwakkere ondode schepsels, die zij voor hun doeleinden konden inzetten. Van oudsher werkten Lichs voortdurend aan het verbeteren van hun magische vaardigheden, waardoor sommigen van hen erg machtig zouden zijn geworden en een gevaar vormen voor de levenden.

Mummies

0067dc97a78d94bb661284b9dcea329e_medium.Het ontstaan van (griezelige) mummies ligt in het oude Egypte. Daar werd het lichaam van de doden geconserveerd voor het volgende leven door het te balsemen en in stroken textiel te wikkelen. Veel van hun graftombes zouden ooit ritueel zijn vervloekt om deze tegen rovers en grafschenners te beschermen. Die vloek kon dan leiden tot armoe, onheil, ziekte en de dood. De legenden over mummies en de vloek op hun graftombes bestonden al in het oude Egypte, maar werden pas in het westen bekend na de eerste opgravingen van Europese archeologen in Egypte (omstreeks 17e eeuw). Onverklaarbare ongelukken en sterfgevallen na het openen van een oude graftombe gaven destijds velen stof tot denken. Gecombineerd met de oude Egyptische volksverhalen over de vervloekingen, die op de graven zouden hebben gerust, ontstonden ook in Europa al snel verhalen over boosaardige mummies.

282bb6d7a9b9af1cc58a4ede7ba0d9bb_medium.Over het algemeen ging men er vanuit, dat deze mummies tijdens hun leven al machtige individuen waren geweest, die hetzij een hoge maatschappelijke rang hadden gehad, hetzij zich intensief met zwarte kunst hadden bezig gehouden. Na hun dood zouden ze dan over onvoorstelbare kracht, macht en magische vermogens hebben kunnen beschikken. Behalve door het verstoren van hun laatste rustplaats, zouden mummies ook tot leven kunnen worden gewekt door nakomelingen van hun oude volgelingen. Omdat mummies als machtige en sterke ondode strijders golden, konden ze door die nakomelingen voor hun eigen doeleinden worden ingezet. Het middel om mummies te bestrijden was echter bekend: vuur. Door de windsels (en het hars tussen de windsels) zouden mummies namelijk gemakkelijk branden en aldus kunnen worden vernietigd.

 

Oxalis.

© 2019, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

20af14514e3f8feed6142e51d73d6fd1_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Feesten-voor-de-doden-Samhain-bij-de-Kelten-en-de-Germanen

Feesten-voor-de-doden-Halloween-in-de-Verenigde-Staten

Feesten-voor-de-doden-Heb-Nefer-en-Inet-in-het-oude-Egypte

Feesten-voor-de-doden-Parentalia-en-Lemuralia-in-het-oude-Rome

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

24/10/2019 11:50

Reacties (8) 

1
25/10/2019 13:57
Wat een griezels !
Oxalis tegen Mippel
26/10/2019 04:16
Dat kun je zeker stellen!
1
24/10/2019 22:01
Geweldig artikel.
1
24/10/2019 20:04
BBrrr, wel echt griezelig hoor.
Laat ze maar ver van me af blijven!!
1
24/10/2019 13:14
Leuk artikel! De menselijke fantasie is altijd rijk geweest in het bedenken van verklaringen voor op dat moment onverklaarbare fenomenen. En een griezelig verhaal blijft waarschijnlijk beter in het geheugen dan een vrolijk verhaal.
1
Oxalis tegen ZiaRia
24/10/2019 13:16
Dat laatste zou best wel eens het geval kunnen zijn.
1
24/10/2019 12:54
Met recht griezelige te noemen. Ik zou er niet graag één van tegenkomen.
1
24/10/2019 12:37
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert