Fantastische vuurwezens (2) feniks en griffioen

Door ZiaRia gepubliceerd in Mythen sagen en legenden

9240b740262eea6dd0dd3cc3a056e50e_medium.Vuurwezens hebben al vele eeuwen tot de menselijke verbeelding gesproken. Of dat nu kwam door hun associatie met vuur of met de zon, of door hun veronderstelde verbintenis met de oude goden, is voor een groot deel in de vergetelheid geraakt . Net als overigens de vreemde vuurwezens zelf; enkel de verhalen over mythische vuurvogels lijken in het collectieve geheugen van de mens bewaard te zijn gebleven.

Feniks als mythisch wezen

De feniks geldt als één van de oudste wezens in menselijke mythologieën rondom de wereld. De veren van deze wonderschone vogels zouden karmozijnrood, goud en paars zijn geweest, als de kleuren van de opkomende zon. Kop en bek zouden in het ene verhaal op een reiger en in het andere op een adelaar hebben geleken. De grootte varieerde gedurende zijn leven enorm – de feniks kon van een gewone vogel tot reusachtige proporties uitgroeien.

e804d56cdfc252cf0894abe742554ff3_medium.Vreemd genoeg zijn alle mythologieën het eens: er kon nooit meer dan één feniks tegelijk bestaan. De vogel kon echter vele honderden jaren oud worden, voordat hij in vlammen opging om daarna als jonge vogel uit zijn eigen as te worden wedergeboren. De feniks werd ook wel beschreven als een enorme vuurvogel, die door de ruimte vloog en daarbij dan zo nu en dan een zonsverduistering kon veroorzaken. Als symbool staat de feniks voor wedergeboorte, wederopstanding, onsterfelijkheid en leven na de dood.

Oorsprong van de feniks

80ea5111d43685e622195957e8fdb394_medium.Voor de oudste verhalen rondom de feniks moeten we naar het oude China: daar behoorde de feniks tot de vier heilige dieren, die boven alle andere dieren en vogels stonden. De oude Egyptenaren kenden ook een magisch vogelwezen, dat zij Benu noemden. Deze reigerachtige vogel was één van de heilige symbolen van Heliopolis, de stad van de zon.

De oude Grieken pasten de Egyptische verhalen aan en introduceerden de zonnegod Apollo. Deze zou zijn praalwagen hebben gestopt om te kunnen luisteren naar de zingende feniks. De Grieken en later de Romeinen zagen de vogel eerder als een mooie pauw of adelaar en dus als aanzienlijk minder extravagante verschijning, dan het magische wezen in China of het oude Egypte.

191d9d08944d1e06479a8df13f07679c_medium.Met de Romeinen werd de mythe van de feniks over de rest van Europa verspreid. Op vruchtbare bodem, want tot op de dag van vandaag duikt de mythische vogel hier en daar nog regelmatig op.

Links: feniks op façade van St. Paul's Cathedral in Londen.

Legende van de feniks

De legende van de feniks vertelt over een vogel met een schitterende verentooi die geen eieren legde, geen jongen had en al bestond toen de aarde werd gemaakt. 90ae658575df0575cd6d141c597c2e73_medium.De zon schonk het adembenemende wezen zijn onsterfelijkheid in ruil waarvoor de feniks beloofde alleen voor de zon te zullen zingen. De feniks vloog daarop naar een verre woestijn in het oosten en prees de volgende vijfhonderd jaar de zon in zijn dagelijkese gezangen. Maar de prachtige vogel verouderde en verzwakte, werd stram en stijf. Hij wilde niets liever dan weer jong en sterk zijn. De feniks vloog daarop naar zijn oorspronkelijke thuis terug. Hij bouwde een nest van kaneelschors in een hoge palmboom en maakte een ei van mirre. Daarna zette hij zich op hte nest en vroeg de zon hem zijn jeugd terug te geven. De zon keek liefdevol op zijn gevleugelde vriend neer en begon met al zijn kracht op hem te schijnen. Alle andere dieren rondom de palmboom renden en vlogen in paniek weg voor de hete zonnestralen, maar de feniks bleef zitten. Het duurde niet lang of vogel, nest en ei werden verzwolgen door vlammen; wat restte was as. Hieruit rees na korte tijd een nieuwe, jonge vogel op: de feniks was herboren! Deze cyclus van sterven en wedergeboorte van de feniks is sindsdien nooit onderbroken.

Ontstaan van de mythen rondom de feniks

Ooit dacht men, dat de magische feniks zijn oorsprong zou hebben gehad in een Oost-Afrikaanse vogelsoort, die op zoutvlakten of in woestijnen zou hebben genesteld. 3423313da2dade6f187c0f455b752e72_medium.Omdat de opstijgende hete lucht rondom het nest uit de verte op wervelende vlammen zou hebben geleken, zouden de eieren tegen roofdieren beschemd zijn gebleven.

Een andere, ‘astronomische’ verklaring is er ook nog. Bij een totale zonsverduistering is er namelijk een opmerkelijk, vogelachtig patroon in de corona van de zon te zien. Wellicht was het deze ongrijpbare ‘zonnevogel’, die ooit heeft geleid tot de legende van de feniks.

Griffioen als mythisch wezen

6658d215eeac4690376f2f9c697bf4dd_medium.De griffioen is een ander bijzonder wezen, waarvan de legende zich via Centraal-Azië uitbreidde naar andere beschavingen. Het wezen was in zijn opmaak bepaald apart te noemen: de mythische griffioen had het lichaam en de achterpoten van een leeuw, maar de kop, vleugels en voorpoten van een adelaar. Daarnaast zuden de oren duidelijk die van een paard zijn. De griffioen, die het majestueuze van zowel het vogel- als het dierenrijk in zichdroeg, komt voor in legenden rondom de hele wereld. Toch zou het wezen een wispelturig karakter hebben gehad, dat zowel goed als slecht kon zijn. Een griffioen deed alles in tegenstellingen, omdat het wezen half leeuw en half adelaar was: beiden onbetwist leider van hun aardse respectievelijk hemelse koninkrijk, hetgeen tot ambivalent gedrag kon leiden.

Griffioen en de zon

Door de aan de griffioen toegedichte voorliefde voor goud, werd het wezen geassocieerd met de zon, zonnestralen en vuur, waaraan het tevens dienstbaar zou zijn geweest. Dit werd in 718ed0f131f217105392125ad2c72277_medium.legenden doorgetrokken naar de (zonne-) goden en zo waren het dan vaak griffioenen, die de triomfwagen van zonnegod Apollo trokken, of in India de strijdwagens, die de zonnestralen symboliseerden, langs de hemel reden. Zelfs in de Divina Commedia (Goddelijke Komedie) van de Italiaanse schrijver Dante (1265-1321) trekt een griffioen de strijdwagen van de heilige kerk voort.

Verhalen over de griffioen zijn waarschijnlijk voor het eerst opgetekend in Scythië (Euraziatische steppe, heden het gebied van Georgië, Kazachstan, Turkmenistan, Oezbekistan, Tadzjikistan, Kirgizië en Afghanistan). Via nomaden zouden de verhalen bij de oude Grieken zijn terecht gekomen, die ze verweefden in hun eigen mythologie.

Legende van de griffioen

db5fdff9990dc5790e2770ff75242291_medium.De omvang en kracht van de griffioen varieerde. Aan de ene kant was het wezen sterk genoeg om het tegen draken op te nemen, maar aan de andere kant was het niet opgewassen tegen leeuwen en tijgers. Wel was ‘bekend’ dat griffioenen zich voedden met paarden en runderen, die zij in hun nest verslonden. Veren en klauwen van de griffioen zouden magische krachten hebben bezeten; de veren werden geacht blindheid te kunnen genezen. Klauwen werden alleen geschonken aan heilige mannen, wanneer deze een zieke griffioen hadden genezen. Een elixer, gemaakt van de klauwen, zou – toegevoegd aan vloeistoffen – van kleur zijn veranderd, wanneer die vloeistof gif bevatte. Griffioenen met vleugels waren overigens altijd vrouwelijk. Zij zouden eieren van agaat (‘zonne-eieren’) hebben gelegd. De mannelijke griffioen, een zogenaamde keythong, bezat geen vleugels; uit zijn flanken staken alleen grote gouden pinnen. Over de mannelijke griffioen is weinig bekend, maar volgens de overlevering, is het de keythong, die op oude Engelse wapenschilden staat afgebeeld als ‘panter’. In het middeleeuwse Europa herleefden de oude legenden van de griffioen. Het wezen werd destijds prominent gebruikt in menig familie- of stadswapen, als teken van luister en macht.

Griffioen als christelijk symbool

0db99793a56f4b64e34ea230a1d62770_medium.Ook de Rooms-katholieke kerk sloot het wezen in de armen. In de legenden werd de griffioen namelijk afgeschilderd als strikt monogaam wezen. Eenmaal met een partner, bleef de griffioen deze het leven lang trouw. Stierf de partner, dan zocht de achtergeblevene nooit meer een andere partner, maar bleef tot het einde alleen. Omdat de toenmalige kerkelijke macht fel tegen elke uiting van lust, zinnelijkheid en losse zeden onder de bevolking was, werd de griffioen tot kerkelijk symbool van huwelijkse trouw gemaakt.

Rechts: griffioen op façade van de Basilica San Marco in Venetië.

Daarnaast was het wezen een samengaan van een aardse dier en een ten hemelvliegende vogel, hetgeen werd gezien als symbool van Jezus, die immers tegelijk menselijk (aards) en heilig (hemels) was. De griffioen werd zo een christelijk symbool van eeuwige trouw en goddelijke macht.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2019) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

3258deddf0c5eaa9fbf5f3bba62842e3_medium.Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Fantastische-vuurwezens-(1)-draken-en-slangen

Mythen-uit-de-Stille-Oceaan-de-oorsprong-van-vuur

Mythisch-scheppingsverhaal-de-gebroken-hemel

Mythisch-scheppingsverhaal-de-reuzenoester

Mythische-scheppings-verhalen-het-gouden-ei-en-de-gekarnde-melkoceaan

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

26/07/2019 12:40

Reacties (7) 

1
27/07/2019 00:38
Prachtig artikel, met genoegen gelezen. Had vroeger op school een klasgenootje die Griffioen als achternaam had, haar voorouders moeten ook onder de indruk van dit wezen zijn geweest.
1
27/07/2019 08:48
Wat leuk! Ja, dat moet wel om ooit juist deze naam te kiezen.
1
26/07/2019 23:06
Een prachtig stuk met veel interessante informatie.
Het zoveelste voorbeeld dat de kerk een wereldwijde mythe ingepikt en daar een eigen draai aan gegeven heeft.
1
26/07/2019 16:04
Oh ik vind dit echt geweldige artikelen.
U bent niet ingelogd. Wilt u nu inloggen of een account aanmaken?
1
26/07/2019 13:41
Zeker tot de verbeelding sprekende wezens deze vuurvogels.
1
26/07/2019 13:40
Interessant, dit inkijkje op de afdeling mythische wezens. Ik moest gelijk denken aan de (belangrijke) rol van de feniks in de Harry Potter-reeks.
1
26/07/2019 13:37
Mooi artikel over deze mythische vuurwezens. En weer het nodige opgestoken.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert