Maslenitsa, lentefestival en pannenkoekfeest in Rusland

Door ZiaRia gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

34ed205a17c4189e0199a4397e3744d9_medium.Voorafgaand aan de vastentijd voor Pasen vindt in Rusland van oudsher de viering van Maslenitsa plaats. Uit archeologisch materiaal, dat stamt uit de 2e eeuw, is bewijs gevonden dat Maslenitsa wel eens het oudste Slavische feest zou kunnen zijn, dat vandaag de dag nog steeds wordt gevierd. Volgens de oude tradities van vòòr de kerstening in dit gebied, gold Maslenitsa als een zonnefestival, opgedragen aan de god Volos (Волос), elders ook wel eens Veles genaamd. Volos was de god van de aarde, de wateren en de onderwereld. Het tijdstip van Maslenitsa – tussen winter en lente in – was een viering van het naderende einde van de winter en het aankomende begin van de lente.

Maslenitsa gekaapt door de christelijke kerk

84f937f4c889b52aebedbbec15aa07f3_medium.Na de kerstening van de Slavische landen werd ook het populaire Maslenitsa – net als zovele van de oude, heidense feesten – door de christelijke kerk gekaapt en (in aangepaste vorm) geïntegreerd. Sindsdien wordt het lentefestival precies één week vòòr de grote vastentijd (40 dagen vòòr Pasen) gevierd. In de Russisch-orthodoxe kerk vallen de christelijke feestdagen echter op een andere, meestal latere datum dan in het westen het geval is. Dit verschil komt, omdat de oostelijke, christelijk-orthodoxe kerk voor feest- en hoogtijdagen de Gregoriaanse kalender hanteert en de westelijke, christelijk-katholieke kerk de Juliaanse kalender. In 2019 vindt Maslenitsa bijvoorbeeld plaats van 4 tot en met 10 maart, waarbij de vastentijd dan begint op maandag 11 maart. Het Russisch-orthodoxe Pascha (Pasen), dat als religieus feest in deze kerk als veel belangrijker wordt gezien dan Kerstmis, wordt dit jaar gevierd op 28 april.

Maslenitsa en pannenkoeken

e4f63e880711f7880a41c408f649977a_medium.Het kenmerkende voedsel van Maslenitsa is altijd de blin (meervoud: blini) oftewel (boekweit-) pannenkoek geweest. In de vòòrchristelijke tijden werd de ronde pannenkoek namelijk gezien als het heilige symbool van de terugkerende zon. Door het eten van de ‘zon’ zou de kracht en warmte ervan al in het lichaam terugkeren, ook al was het feitelijk nog winter. Sinds de kerstening geldt Maslenitsa voor gelovigen als de laatste week vòòr de vastentijd, waarin al geen vlees meer, maar nog wel eieren, melk, kaas en andere zuivelproducten mogen worden gegeten. Maslenitsa wordt daarom ook wel ‘pannenkoekweek’ of ‘boterweek’ genoemd. (In het Russisch betekent maslo namelijk: boter.)

Maslenitsa in de Sovjettijd

Tijdens de decennia van het communistisch bewind van de Sovjet-Unie, werd Maslenitsa, net als andere religieuze feestdagen, niet gevierd. Toch bleef het gebruik – echter zonder de religieuze lading – van het samen met familie en vrienden bakken en eten van met van alles gevulde blini bestaan, zij het binnenskamers.

36b1b0a2e0cdec9d6a7dadb5baaa3616_medium.Na het begin van de perestroika (letterlijk: verbouwing of herstructurering) in 1985, onder de communistische president Michail Gorbatsjov, begon men Maslenitsa weer als buitenfestival te vieren. Nu steeds meer Russen terugkeren naar de Russisch-orthodoxe kerk, wordt Maslenitsa ook steeds meer traditioneel, zoals vòòr het communisme, gevierd. Echter, van vlees onthoudt men zich niet langer; op de lentefestivals zijn tegenwoordig altijd vleesspiezen en shashliks te vinden, hoewel hun rol niet overheersend is.

Maslenitsa en carnaval

Omdat de vastentijd ook is bedoeld voor geestelijke zuivering en verdieping, zijn feestelijke bijeenkomsten, muziek, dansen en andere vormen van afleiding dan verboden. Maslenitsa is dus de laatste week voor Pascha, waarin men dit allemaal nog wel mag doen. Op dat gebied is Maslenitsa goed te vergelijken met het katholieke carnaval, dat als een laatste uitspatting vòòr de vastentijd, voorafgaand aan Pasen, plaatsvindt.

316bd7340a5857409919364fc5963e30_medium.Ook zijn er duidelijke overeenkomsten met de Amerikaanse Mardi Gras- (Vette Dinsdag) en Pancake Day-viering; voorafgaand aan de vastentijd wilde men immers de eieren, boter, olie, suiker enz., die men nog in huis had en tijdens de vastentijd niet mocht eten, graag opmaken. Zodoende werden er dan van oudsher stapels pannenkoeken gebakken.

Enkele belangrijke verschillen tussen beide vieringen zijn echter:

  • Maslenitsa duurt een hele week, terwijl carnaval beperkt is tot vier dagen.

  • Nadruk bij de Maslenitsa-viering ligt overdag en niet ‘s avonds; het is dan ook van oudsher meer een volksfeest met traditionele spelletjes en wedstrijden, dan een groot publieksfeest, waarin men zich (door carnavalkostuums en -maskers) anoniem en zonder rang of stand al dansend en drinkend kan uitleven in de festiviteiten.

  • Kleding bij Maslenitsa is meestal folkloristische klederdracht of casual en dus niet verkleed, zoals dat bij carnaval de gewoonte is.

  • Volgens de traditie heeft elke dag van Maslenitsa een bepaalde betekenis, die in feite moet worden nageleefd. Bij carnaval is dat niet het geval.

Maslenitsa, op welke dagen wat?

3b87e7d0666d788e389de9d67fc15402_medium.De eerste dag geldt als ‘welkomstmaandag’. Op deze dag worden namelijk grote stropoppen gemaakt (‘Vrouwe Maslenitsa’) en aangekleed met oude kleding of soms zelfs vodden. De stropoppen worden ‘verwelkomd’ en dan op palen boven op een sneeuwheuvel rondom wijk of dorp geplaatst.

Links: Maslenitsa (1919) - Boris Kustodiev.

Ook worden sleehellingen en ijsbanen aangelegd ter verhoging van de feestvreugde. In vroeger tijden werd gedacht, dat hoe langer en verder je kon glijden en hoe luider het lawaai en gelach zou zijn, hoe beter de oogst dat jaar zou worden. Verder worden op maandag de eerste stapels blini gebakken, waarbij de eerste pannenkoek traditioneel aan de overledenen wordt opgedragen. Vroeger waren het alleen de rijken, die op maandag al blini konden bakken; de armen hadden immers niet zoveel van de ingrediënten in vooraad en konden meestal pas veel later in de week blini bakken. Op maandag werden die eerste stapels pannenkoeken dan ook vaak met de armen gedeeld.

79972481ce3448793f1a767705108139_medium.Op de tweede dag, zaigrysh oftewel speldag, wordt vanouds met de spelletjes en de wedstrijden gestart. Voor ongehuwde jongelui was (en is?) deze dag echter ook zeer belangrijk.

Rechts: Maslenitsa sleerijden (2003) - Timkov Alexey.

Het is namelijk een oud gebruik, dat op Maslenitsa-dinsdag serieus wordt ‘gekoppeld’ oftewel: men zoekt een huwelijkspartner, waarmee men dan het liefst kort nà de vastentijd al kan huwen. Samen sleerijden is daarbij nog steeds heel populair.

Op ‘zoetekauw’-woensdag is het standaard, dat schoonmoeders hun schoonzoons uitnodigen voor een uitgebreide pannenkoekmaaltijd. Op deze wijze zouden de onderlinge verhoudingen in families worden verbeterd.

b3faf2fa26d0db7592d1f0605a8c8e49_medium.Donderdag staat ook wel bekend als ‘vette donderdag’. Dan zijn verreweg de meeste mensen vrij en duren de festiviteiten echt de hele dag. Er wordt vooral gegeten, gedronken en gedanst.

Links: Innemen van een sneeuwfort (1891) - Vasily Surikov.

In vroeger dagen reed men op deze dag vaak met paarden – tegen de klok in – rondom de dorpen.

Op vrijdag is het de beurt aan de schoonzoons om hun schoonmoeder uit te nodigen, met alle egards te behandelen en goede blini voor te zetten.

b5ac0baf25a87b2e92a2ae7fb6ff9e61_medium.Zaterdag is traditioneel de dag van de schoondochterfeestjes: prille schoondochters nodigen dan de familie van hun echtgenoot uit en geven hen kleine cadeautjes, naast blini en andere lekkernijen, zoals bubliks of sushki (neutrale of zoete bagels). Deze dag zou ooit zijn ontstaan om vooral de relatie van de nieuwbakken vrouw met haar schoonzussen te verbeteren, die naar verluid in het begin altijd stroef zou zijn geweest, maar tegenwoordig gaat het om de hele familie van de echtgenoot.

Zondag is de laatste dag van Maslenitsa en staat ook wel bekend als ‘vergevingszondag’. Het is dan de gewoonte om iedereen om vergeving te vragen om al hetgeen je hen het afgelopen jaar eventueel hebt aangedaan. Op deze manier gaat men dan ‘schoon’ de vastentijd in. Het hoogtepunt van de dag blijft echter het verbranden van de Vrouwe Maslenitsa-stropoppen op de sneeuwheuvels. Het staat symbool voor het afscheid nemen van de koude winter en het verwelkomen van de langverwachte lente.

Maslenitsa, wat zijn de festiviteiten?

251e3f542e86f7b3e877d0fcdeb350c2_medium.De Maslenitsa-week is er vooral één van buitenactiviteiten. Er wordt muziek gemaakt, gezongen en gedanst. Men legt grote vreugdevuren aan, bouwt forten en kastelen van sneeuw, die dan weer in wedstrijden door kandidaten (al dan niet te paard) worden bestormd en veroverd. Er wordt gesleed, zakgelopen, geworsteld, touwgetrokken, naar poppenkastvoorstellingen gekeken enz. enz. enz. En bij dit alles wordt er natuurlijk vooral gesmuld van de vele, al dan niet zoet of hartig gevulde blini!

Verteld door:

© ZiaRia.

(2019) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

5a4bad623580425e5dce32435f8aa4fe_medium.Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Happy-Holi!-Het-Indiase-feest-van-kleur-en-plezier

Sakura-in-Japan-festival-van-de-kersenbloesem

Chinees-Nieuwjaar-volgens-de-maankalender

Kwanzaa-het-seizoensfeest-van-de-Afro-Amerikanen-in-de-Verenigde-Staten

Chanoeka-het-Joodse-feest-van-de-lichtjes

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

02/03/2019 13:38

Reacties (7) 

1
05/03/2019 10:34
Interessant
1
03/03/2019 19:50
Weer een leuk kijkje in de feestelijke gebruiken van een ander land.
1
02/03/2019 17:09
Blini's kun je natuurlijk ook zelf bakken, maar wél met boekweitmeel, zoals in Rusland!
https://www.okokorecepten.nl/recept/pannenkoeken/blini/klassieke-blinis
1
03/03/2019 07:19
Ook op Tallsay te vinden: zo heeft Asmaysrecepten ooit al een blini-recept gepubliceerd.
1
02/03/2019 15:09
Leuk, zo'n half-religieus, half-heidens volksfeest. Ik kan me voorstellen, dat je daar in het staartje van de koude Russische winter uiterst vrolijk van wordt.
1
ZiaRia tegen Oxalis
02/03/2019 15:09
Ik ook!
1
02/03/2019 14:57
Mooi artikel! Niet zo'n liefhebber van pannenkoeken, maar dat lijkt me toch een hele gezellige ne lekkere week voor jong en oud in Rusland.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert