Kruiden en vruchten in de seizoenen: winter (2)

Door Oxalis gepubliceerd in Natuurlijke geneeswijzen

b98f25a77d191b4a8a09659497f9dec4_medium.Behalve vruchten of extracten van verder niet eetbare bomen en struiken, schuilen er ook een aantal kruidengeneesmiddelen onder eetbare gewassen, die wij nu eerder zien als een portie dagelijkse groenten of als tuinkruiden. In vroeger tijden werden deze echter vaak of eerst zelfs alleen maar om hun geneeskrachtige werking verbouwd en gebruikt. Het besef om ze onderdeel van de warme maaltijd te laten uitmaken, kwam in sommige gevallen zelfs pas eeuwen later. Maar zoals Hippocrates het ruim 2300 jaar geleden al zei: “Laat voeding uw medicijn zijn (en uw medicijn uw voeding).”

Knolselderij (Apium graveolens var. rapaceum)

95093a59e6ae2f11e604a3feb46a8d66_medium.De knolselderij is zo’n geneeskrachtig kruid/groente, die oorspronkelijk stamt van rond de Middellandse Zee. Het is een kruidachtig knolgewas, dat al in het Oude Egypte voor de geneeskrachtige werking van het blad bekend was, maar verder (nog) niet in de keuken werd gebruikt. Tegenwoordig vinden we de verbouw van knolselderij ook in noordelijker delen van Europa, maar toch is het gewas niet erg winterhard. Daarnaast heeft het een lange groeitijd nodig: het is zaaien in het vroege voorjaar, oogsten aan het eind van de herfst of begin van de winter (het liefst vòòr de eerste nachtvorst) en daarna inkuilen of donker en vorstvrij bewaren tot gebruik ervan. Knolselderij wordt tegenwoordig veel in de keuken gebruikt, bijvoorbeeld als smaakmaker in de (erwten-) soep of als groente. De knol van de selderij heeft een mildere smaak dan het blad, dat ook wel als tuinkruid wordt verwerkt. Knolselderij bevat, naast een kleine hoeveelheid etherische oliën, onder meer veel ijzer, natrium, kalium, magnesium, vitamine B, C en vooral K (goed voor onder meer de bloedstolling). In vroeger tijden werden zowel de knolselderij als de bladselderij gebruikt als vochtafdrijvend middel bij nier- en blaasklachten. Ook werd het gebruikt om de mannelijke vruchtbaarheid te verhogen, iets wat inmiddels door de moderne wetenschap is bevestigd als een waarheidsgetrouwe eigenschap. Verder blijkt de knol van de selderij ook te helpen bij het verlagen van de bloeddruk.

LET OP: knolselderij bevat een bepaald allergeen, dat bij een aantal mensen een voedselallergie kan veroorzaken. Bij zo’n allergie kan geen knol-, bleek- of bladselderij worden gegeten of kruidengeneesmiddelen, waarin één van deze is verwerkt, worden ingenomen!

Rode kool (Brassica oleracea)

8eed3408814d44472c81e30edffe1774_medium.Rode kool is, samen met witte en groene kool, een ronde sluitkool. Het gewas is ontstaan als variant van wilde kool en wordt gekenmerkt door rood tot blauwpaars blad. Omdat de teelt ervan in de volle grond vrij probleemloos verliep en de kool zich in het algemeen in de winter goed liet bewaren, was het in onze contreien lange tijd een winterse standaardgroente. Rode kool bevat, naast de nodige voedingsvezel, onder meer ook kalium, calcium, magnesium, ijzer en vitamine A, B, C en E, zwavelbestanddelen en gom. Hoewel rode kool al lange tijd rauw of gekookt als groente wordt gegeten, was het vroeger ook een geneesmiddel om het immuunsysteem op te peppen, de spijsvertering te stimuleren en de lever te ongiften. Verder waren het vooral de (gewassen) buitenste koolbladen, die uitwendig werden gebruikt als kompres bij kneuzingen, zweren, steenpuisten of brandplekken: deze werken namelijk zowel zuiverend als ontstekingsremmend en verminderen zwellingen.

Rozemarijn (Rosmarinus officinalis)

cc020e8d7d47ef62b21ea7a07d128fa1_medium.Rozemarijn is een groenblijvende, winterharde (tot circa -10 °C) vaste plant, die oorspronkelijk afkomstig is uit Zuidoost-Europa en Klein-Azië. In optimale (warme) omstandigheden kan de struik wel 2 meter hoog worden en ook de takken kunnen van een ½ tot 1½ meter uitgroeien. Het smalle, leer- en harsachtige blad lijkt wel wat op dennennaalden, maar officieel behoort rozemarijn tot de plantenfamilie van de lipbloemigen. In het voorjaar verschijnen blauwpaarse (soms witte) bloemen, die graag worden bezocht door honingbijen. Rozemarijnhoning is overigens een geurende en gezonde honing, die uitermate heilzaam blijkt te zijn voor mensen met leverkwalen. Bij rozemarijn als keukenkruid gaat het echter om het blad, dat (vers of gedroogd) het hele jaar door kan worden gebruikt, een verkwikkende geur en een typische harssmaak heeft. Dat laatste komt ten dele door de bestanddelen: etherische oliën (zoals borneol en camfeen), rosmaricine en flavonoïden. Van oudsher worden van rozemarijn als kruidengeneesmiddel zowel de bladeren als de bloemen gebruikt en wel om hun ontsmettende, bloedstelpende en opwekkende werking. Rozemarijn kan hart en bloedsomloop stimuleren, gifstoffen verwijderen, longklachten verlichten, pijnlijk spieren ontspannen en (bijna letterlijk) het geheugen opfrissen.

Salie (Salvia officinalis)

b064efd28493b9c6fa9616a6e0185719_medium.Salie is een stevige halfheester, die van 30 tot 100 centimeter hoog kan worden en die eveneens behoort tot de plantenfamilie van de lipbloemigen. Van origine komt salie uit de landen rond de Middellandse Zee en op de Balkan. Het is een overblijvende, matig winterharde, wintergroene heester; tegen strenge vorst is salie echter niet bestand. Het blad is dik, vaak fluwelig, grijs tot grijsgroen en heeft een ovale vorm. De bloemen zijn meestal blauwpaars, maar soms ook wit of roze. Salieblad is als keukenkruid al eeuwenlang geliefd. Zowel vers als gedroogd behoudt het blad namelijk zijn aromatisch pittige geur en ietwat wrange, warme smaak. Kenmerkende bestanddelen van salie zijn onder meer: etherische oliën (zoals thynon en diterpenen), fenolverbindingen en tannines. In de kruidengeneeskunde wordt het blad van salie al eeuwenlang gebruikt vanwege zijn ontsmettende, bloedstelpende, antibiotische en rustgevende werking. Verder werkt salie bevorderend op de spijsvertering en de vertering van vetten, verlichtend bij depressies en menstruatiekrampen, slijmoplossend bij verkoudheid, griep, bronchitis en astma. Omdat ook het gedroogde salie blad tot diep in de winter zijn werk doet, was (en is) het één van de meest gebruikte kruidengeneesmiddelen om winterklachten te verhelpen.

Ui (Allium cepa)

a8d7817ecbdb526723787f13e6a611b8_medium.De ui wordt veel gebruikt als groente en is veruit het meest verbouwde en gegeten lid van de plantenfamilie van de Allium. Nauw verwant aan uien zijn knoflook, prei, bieslook, sjalotten en bosuitjes. De ui is inheems in Europa en Noord-/Centraal-Azië. Voor zover bekend, stammen alle leden van de huidige uienfamilie af van een wilde soort, die helaas is uitgestorven. Uit archeologische opgravingen van de bronstijd in China zijn sporen van dit bolgewas gevonden; dus circa 5.000 voor Chr gebruikte men aldaar al uien! Waarschijnlijk was dat niet alleen om de smaak, maar ook omdat uien lang bewaard en goed vervoerd kunnen worden. Bij de ui draait alles om de bol. Hierin slaat de uiplant in de zomer voedsel op, waar de plant in de winter op kan overleven. Omdat deze bollen (of uien) relatief veel plantensuikers bevatten, bevriezen ze niet snel en kan de plant hier in een koude winter lang op teren.

487a12d8fdcb51b4032daa5dc31d76a3_medium.Uien hebben een sterke geur en een uitgesproken smaak. Bestanddelen zijn onder meer: etherische oliën, flavonoïden, fenolzuur, allicine, vitamine B en C, calcium, ijzer en zwavelverbindingen. In de keuken kunnen ze rauw, gekookt of gebakken worden gebruikt als smaakmaker of als groente. In de kruidengeneeskunde worden uien (of extracten ervan) toegepast, omdat ze een vochtafdrijvende, ontstekingsremmende, slijmoplossende en pijnstillende werking hebben. Verder kunnen ze de bloedsomloop stimuleren, het cholesterol verlagen, luchtweginfecties bestrijden, haargroei bevorderen, artritis en jicht verlichten.

LET OP: zwavelverbindingen vormen zwavelzuur bij contact met de oogbol (vandaar ook tranende ogen bij het schoonmaken van uien)!

Wilde peen (Daucus carota)

60f4e38ecb87341033fd089ec6ea5984_medium.Wilde peen behoort tot de plantenfamilie van de schermbloemigen en is een inheemse plant in Europa. Wilde peen is meestal te vinden langs weilanden, in bermen, op dijken en zelfs in duinen, waar het als éénjarig of tweejarig gewas groeit. De bloemen staan in slordige schermen (ook wel ‘vogelnestjes’ genoemd) op lange stengels en zijn wit, de zaden zijn groen. De plant kan tot wel 80-90 centimeter hoog worden.

Hoewel nauw verwant aan de bekende oranje bospeen of winterpeen (die er een variant van is), zijn er kenmerkende verschillen: de penwortel van de wilde peen is namelijk wit of roomkleurig, soms wijd vertakt, dun en een stuk minder vlezig. 3836657ae8f5e829859482caee8a8459_medium.Wilde peen kan dan ook zeker worden gegeten, maar de commerciële teelt ervan is – door de dunnere penwortels en geringere opbrengst – stukken minder rendabel. De geur van wilde peen is echter onmiskenbaar en gelijk aan die van de gecultiveerde oranje soort. Wilde peen bevat onder meer natuurlijke suikers, pectines, carotenen, vitamines en mineralen. Behalve in de keuken, werd (en wordt) wilde peen ook als kruidengeneesmiddel gebruikt. Daarvoor gebruikte men zowel de peen zelf als het geveerde blad en de zaden. Extracten van het blad of de zaden kunnen helpen bij spijsverteringsklachten en gasvorming of winderigheid in de darmen. Rauw of gekookt gold de wilde peen als licht, de maag niet belastend voedsel, dat vooral geschikt werd geacht voor zieken en kleine kinderen.

 

Oxalis.

© 2018, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

30487fa987109ecb1748587e0d5364b7_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-winter-(1)

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-herfst-(1)

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-herfst-(2)

Arnica-montana-eerste-hulp-bij-ongelukken-van-de-natuur

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

27/12/2018 13:57

Reacties (7) 

1
29/12/2018 05:12
Mooi artikel!
1
27/12/2018 20:37
Is niet een interesse van mij, maar vind het wel uitstekende artikels.
1
27/12/2018 20:11
Groenten door voor méér zorgen dan alleen de nodige vitamines. Vind rode kool nu nog lekkerder ;-)
1
27/12/2018 14:42
Goed om te weten, overbekende groenten met onverwachte medische mogelijkheden.
1
27/12/2018 14:40
Heel interessant! Wat wij zien als 'gewone' gewassen, blijkt helemaal niet zo gewoon of alleen voedzaam te zijn, maar juist ware medicijnen van de natuur. Ik kijk voortaan toch anders naar deze zo bekende groenten en tuinkruiden.
1
27/12/2018 14:36
Leuk, dat 'gezonde voeding' dat ook echt blijkt te zijn. Mooi artikel.
1
Oxalis tegen ZiaRia
27/12/2018 14:45
Goed voor lijf en leden en dan zowel in gezonde als zieke staat van zijn.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert