Kruiden en vruchten in de seizoenen: winter (1)

Door Oxalis gepubliceerd in Natuurlijke geneeswijzen

29dc5d66a0f55a5bd60e036ddf72d380_medium.De winter is het seizoen van de natuur in rust. De zomer is voorbij, de herfstoogst is binnen en de natuur trekt zich als het ware in zichzelf terug om de koude van de winter te doorstaan. Toch zijn er diverse planten, bomen en struiken, die nog steeds of met name in deze periode hun vruchten dragen. Wellicht omdat zij zo goed tegen de winter opgewassen zijn, worden juist bij deze gewassen in de winter de geneeskrachtige eigenschappen geconcentreerd in blad, wortel of tak en soms ook in de vruchten. En dat is al lange tijd bekend bij kruidengenezers, die er hun kruidengeneesmiddelen van bereiden. Winterse bomen, struiken en vruchten, die bij uitstek geschikt bleken de winterse koude- en verkoudheidsklachten (zoals bijvoorbeeld reumatische klachten, griep, verkoudheid en hoesten) te helpen bestrijden. Hieronder enkele voorbeelden.

Citroen (Citrus limon)

bb1dcdb1c9c6e96944e997c814b045e6_medium.Waar de citroen ooit precies vandaan kwam, is onbekend. Men vermoedt, dat de eerste citroenen (zoals wij die nu kennen) ontstonden in Assam (Noordoost-India) uit een kruising tussen een zure sinaasappelsoort (nu ook wel: Sevilla-sinaasappel) en de vrucht van de sukadeboom (Citrus medica). Met de veroveringen van de Romeinen kwam ook de citroen mee terug naar (Zuid-) Europa en is daar sindsdien stevig geworteld. Een citroenboom heeft in de winter minimaal een temperatuur van +7 °C nodig om te overleven, maar de boom wordt meer winterhard naarmate hij ouder wordt. Citroenen zijn een rijke bron voor vitamine C en leveren daarnaast nog vitamines A en B, mineralen en flavonoïden (antioxidanten). De schil bevat etherische oliën (o.a. cumarines en limoneen). Van de citroen worden dan ook vooral het sap en (de rasp van) de schil gebruikt, niet alleen voor culinaire doeleinden, maar ook medicinaal. Citroen staat bekend als ontsmettend en bloedstelpend, stimuleert de spijsvertering, de gal en de bloedsomloop, verbetert de eetlust en ontgift de lever. Citroen wordt van oudsher vooral ingezet bij reuma- en griepklachten.

Europese lariks (Larix decidua)

b365faf0aa83e84f88b6df5173009ffb_medium.De Europese larix (ook wel Europese lork genoemd) behoort tot de dennenfamilie en komt van nature voor in Centraal-Europa (van de Alpen tot aan de Karpaten). De boom wordt in Noord- en West-Europa vaak aangeplant als sierboom. Volwassen kan de Europese lariks wel 40 meter hoog worden. Kenmerkend voor deze boom is, dat hij in het najaar verkleurt (zie foto rechts), zijn naalden verliest en kleine, lichtbruine dennenappels in trosjes vormt. Deze larikssoort wordt veelal geteeld en gebruikt voor het hout, maar extracten van (de binnenkant van) de schors en de hars (alleen voor uitwendig gebruik) kunnen ook medicinaal worden ingezet. Werkzame bestanddelen zijn vooral etherische oliën (zoals pineen en limoneen) en polyfenolen (zoals lignaan). Extracten van de Europese lariks hebben een bloedstelpende, antiseptische en vochtafdrijvende werking. Toepassing vindt vooral plaats bij blaasinfecties, luchtweginfecties (bijvoorbeeld bronchitis), open wonden en eczeem.

LET OP: niet gebruiken bij nierstoornissen!

Grove den (pinus sylvestris)

c6d10e5de554c355bfdef81ca162ea5f_medium.De grove den is een inheemse, wintergroene en winterharde pijnboom, die in koelere klimaatzones en/of op hoger gelegen gebieden op een arme bodem voorkomt. Je kunt de grove den vinden van West-Europa tot in Oost-Siberië. De boom kan wel tot 35 meter hoog worden en wordt gekenmerkt door een rechte stam; deze bomen werden vroegere, zeevarende tijden ook wel ‘mastbomen’ genoemd. Verder is de grove den goed te herkennen aan de combinatie van korte blauwgroene naalden en een oranjerode bast. De dennenappels zijn kegelvormig. Naalden, takken en hars van de grove den bevatten etherische oliën (pineen) en bittere bestanddelen, die van oudsher bekend stonden om hun ontsmettende, verwarmende en stimulerende werking. Van jonge takken of toppen werd wel dennensiroop bereid (tegenwoordig gebruikt men hiervoor meestal de Picea abies) bij de bestrijding van luchtweg- of blaasinfecties. Ook werd er vaak een krans van dennentakken in een ziekenkamer gehangen om de lucht te zuiveren. De hars werd uitsluitend uitwendig op de huid gebruikt.

LET OP: hars van grove den kan allergische huidreacties veroorzaken – test het dus altijd eerst op een klein stukje huid!

Hulst (Ilex aquifolium)

b7aa8db9858904882659714650e43e76_medium.De hulst komt van nature voor in West- en Zuid-Europa, Noordwest-Afrika en Zuidwest-Azië. Het is de enige inheemse wintergroene loofboom in de Benelux. De hulst groeit langzaam, tot ongeveer 10 meter hoog. Daarnaast kan de boom gemiddeld 100 jaar oud worden. De hulst heeft donkergroene, leerachtige bladeren, die stekelig en getand zijn. Verder is de boom ‘tweehuizig’; dat wil zeggen dat je een mannelijke en vrouwelijke hulst nodig hebt, om van de witte (zomer-) bloemen uiteindelijke de rode (winter-) bessen te verkrijgen. Van de hulst worden van oudsher de bessen en de bladeren in de kruidengeneeskunde gebruikt. De werkzame stoffen daarin zijn bittere bestanddelen (zoals ilicine, cafeïnezuur en theobromine) en looizuur. De medicinale werking is vooral: laxerend, vochtafdrijvend en koortsopwekkend (hetgeen af en toe gewenst is om een infectie te bestrijden).

LET OP: de bessen zijn licht giftig en kunnen enkel verwerkt in een kruidengeneesmiddel worden toegepast. Zo van de plant gegeten, zullen ze braken veroorzaken!

Jeneverbes (Juniperus communis)

f77dfe4e8ee83a4590add460baecf0fe_medium.De jeneverbes is een coniferensoort, die tot ongeveer 10 meter hoog kan worden en die officieel behoort tot de cipresfamilie. Toch is deze boom/struik (samen met de grove den en de taxus) voor ons een inheemse plantensoort. De jeneverbes is – net als de hulst – tweehuizig en het duurt twee jaar, voordat de bessen blauw tot zwart en rijp zijn. Van oudsher werden (en worden) de vruchten vaak als smaakmaker toegevoegd aan soepen en stoofschotels, maar befaamd is de jeneverbes geworden door toevoeging ervan aan sterke drank; jenever dankt zelfs zijn naam aan de plant. Echter, ook in de kruidengeneeskunde gaat het om de jeneverbessen: de vruchten bevatten onder meer etherische oliën (o.a. myrceen, sabineen en pineen) flavonoïden en glycosiden. Medicinaal gebruik vindt plaats bij spijsverteringsklachten, (voor de vermindering van) winderigheid, als antisepticum voor de urinewegen, en verder bij hoest, verkoudheid en slijmvliesontstekingen.

LET OP: geen jeneverbesextracten gebruiken bij diabetes en nierkwalen!

Laurier (Laurus nobilis)

9e3dc6802cedf6375dc585aa7a3887f5_medium.De laurier is een wintergroene (kleine) boom of struik, die oorspronkelijk afkomstig is uit het oostelijke Middellandse Zeegebied, Turkije en Georgië. De plant is echter maar matig winterhard en wordt in West-Europa meestal als kuipplant gehouden, die dan in de winter binnen, in kassen of serres, kan overwinteren. De laurier is wintergroen en kan in optimale omstandigheden van 7 tot wel 18 meter hoog worden. De boom/struik kan glimmend zwarte bessen dragen en het blad ervan is donkergroen, leerachtig, ovaal en glad. Om dat blad gaat het bij de laurier: het bevat etherische oliën (cinerol, linolool, pineen), tannines en harsen. Laurierblad wordt al eeuwenlang als smaakmaker in de keuken gebruikt (in soepen, sauzen, stoofpotten en ovenschotels); het blad wordt echter NOOIT gegeten, maar voor het opdienen verwijderd en weggegooid. In de kruidengeneeskunde worden extracten van laurierblad gebruikt bij de behandeling van vooral spijsverteringsklachten: laurier stimuleert bijvoorbeeld de eetlust, helpt bij de afbraak van vet in het voedsel en kalmeert de maag. Een andere, veelgebruikte toepassing is die van pijnverlichting bij artritis.

 

Oxalis.

© 2018, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

fa0352ba3f48749e53178d0a3023ac67_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-herfst-(1)

Kruiden-en-vruchten-in-de-seizoenen-herfst-(2)

Kruidenleer-Calendula-officinales-het-jodium-van-de-natuur

Kruidenleer-Echinacea-purpurea-het-antibioticum-van-de-natuur

Kruidenleer-veelzijdig-kamille-rustgevend-krampstillend-koortswerend-en-ontstekingsremmend

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

26/12/2018 11:48

Reacties (9) 

1
29/12/2018 05:12
Graag gelezen en veel geleerd weer.
29/12/2018 05:12
27/12/2018 19:56
Zou bomen als de grove den en lariks nooit aan kruidengeneeskunde hebben gelinkt. Heel leerzaam.
1
26/12/2018 12:29
Leerzaam stuk! Met de grote bomen buiten en citroen en laurier in kas of serre zouden we de winter goed door moeten komen.
1
26/12/2018 12:30
Dat klinkt goed.
1
26/12/2018 12:27
Zou citroenen niet gauw onder 'wintervruchten' hebben geschaard, maar je kunt bepaalde soorten inderdaad het hele jaar door plukken en ze zijn in feite het eerste fruit waar je aan denkt bij een verkoudheid of griep.
1
Oxalis tegen ZiaRia
26/12/2018 12:31
Zeker, en tegenwoordig kun je zelf een citroenboompje als kuipplant houden; de oogst zal niet groot zijn, maar je kunt zo je eigen citroenen telen.
1
26/12/2018 12:24
Interessant artikel, nooit geweten hoeveel bomen en struiken er voor kruidenmiddelen tegen winterklachten konden dienen.
1
Oxalis tegen Asmay
26/12/2018 12:32
En dit is nog maar een greep uit de meest bekende soorten.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert