Tradities rond Kerstmis in Brazilië – Papai Noel en Pastores

Door ZiaRia gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

73b62c5c91f8d821e1ccf270ac6a2ed3_medium.Brazilië is het grootste land van Zuid-Amerika en strekt van de tropische regenwouden in het noorden tot aan de tropische stranden in het zuiden. En Kerstmis valt op het zuidelijk halfrond ook nog eens aan het begin van de zomer! Het is dan ook logisch, dat Kerstmis hier ietwat anders wordt gevierd dan in het koude Europa of Noord-Amerika.

Oude tradities vanuit een Rooms-katholieke achtergrond

Het waren de Portugezen, die vele jaren over het grote Zuid-Amerikaanse land regeerden. Eerst als een koloniale macht, later als een afgeleide van de Portugese monarchie. Met de eerste Portugese koloniale bezetters kwamen ook Rooms-katholieke priesters mee, die zich ijverden om de autochtone bevolking zo snel mogelijk te kerstenen. Oude inheemse godsdiensten werden verboden, nieuwe kerken en kloosters werden gebouwd en Rooms-katholieke tradities en vieringen deden hun intrede. Zo ook natuurlijk die rondom Kerstmis en de geboorte van Jezus, die overigens alleen op Kerstavond (24 december) en Kerstdag (25 december) wordt gevierd. Een Tweede Kerstdag kent men in Brazilië niet.

Presépio

ab8342741459fcadf09fb8f27efb0291_medium.Het fenomeen van de Presépio (een al dan niet levende kerststal) stamt oorspronkelijk vanuit de Rooms-katholieke landen aan de Middellandse Zee; in bijvoorbeeld Italië, Frankrijk, Spanje en Portugal is deze traditie al eeuwenoud. In Brazilië werd het tafereel van de kerststal in de 17e eeuw geïntroduceerd door een Franciscaner monnik, genaamd Gaspar de Santo Agostiñho, en is vooral in het noorden bijzonder geliefd gebleven. De naam Presépio zou overigens afstammen van het woord ‘presepium’, dat stro betekent; het zou verwijzen naar het stro waarop het Christuskind in de kribbe sliep. Tegenwoordig worden grote of kleine kerststallen al in het begin van december opgesteld op neergezet in kerken, winkels en huizen.

Os Pastores

29e3aa66b1f56cc604ded3e84af42df9_medium.Dat de Brazilianen geen genoeg kunnen krijgen van het geboorteverhaal van Jezus, bewijst maar eens de populariteit van de Os Pastores (de herders). Het gaat hier om vertellingen en toneelopvoeringen voor groot en klein rondom het geboorteverhaal van Jezus. Hoewel deze opvoeringen ook populair zijn in Mexico, gaat het in de inmiddels traditionele Braziliaanse versies ervan niet om herders, maar om herderinnen, die in de heilige stal op kraambezoek gaan. Met hen komt ook een als herderin verklede zigeunerin mee, die op enige moment probeert het Christuskind te stelen! Met verwikkelingen alom komt het natuurlijk uiteindelijk allemaal wel weer goed en men kan weer tevreden naar huis.

Missa do galo (mis van de haan)

06b1efafd5639668ebad3adb66bd2054_medium.Heel lang was missa do galo (nachtmis) een vast onderdeel van de Kerstavond (24 december), waar alle gelovige Brazilianen aan deelnamen. Deze mis wordt in de volksmond ook wel de mis van de haan genoemd, vanwege de lengte ervan (tot zeker 1 of 2 uur in de morgen); de haan zou dan al de nieuwe dag hebben aangekondigd.

Tegenwoordig is het bijwonen van de nachtmis voor vele Brazilianen niet meer zo vanzelfsprekend als vroeger. In grote steden blijven de kerken zelfs vaak in de Kerstnacht gesloten. De explosief toegenomen criminaliteit maakt de straten namelijk bijzonder onveilig en gevaarlijk; berovingen, verkrachtingen en moord van en op naar huis gaande nachtmisbezoekers zijn de laatste jaren in grote steden helaas meer regel dan uitzondering geweest. Vele stedelingen blijven nu dan ook in de Kerstnacht liever thuis.

Nieuwe tradities vanuit andere landen

Het merendeel van de huidige Braziliaanse kersttradities stamt uit het buitenland. Veel komen er, ooit door immigranten meegenomen, uit Europa. Sinds de 20e eeuwse wereldwijde media van radio, tv, film en reclame, zijn er echter het nodige aantal (vooral voor wat betreft de commerciële viering) uit de Verenigde Staten bijgekomen.

Braziliaanse kerstboom

b77d69d40789b23248b63a79fbbdab03_medium.Ieder zichzelf respecterend dorp of stad heeft er tegenwoordig in de maand december wel één: een grote kunstkerstboom of een stalen frame (in de vorm van een spar) met talrijke lichtjes en versieringen. De kerstboom is een typisch nieuwe traditie, die van het noordelijk halfrond afkomstig is; Brazilië kent namelijk geen sparre-, dennen- of pijnbomen. Rio de Janeiro heeft (voor zover bekend) als enige stad een grote drijvende kerstboom in de Rodrigo de Freitas-lagune, die veel bekijks trekt. Veel mensen hebben een (kunst-) kerstboom in huis. Kerstdecoraties zijn er meest in een (Amerikaanse) glitterstijl, hoewel sommigen hun boom ook wel optuigen met (zelfgemaakte) houten of papieren versieringen of zelfs met tropische bloemen.

Papai Noel

a7304a788e89ab2215f5b7ccbcfe1a42_medium.De kerstman, voor de Amerikanen Santa Claus en voor de Engelsen Father Christmas, werd in het Portugees Papai Noel en is pas in de 20e eeuw vanuit de Verenigde Staten geïmporteerd. Toch was men in Brazilië niet altijd zo gecharmeerd van deze Amerikaanse kersttraditie. Er is zelfs in de jaren 1930 een mislukte poging geweest om Kerstmis meer te ‘Brazilianiseren’. In die tijd bestond er namelijk een nieuwe politieke beweging, het ‘Integralisme’, dat geïnspireerd was op het Europese fascisme. Een aantal van deze ‘integralisten’ (intellectuele nationalisten en politici) wilden een meer nationalistische versie van de Kerstman door hem te vervangen door een Braziliaanse ’Vovô Índio’ (Indiaanse grootvader). Waarschijnlijk was het òf de schrijver Monteiro Lobato òf de politicus Plínio Salgado, die ’Vovô Índio’ had bedacht; omdat bijna alle documenten van deze politieke groepering sindsdien zijn verbrand, zal de bedenker en de verdere uitwerking ervan echter voor altijd een mysterie blijven.

01d9dddf3d98369189719b31f43cf51a_medium.Toch zou het ook voor Papai Noel nog tot de jaren 1960-1970 duren, voordat hij een vaste plaats in de Braziliaanse kerstcommercie had. Hij is het, die sindsdien cadeautjes komt brengen op 25 december. Bij gebrek aan open haarden, kachels of verwarmingen, hangen Braziliaanse kinderen daarom een sok op bij een raam, in de hoop daarin de volgende dag een cadeautje te vinden.

Er is echter een groot verschil: in de Braziliaanse versie woont Papai Noel niet op de Noordpool, maar op Groenland. Over rendieren, elven en andere magie rept het Braziliaanse verhaal in het geheel (nog) niet. Wel is duidelijk, dat wanneer Papai Noel in het warme Brazilië verschijnt, hij een dun rood pak van zijde draagt.

Vuurwerkshows met Kerstmis

6e5b87563828665e2aed6d1185aab4fb_medium.Hoewel velen de missa de galo niet meer bijwonen, zijn de grote vuurwerkshows, die in grote steden vaak worden afgestoken voor, tijdens of na afloop van de nachtmis gebleven.

De nacht van 24 of 25 december kan hier en daar dan ook bijzonder luidruchtig verlopen door deze massale vuurwerkshows.

Ceia de Natal

Traditioneel voorafgaand of na afloop van de nachtmis (of nu gewoon thuis in de Kerstavond) kwamen vele families bijeen om samen aan een speciaal kerstsouper deel te nemen: het ceia de Natal. Voor deze avond- of beter gezegd nachtmaaltijd gaat men tussen 10 of 12 uur ‘s avonds aan tafel en de maaltijd kan soms wel 4 uur duren.

a18cc2e5bf1300b6b748c830f776e803_medium.Het is een rijkelijk voorziene maaltijd – ongebruikelijk voor de Braziliaanse hete zomer – die niet onderdoet voor de Europese of Amerikaanse kerstdiners. Veel van de gerechten hebben overigens vanuit de Europese kerstkeukens hun weg naar Brazilië gevonden. Vooral aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw kwamen namelijk veel immigranten vanuit Europa (ook wel uit andere delen van de wereld) naar Brazilië. Zij brachten hun eigen culinaire kersttradities mee en pasten deze aan het nieuwe land aan. Een traditionele ceia de Natal lijkt dan ook enigszins op een Europees kerstdiner: gevulde kalkoen, geglaceerde ham, (geen aardappelen, maar) gekleurde rijst en een veelvoud aan verse groenten- en fruitgerechten. Een ander gewild hoofdgerecht is van oorsprong Portugees: bacalhau (gezouten kabeljauw).

7874ba3485837e5bdcef6e892f684651_medium.Als dessert kan men diverse soorten pudding (met pompoen, appel, gedroogd fruit of rozijnen) aantreffen. Een zeer geliefd en hier en daar met fruit en zoetigheid aangevuld dessert wordt echter gevormd door de rabanadas (wentelteefjes of verloren brood - zie foto links), dat ooit door de Portugezen werd geïntroduceerd. Sinds midden 20e eeuw, toen er vele Italianen naar Brazilië kwamen, lijkt ook panettone (een soort luxe brood/cake, gevuld met suiker, rozijnen en gekonfijte vruchten) als nagerecht steeds populairder te worden. De lunch op Dia de Natal (25 december) is ook een speciale en uitgebreide maaltijd, die men gezamenlijk met familie of vrienden eet. Daarna gaat men naar de kerk voor de middagmis, bezoekt men bekenden of gaat de hele familie waar mogelijk naar het strand.

615c8260055fc50dcd0cc2d7a1e259e6_medium.5de0cd0c8c45c25d39f3a885577bd1ad_medium.

 

 

 

 

 

 

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2018) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

17f05ec20673750aa61e539250514300_medium.Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Tradities-rond-Kerstmis-in-Australië-kangoeroes-barbecues-en-badkleding

Tradities-rond-Kerstmis-in-China-Shen-Dan-Lao-Ren-en-zijn-zusters

Tradities-rond-Kerstmis-in-Duitsland-das-Christkindl

Tradities-rond-Kerstmis-in-Italie-presepio-pandoro-en-panettone

Tradities-rond-Oud-en-Nieuwjaar-knallend-het-jaar-uit!

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

20/12/2018 14:44

Reacties (8) 

1
21/12/2018 21:30
Leuk om via deze serie te weten te komen hoe men kerst op andere continenten viert.
1
21/12/2018 14:10
Leuk om te weten
1
20/12/2018 23:10
Ook hier dus een (samen met het christelijke geloof) geïmporteerd feest.
Wel grappig hoe het ook, net als in Australië, een eigen draai gevonden heeft.
Leuke serie, zo vlak voor de kerst.
1
21/12/2018 05:24
Dankjewel!
1
20/12/2018 15:38
Heel bijzonder, die kersttradities in andere werelddelen. Het Braziliaanse ceia de natal lijkt me wel wat, maar om dat nu 's nachts te eten?! Nee, ik zou het bewaren tot tenminste lunchtijd de volgende dag. Maar 's lands wijs, 's lands eer; het is maar net wat je gewend bent.
1
20/12/2018 15:35
Prachtig zo'n kerstman op het strand!
1
20/12/2018 15:34
Leuk artikel! Heel apart hoe ergens anders tradities worden overgenomen en nieuw ontstaan. Wel schokkend eigenlijk, dat Brazilianen zich 's nachts niet meer veilig op straat kunnen begeven, ook niet in de kerstnacht.
1
ZiaRia tegen Asmay
20/12/2018 15:43
Ja, dat is zeker intriest. De politie lijkt totaal de grip te hebben verloren op de nachtelijke straten (en hier en daar overdag ook).
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert