Mooie kerstliederen en een lichte preek

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Muziek

Het is weer bijna Kerstmis. Tijd voor vredige gedachten en daden, tijd voor mooie kerstliederen. Plus een lichte preek, omdat ik het kan en omdat ik het lekker vind.

Joy to the World

623d14ffa38ac5304e5028efb59993e1_medium.

Wat gedachten in de kerstperiode

We leven in interessante tijden. Een wereld vol spanningen en collectieve uitdagingen. Die we vervolgens weigeren aan te gaan. Verharde meningen, die we niet onderling bespreekbaar maken en uittesten. Nee, liever hullen we ons in de veilige cocon van de eigen "echo chambers" waar onze meningen alleen maar versterkt worden, geen tegenspraak krijgen, maar alleen bijval van "geloofsgenoten". Net zoals de vele fundamentalistische stromingen binnen de verschillende wereldreligies al jaren doen. Veilig en dus makkelijk te manipuleren door de priesterklasse of eigenlijk iedereen met een agenda.

Geloof, in al zijn verschillende vormen, is een uiterst interessant verschijnsel. Wie auto's wil ontwerpen en bouwen, kan overal op de wereld gebruik maken van dezelfde kennis. Wie een uitmuntend chirurg wil worden, kan in bijna elk land op de plaatselijke universiteit toegang krijgen tot de nieuwste medische ontwikkelingen en kennis. Maar als het gaat om onze relatie met de Allerhoogste, als het gaat om onze toekomst nadat we onze sterflijke lichamen hebben afgeworpen, gelden er ineens hele andere regels. 

Het ware geloof vind je immers uitsluitend in je geboortestreek. Daar leven de mensen die de ware uitverkorenen zijn en de eeuwige en onveranderlijke Heilsboodschap hebben begrepen. Alleen daar krijg je de benodigde cultureel-religieuze informatie met de paplepel ingegoten. Daar kun je maar beter je huwelijkspartner zoeken. Kijk vooral niet verder dan je neus lang is; twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen. 

In een Global Economy die 24 uur per dag op volle toeren draait, in een wereld waar je binnen 24 uur zowat elk willekeurig land kunt bereiken, kiezen we massaal voor de eigen cultuur, de eigen stam, de eigen identiteit. Een identiteit die we vooral niet zelf vormen. Nee, we luisteren veel liever naar mensen die ons vertellen wat onze identiteit hoort te zijn. Een culturele identiteit die meer en meer een eigen leven gaat leiden, los van de mensen die het eigenlijk vorm horen te geven. Een identiteit waarbij de grondbeginselen onbesproken blijven, maar de details en rituelen de hoofdrol spelen. Vaak met een heerlijke mix van gejeremieer, slachtoffergedrag en angstbeelden, reëel of aangepraat.

5a8fd7e79621a85ce1068e92edb2c91d_medium.2dc7da7f051f1aae47f251b4eb5aa6e4_medium.8a9b5407d85aea04d722cb5b9db3140d_medium.

Onze wereld wordt bevolkt door meer dan 7 miljard leden van de soort Homo sapiens sapiens. Sinds iets meer dan 10.000 jaar zijn wij de enige mensensoort die deze planeet bevolkt. Ooit hadden we broertjes, zusjes, neefjes en nichtjes, die echter allemaal deze "pale blue dot, hanging in a sunbeam" voorgoed hebben verlaten. Ondanks de uiterlijke verschillen behoren we allemaal tot dezelfde biologische soort. Desondanks is er erg veel dat ons ervan weerhoudt om ons ongestoord met elkaar te vermengen. Deze barrières werpen we zelf op en we houden ze zelf ook in stand. Volgens Prediker is er 'niets nieuws onder de zon'. Of moeten we zeggen dat 'Evolution has come full circle', nu we weer hetzelfde gedrag vertonen als chimpansees en andere hele verre neven onder de mensapen, die immers ook alleen in klein stamverband willen en kunnen leven? 

Volgens de Israëlische professor Yuval Noah Harari hebben wij mensen moeite met groepsverbanden van meer dan 150 individuen. Willen we samenhang creëren in grotere verbanden, dan hebben we een overkoepelend "verhaal" nodig, een verhaal dat groter is dan onze eigen levens. Een nationale identiteit, een gemeenschappelijke religie, waarden en normen die we allemaal kunnen onderschrijven. We leven echter in een tijd waarin alle "grote verhalen" onder druk staan. Een tijd waarin binnen de ideeënwereld een fellere concurrentiestrijd lijkt te bestaan dan ooit tevoren. 

Food for thought voor díe aangeklede en rechtoplopende aapachtige wezens die de wereld aanzien en eigenlijk zouden willen dat het anders was. Er is werk aan de winkel, of je nou kiest voor groepsverband of zelf je 'klauwe uit je mouwe' steekt.

Een van de succesvolste "grote verhalen" uit de wereldgeschiedenis is het christendom. Een religie met veel meer gezichten, beelden en klanken dan je wellicht denkt. Binnenkort is het Kerstmis. Tijd voor mooie en aparte kerstliederen, broeders en zusters!

 

9a97e6c48336f66e1c38822f12279342_medium.

Kerstmis in Ethiopië

We gaan even terug naar begin januari 2017. Via Facebook zie ik een bericht van een dame die velen van ons hier nog goed kennen. Een foto van een vrouw, in rolstoel, met de mededeling "Het Ethiopische feestbeest is weer thuis". Iedereen die de verhalen van Sylvia Wijnveld, bekend als Weltevree, heeft gevolgd, kent haar speciale band met Ethiopië en kent ook haar strijd in de laatste jaren van haar leven. De laatste keer dat ik haar persoonlijk ontmoette, was op de Henri Dunant, die toen in Arnhem voor anker lag. Even stappen in Arnhem, wat haar oorspronkelijke plan was, zat er niet meer in. Op die boot, vol erg zieke ouden van dagen, was ze overduidelijk de 'light of the party'. Veel gepraat, zowel diepzinnig als pure ongein, veel gelachen en vooral genoten. Toen ik haar foto zag, reageerde ik op het berichtje met een Ethiopisch kerstliedje. Een paar dagen later was ze overleden. Haar uitvaart was bijzonder. Ik luisterde naar de toespraak van haar dochter. Spitting image, maar dan een paar decennia jonger. De erg gezellige samenkomst in Weltevree's woning, waar we haar vele zelfgeschilderde creaties konden bewonderen. Een afscheid geheel in haar stijl. Gekke meid, maffe taalkunstenares, Queen Mum of Plazilla (met dank aan Lucifall), ik ga je niet vergeten. Geheel in jouw onnavolgbare stijl is hier dan het bewuste Ethiopische kerstlied.

Aangezien mijn Amhaars niet meer is wat het nooit geweest is, kan ik geen vertaling geven. Een aantal Bijbelse namen zijn duidelijk te verstaan. De Ethiopisch Orthodoxe kerk is overigens een van de oudste en meest oorspronkelijke christelijke kerken ter wereld. Deze kerk is verbonden met de Egyptische Koptische kerk en telt meer dan 50 miljoen gelovigen. Kerstfeest wordt in Ethiopië Genna of Ganna genoemd. Genna is echter ook de naam van een traditionele sport die lijkt op hockey. Daar bestaat een aardige legende over. De 'herdertjes die lagen bij nachte' waren zo verheugd over de geboorte van Christus, dat ze met een bal en hun herderstaffen spontaan een sport verzonnen om hun blijdschap te vieren. Tijdens Kerstmis worden overal Genna-toernooien gehouden.

 

5cf9235f3be3fd164108f2933d43f559_medium.

Mexicaans Kerstmis

Vanuit Addis Abeba nemen we het vliegtuig in westelijke richting. We vliegen over het Afrikaanse continent, de Atlantische Oceaan en landen op het grote vliegveld van Mexico City. Mexico, een van de grootste Amerikaanse landen en een van de eerste die de Spaanse conquistadores op de inheemse bevolking veroverden. Met de komst van de Spanjaarden deed ook het christendom zijn intrede in de Nieuwe Wereld. Al snel ontstond hier naast de Europese katholieke liturgie ook iets eigens. Een van de bekendste Mexicaanse componisten was Juan García de Zéspedes. Hij werd omstreeks 1619 geboren en stief in 1678. Naast religieuze liederen componeerde hij ook wereldse. De plaatselijke volksmuziek gebruikte hij als inspiratiebron voor beide. Luister maar naar zijn bekendste kersthymne, 'Convidando está la noche'.

 

Mooie protestantse klanken

Toen ik op school tijdens geschiedenislessen leerde dat Polen in de Tweede Wereldoorlog éénderde van zijn bevolking verloor, was ik aardig verbijsterd. Ik kon dat helemaal voor me zien als ik mijn eigen klas bekeek. Een op de drie klasgenootjes een kogel door de kop en de volgende dag veel lege schoolbankjes. Wat ik toen niet wist, was dat dit eerder was voorgekomen in onze Europese geschiedenis. Tijdens de periode van de Zwarte Dood stierf ook éénderde van de Europese bevolking aan de pest. En tijdens de Dertigjarige Oorlog, op het hoogtepunt van de godsdienstoorlogen in Europa, verloor met name het Duitstalige gebied éénderde van zijn mensen. In deze barbaarse tijden, waarin zowel katholieke, Lutherse en Calvinistische vorsten en predikers hun 'grote verhalen' met wapengeweld verdedigden en verspreidden, waren er ook gebieden waar het mogelijk was in relatieve vrede samen te leven en te geloven. Een van de componisten die liturgische muziek schreef die zowel bij katholieken als protestanten in de smaak viel, was Michael Praetorius. Hij werd geboren in 1571 als Michael Schultze en liet een uitgebreid oeuvre na. Een van zijn bekendste kersthymnes is "In dulci jubilo", waarvan ik hier een achtstemmige versie presenteer.

Ik leerde deze hymne overigens op een hele andere manier kennen. In de jaren zeventig was er een zekere Richard Branson net begonnen met zijn eigen platenmaatschappij Virgin Records. Een van zijn succesvolste acts was de Britse multi-instrumentalist Mike Oldfield, bekend van het wereldsucces 'Tubular Bells', dat ook gebruikt werd als filmmuziek in 'the Exorcist'. Mike Oldfield had in Nederland een bescheiden hitje met zijn versie van 'In dulci jubilo'.

Toen ik dit bij Toppop langs hoorde komen, had ik werkelijk geen idee dat het een eeuwenoude religieuze song was.

 

10d333dc1dfd13a1ccdf4eb54f439686_medium.

Een trieste gebeurtenis rond Kerstmis

Stel je bent koning van Judea en dan komen je waarzeggers je vertellen dat de Ware Koning zojuist is geboren. Dit maakte de Bijbelse koning Herodes mee. De man ontstak in toorn en beval dat alle pasgeboren jongetjes om zeep moesten worden gebracht. Ach, dacht hij blijkbaar, laat ik vooral het zekere voor het onzekere nemen. We jagen gewoon alle jongetjes tot twee jaar over de kling. Deze slachtpartij, ook verbonden met het Kerstfeest, wordt al vanaf de 16e eeuw bezongen in de zogenaamde Coventry carol, dat vroeger een onderdeel was van een toneelstuk waarmee reizende toneelgezelschappen in Engeland door stad en land trokken. In deze carol zingen de moeders van de vermoorde kinderen een slaapliedje, een afscheidlied voor hun kleintjes. Wie anders dan de Mediaeval Baebes hebben hier een mooie versie van opgenomen.

En, zoals The Good Book ons vertelt, het bleek allemaal voor niets te zijn. Want Jezus ontkwam aan deze orgie van geweld.

 

c9d9e6ed3695daf2e7bc1e36e52ce4da_medium.

Een Christmas Carol uit de Oekraïne

Wie kent de mooie Christmas Carols die je tijdens de 'Holidays' overal in de Verenigde Staten kunt horen? Een hele populaire carol is 'Carol of the Bells'. Wist je dat deze song eigenlijk uit de Oekraïne komt? Carol of the Bells werd in 1936 geschreven en van copyright voorzien door Peter J. Wilhousky. Hij baseerde zijn christmas carol op een Oekraiens volksliedje, genaamd 'Shchedryk'. Deze song vertelt over een zwaluw die een huis binnenvliegt en zingt over de komende lente en de rijkdom en voorspoed die dan zullen komen. Shchedryk werd in 1916 gecomponeerd door Mykola Leontovych. Ik laat jullie een mooie versie uit de Oekraïne horen.

Plechtstatig of met passie?

Wie wel eens met Kerstmis of op andere tijdstippen naar het EO-programma 'Nederland zingt' luistert, zal ongetwijfeld zijn opgevallen dat veel religieuze muziek plechtstatig en gedragen klinkt. Hoewel ik dit kan begrijpen, ga ik me na een tijdje toch stierlijk vervelen. Als geloof in een Schepper en Redder werkelijk zo uiterst belangrijk is, mag je toch wel iets van blijdschap, vreugde en passie voelen? Dat hoort toch ook bij het Grote Verhaal? Ik geef hier twee voorbeelden van een religieuze song die bij de kerstperiode hoort en die ik vanaf mijn kleuterjaren altijd erg mooi vond. Een Victoriaanse hymne uit 1892, geschreven door Michael Maybrick (onder het pseudoniem Stephen Adams). De muziek werd gecomponeerd door Frederic Weatherly. De naam van de song is 'The Holy City'. 

De eerste versie is de meest plechtstatige, gezongen door een dame voor wie ik een diepe buiging maak. Vera Lynn, de enig echte "Forces Sweetheart", bereikt - als de Voorzienigheid het toelaat - op 20 maart volgend jaar de zeer respectabele leeftijd van 102. Deze versie zong ze in haar hoogtijdagen.

De volgende versie heeft meer passie. Deze versie stamt uit 1960 en word gezongen door een dame die geheel terecht de titel 'Queen of Gospel' heeft gekregen. Ook al luister je nooit naar gospelmuziek, de unieke stem van Mahalia Jackson heb je ongetwijfeld wel eens gehoord.

 

Terug naar de oorsprong

Onze mensensoort zag het levenslicht in Afrika. Van daaruit verspreidden we ons over de hele wereld en wie weet ooit nog verder. Daarom is het wel passend om af te sluiten met een Afrikaanse religieuze song. Een song waarin de overwinning op de duivel wordt gevierd. Misschien is dat nog wat voorbarig. We hebben nog heel wat innerlijke en externe duivels te overwinnen voordat we als soort ons potentieel waar kunnen maken en in balans met onze omgeving en elkaar kunnen leven. Werk aan de winkel dus. In de tussentijd kan de song "Thina Simnqobile" wellicht inspireren. Als ik het goed heb, is de taal van de song Zulu. De vertolkers zijn het wereldberoemde koor Soweto Gospel Choir.

 

Merry Christmas and Peace, Y'all!

Ben je religieus? Ben je niet misschien niet christelijk? Maakt het wat uit? Kerstmis is een feest van de Vrede. Vrede voor de gehele mensheid. Vier je kerstfeest in de geborgenheid van je geloof, de warmte van je God, je onverwoestbare vertrouwen in een mooie toekomst. Vrede zij met u! Peace, Shalom, Salaam, Shanti.
Ben je niet-religieus? Maakt het wat uit? Het feest van de Vrede is er ook voor jou. Geef er je eigen invulling aan.
Vier het met je familie, je geliefden, je vrienden. Verspreid liefde en vrede, niet alleen met de kerstdagen, maar vooral daarna. Dat is nog een hele klus. Maar we kunnen het. Er is meer dat ons verbindt dan onderscheidt. En dat is een "groot verhaal" dat wel bij mijn persoonlijke cultuur past.

95a83c48cc5b1fa0c855c1fe4aa7fb72_medium.

Nog meer Kerstmis?

 

 

10/11/2018 10:37

Reacties (14) 

11/11/2018 13:11
Amen. Ik mis nog de missa criolla; swingende kerstmuziek! https://appelpunt.blogspot.com/search?q=misa+criolla (verslag van een uitvoering ervan in 2014)
2
11/11/2018 10:28
It's the mooooooooost wonderful tiiiime of the yeaaarrrrrrr!

Mooi artikel.

'Verharde meningen, die we niet onderling bespreekbaar maken en uittesten. Nee, liever hullen we ons in de veilige cocon van de eigen "echo chambers" waar onze meningen alleen maar versterkt worden, geen tegenspraak krijgen, maar alleen bijval van "geloofsgenoten".' - allemaal goed en wel maar het lijkt mij toch wel logisch dat je 'gelijk gezinden' dichter bij je houdt in plaats van mensen die mijlenver van je afstaan qua zienswijze. Of ben ik nu mis? Mijn ervaring leert me dat een discussie b...
2
11/11/2018 11:34
Het ligt er helemaal aan wat het doel van een discussie is.

Als het alleen maar "ik ventileer mijn mening en that's it" is, heeft het weinig zin. Als een discussie alleen maar als doel heeft om hele brede vijandbeelden op te roepen en in stand te houden, dan is het ook zinloos.

Het valt mij vaak op dat mensen die "mijlenver van me af staan" (wat ik dan denk) in werkelijkheid veel dichter bij me staan. Zo vind ik het heerlijk om te discussiëren met christenfundamentalisten. Soms puur om punten te scoren, vaak ook om ze aan het denken te krijgen. Wat zij bij mij dan ...
1
11/11/2018 12:00
Aha! Mooie reactie - inderdaad, het hangt af van het doel van de discussie. Volledig mee akkoord.
1
10/11/2018 23:41
Mij staat de kop helemaal nog niet naar kerstmis...maar nog een paar van deze artikelen - wie weet?
Mahalia is indrukwekkender dan Vera Lynn - maar dat vind ik al jaaaren. Daar zit zo'n oerkracht in die stem...
Leuk artikel. Trouwens, met Ethiopië heb ik niets...
1
11/11/2018 09:42
Nee? Het land dat ons de koffie gaf? ☺

Geef me een cameraploeg en een tijdmachine en ik ga 3,5 miljoen jaar terug in de tijd om in Ethiopië naar "Lucy" te zoeken. Ik zou er zo voor tekenen.
1
11/11/2018 12:02
En dan? De 'vagina gentium' op tijd dichtnaaien?
Dan was de wereld een hoop ellende bespaard gebleven. ;-P
11/11/2018 12:33
Dan zou je een klassieke tijdparadox kunnen krijgen, in strijd met de 'temporal prime directive' uit Star Trek. ;-)

En er dan bij terugkomst achterkomen dat Australopithecus afarensis slechts een zijtak was en niet een directe voorouder?

Ik zou er zo een verhaaltje over kunnen verzinnen. Op welke gebeurtenissen zou je als tijdreiziger kunnen ingrijpen en zo de loop van de wereldgeschiedenis geheel omgooien?

- Hannibal Rome laten veroveren?
- Mohammed vermoorden, voordat de engel Gabriel hem bezoekt?
- Een torpedo afschieten op de Santa Maria...
2
10/11/2018 17:09
Ik sluit me bij de reactie van Thalmaray aan, Edwin.
11/11/2018 09:40
Merci beaucoup, monsieur!
1
10/11/2018 16:19
"Aangezien mijn Amhaars niet meer is wat het nooit geweest is, kan ik geen vertaling geven."

Is jou Amhaars niet meer zo goed? Dat valt me tegen van je. ;-)

inidegena t’iru! ;-)

Pssst als het goed is en Google houdt me niet voor de gek staat er; "Wel weer een prima artikel."
1
11/11/2018 09:39
Ik geloof je op je blauwe ogen. :P
1
10/11/2018 16:01
Parel van een artikel. Had een saai onderwerp kunnen zijn, maar jij maakt het altijd interessant en meeslepend.
1
11/11/2018 09:39
Thanks, man! Ik wilde er ooit een jaarlijkse traditie van maken, maar dat is me niet gelukt.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert