Ouder worden (1) hoe veroudert ons lichaam?

Door ZiaRia gepubliceerd in Gezondheid en fitness

Verouderen doen we allemaal, dat is een gegeven in de biologie. Toch verloopt dat niet voor elke soort even snel.

Evolutionaire ‘houdbaarheidsdatum’?

758704c3750549179ac0990088837e78_medium.Vanuit de evolutie gezien is er een eenvoudige en logische reden waarom mens en dier niet eeuwig leven: waarom investeren in de evolutie van een soort met een lang leven, wanneer het voortbestaan van die soort al is gewaardborgd? Immers, zodra de vruchtbaarheid voorbij is en de nakomelingen op hun beurt geslachtsrijp en vruchtbaar zijn, is de functie van de voorgaande generatie in de evolutionaire betekenis van de natuur vervuld en voorbij. Vanouds was het dan ook niet van belang of een lichaam langer kon leven dan het moment, waarop de nakomelingen/kinderen op hun beurt al voor nageslacht hadden gezorgd en zich met de opvoeding daarvan bezig hielden. Verder is het leven van oudsher altijd zeer rivaliserend geweest, zowel voor wat betreft voedsel als territorium. Wanneer het lichaam (van mens of dier) niet meer vruchtbaar was of opgewassen was tegen rivalen, dan moest het plaatsmaken voor de jongere garde. Een hard standpunt van Moeder Natuur, maar één, die we zeker bij dieren in het wild nog volop tegenkomen.

Theorieën over veroudering

Vanuit de evolutietheorie van Darwin hebben diverse filosofen, antropologen en biologen theorieën ontwikkeld om de veroudering van de mens te verklaren. Een eerste poging daartoe was van August Weismann (1834-1914), een Duitse bioloog, die in 1889 theoretiseerde, dat veroudering deel uitmaakte van het natuurlijke leven, omdat het oude steeds plaats moest maken voor de volgende, verder ontwikkelde generatie. Op deze manier zou de evolutie in stand blijven.

ed6b52c0223fee3bb42f758f712b05b4_medium.

 

 

 

 

 

 

 

Een andere, latere kijk op veroudering van met name zoogdieren werd in 1952 geformuleerd door Peter Medawar (1915-1987), een Britse bioloog. Zijn theorie was gebaseerd op de ‘selection shadow’, een begrip dat eind 19e eeuw onder biologen was ontstaan ter verklaring van het verouderingsproces. De ‘selection shadow’ beweerde, dat de druk van de evolutionaire selectie op een individu afneemt, wanneer dat individu veroudert en niet langer vruchtbaar is. Dit zou resulteren in een ‘schaduw’-tijd, waarin lichamelijke fitheid/vruchtbaarheid niet langer aan de orde is. Als gevolg daarvan zou het lichaam niet meer in conditie worden gehouden, maar verwaarloosd worden en dus verouderen. Medawar verklaarde deze ‘theorie van verwaarlozing’ destijds in een grafisch model.

In de wetenschap van vandaag kijkt men minder naar omstandigheden van buiten, maar meer naar die binnen het lichaam. Een deel van de wetenschap beschouwt bijvoorbeeld genetische mutaties als de belangrijkste oorzaak voor veroudering. Een ander deel legt echter de schuld ervan bij vrije radicalen, de instabiele moleculen, die onze lichaamscellen beschadigen en doen slijten. Ook zijn er theorieën, die veroudering verklaren door de in de loop der tijd optredende opeenstapeling van afvalstoffen binnen de lichaamscellen.

Genetische verouderingstheorieën

7d2cfe362ce9143a5543556c6febfaa7_medium.Er zijn ook veel aanhangers van de theorie, dat het onze genen zijn, die zorgen voor veroudering door bijvoorbeeld geleidelijk aan bepaalde stofwisselingsfuncties te verminderen of uit te schakelen. Alsof ons lichaam is voorzien van talrijke biologische klokjes, die op een bepaalde tijd zorgen voor veroudering en uiteindelijk de dood. Ondersteuning van deze theorie komt uit onderzoek, dat deling van onze lichaamscellen (voor groei en herstel) na een bepaald aantal keren trager en trager wordt.

46395b0b79c38f54070959dbd8c2a4b3_medium.Een andere hypothese steunt op de inkrimping van de zogenaamde telomeren (uiteinden van een chromosomen). Bij celdelingen behoeden de telomeren de chromosomen voor aftakeling. Echter, telomeren blijken een beperkt aantal celdelingen mee te kunnen; elke keer verliezen ze namelijk een stukje in lengte. Wanneer de telomeren te kort zijn geworden, kunnen de cellen niet meer delen en sterven af. Menselijke cellen bereiken dit stadium naar schating na zo'n vijftig, zestig delingen. Als de telomeerlengte echter op de één of andere manierbehouden zou kunnen worden, zou de cel zich in theorie eindeloos kunnen blijven delen en zou men veel langer kunnen leven.

Daarnaast is er nog een theorie, die zich richt op de herstelmechanismen van de genen. Deze zouden op termijn minder goed gaan werken en daardoor veroudering veroorzaken. Wanneer dit herstelmechanisme van de genen begint te haperen, kan het lichaam niet langer de balans handhaven tussen genetische schade en genetisch herstel. Bepaalde wetenschappers claimen, dat het dit falen is, dat het ontstaan van bijvoorbeeld kanker en auto-immuunziekten zou verklaren.

Immunologische verouderingstheorieën

79e686ec042bfc7d457007974faad4a5_medium.Hiermee komen we als vanzelf bij de volgende theorie: dat veroudering zou ontstaan, omdat ons immuunsysteem bij het vorderen van de leeftijd minder doeltreffend wordt.

Links: virus.

Het vermogen van ons lichaam om antistoffen aan te maken, loopt bijvoorbeeld terug. Het lichaam wordt daardoor vatbaarder voor ziekteverwekkers van buitenaf. Ook krijgt ons afweersysteem tegelijkertijd steeds meer moeite om ‘eigen’ en ‘vreemde’ cellen van elkaar te onderscheiden. Hierdoor kan het gebeuren, dat het lichaam antistoffen aan gaat maken tegen bepaalde ‘eigen’ lichaamscellen, die daarop worden aangevallen en vernietigd. Te denken valt hierbij aan allerlei auto-immuunziekten, zoals bijvoorbeeld reumatoïde artritis (afbraak gewrichtcellen), systemische lupus (afbraak bindweefselcellen), diabetes 1 (afbraak insuline producerende cellen), vitiligo (afbraak pigmentcellen), alopecia (afbraak haarcellen) enz. enz.

Neuro-endocriene verouderingstheorieën

fb399a4f63868a330baa1872714a44f2_medium.Volgens de neuro-endocriene theorieën zou veroudering vooral worden veroorzaakt door de teruglopende afgifte van hormonen. Hormonen zijn uiterst belangrijke boodschappers binnen het lichaam en zijn onmisbaar in tal van lichaamsprocessen. Gesteld wordt, dat die hormonale terugval bij het vorderen van de leeftijd door bepaalde ‘triggers’ (biologische klok?) in werking zou treden, met een stelselmatige aftakeling van de organen en de rest van het lichaam als gevolg.

Ligt veroudering dan geheel en bij voorbaat al vast?

Ja en nee. Ja, veroudering is onlosmakelijk verbonden met het bestaan in een biologisch lichaam hier op deze planeet. Nee, hoe snel en in welke mate veroudering optreedt, ligt niet bij voorbaat vast, want het verouderingsproces verloopt niet bij iedereen hetzelfde.

Volgens de wetenschap ligt onze uiteindelijke levensduur maar voor een gedeelte vast; circa 30-40% wordt bepaald door ons erfelijk (genetisch) materiaal en onze aangeleerde of aangenomen leefwijze (in welke mate hebben we geleerd goed/niet goed voor ons lichaam te zorgen?). Daarnaast kunnen externe factoren, zoals omgeving, leefomstandigheden, honger, milieu, ziekte, geweld, ongelukken e.d. een flinke duit in het zakje doen voor wat betreft het bekorten van het leven.

fef69a3728f3ae42381cd25830fd7fb6_medium.

 

 

 

 

 

 

 

 

Over het algemeen gesproken, lijkt iedere volgende generatie vooralsnog langer te leven dan de voorgaande. Dat komt onder meer, omdat vooral aan die externe factoren flink is gewerkt; honger is in grote delen van de wereld (maar helaas nog niet overal) niet meer alles overheersend. In de medische wetenschap is de kennis van ziekten en behandeling daarvan enorm toegenomen, waardoor niet alles meer automatisch fataal hoeft af te lopen. Enkel aan ons genetisch materiaal en de begrenzingen, die daarin besloten kunnen liggen, is nog niet veel te doen. Maar ook daar ontdekt de wetenschap steeds meer waaraan (succesvol) gesleuteld kan worden.

Al met al is veroudering tot op heden een alomvattend proces, waar (nog) geen biologisch wezen op aarde aan lijkt te kunnen ontkomen. Hoe je gezond oud kunt worden? Zorg zo goed mogelijk voor lichaam en geest, meer lijken we er vooralsnog niet aan te kunnen doen.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2018) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

f1f98a39e97da658528857a08f507c85_medium.Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Celsius-Fahrenheit-kelvin-temperatuur-meten-op-aarde

Claude-Shannon-grondlegger-van-de-informatietheorie

Fibonacci-en-de-Gulden-Snede-de-blauwdruk-van-het-bestaan

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

28/09/2018 03:40

Reacties (18) 

05/10/2018 19:40
Wat een boeiend artikel
Heel mooie afsluiter: zorg zo goed mogelijk voor lichaam en geest.
1
02/10/2018 14:14
Veroudering, hoe het wetenschappelijk in mekaar zit daarvoor ontbreekt me de kennis.
In het werkelijke leven valt me op dat het ook vaak iets te maken heeft met hoe men in het leven staat met al zijn ups en downs.
ZiaRia tegen Mippel
03/10/2018 07:42
Oh zeker. Een mens veroudert niet alleen door biologische factoren, maar ook door psychische. Die factoren zijn alleen nog moeilijker in een definitie te vatten, vandaar dat men dat waarschijnlijk niet eens heeft geprobeerd.
1
28/09/2018 21:52
Mooi en boeiend artikel, interessant al die theorieën en de voortdurende drang van de wetenschappelijk mens om het 'geheim' van het eeuwige leven te willen ontrafelen.
28/09/2018 15:06
[[Deleted]]
1
28/09/2018 15:34
Nee het geloof is onzin en dat mag ik beweren zoals jij mag beweren dat de evolutie onzin is, maar je haalt met je reactie een prima artikel onderuit.

Accepteer gewoon dat er mensen zijn die niet gelovig zijn en dat die mensen niks minder of slechter zijn dan gelovigen.
2
28/09/2018 09:46
Heel interessant en mooi artikel.
Als ik naar de verschillende verklaringen kijk hoeft de ene theorie de andere niet per se uit te sluiten. Hoe meer wij van de processen in ons lichaam weten hoe dichter wij bij de waarheid komen.
Er zijn ook organismen die vele malen ouder kunnen worden dan de zoogdieren (incl. mensen) - die zijn minder op voortplanting ingesteld. Bij planten zijn het hoofdzakelijk de seizoenen (klimaat) die het einde van een cyclus bepalen, behalve dan weer bij bomen.
Boeiende materie dit.
Over je laatste alinea: het is toch maar goed dat er nog omsta...
1
28/09/2018 09:51
Zeker waar. Dat is het grote probleem van het 'eeuwige leven', wat toch in de wetenschap nog steeds wordt nagestreefd: daar is op deze planeet wat water, voedsel en bewoonbare ruimte betreft geen plek voor. Het oude moet gewoon - zoals de natuur het bedoeld heeft - op een gegeven moment plaatsmaken voor het nieuwe.
3
28/09/2018 09:44
Goed en duidelijk overzicht. M.i. werken alle invalshoeken die jij belicht gewoon samen.

Jaren geleden vroeg mijn kind of wetenschappers niet konden zorgen voor een wereld waarin iedereen onsterfelijk was. Ik legde hem toen uit dat dit een wereld zou zijn zonder kinderen. Onsterfelijkheid en voortplanting sluiten elkaar uit. Beiden vonden we dat we niet wilden leven in zo'n wereld.
1
28/09/2018 09:46
Ik sluit me bij jullie aan.
1
28/09/2018 07:40
Vind het een geweldig artikel. Met name omdat ik deze uitleg nog snap ook.
1
28/09/2018 09:09
LOL! Dank!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert