Sterren als zandkorrels, deel 1

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Weird Science

Inspiratie komt met vlagen, met beelden. Soms totaal onverwacht, met beelden die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben.

Herplaatsing van een oud artikel, omdat ik de serie uitbreid van 2 naar 5 delen.

 

Stars in my pocket like grains of Sand

 

2ebd6c83798f154148f3ba8081663ec6_medium.

Zoeken naar inspiratie

Ik weet niet of dit voor anderen herkenbaar is. Je wilt een stuk schrijven, je hebt vaag een idee waarover, maar om een of andere reden blijft het onafgemaakt. Er ontbreekt iets. Je idee is niet vruchtbaar genoeg om geboorte te geven aan een nieuw verhaal. Je blijft over met een onafgemaakte kladversie, een verhaal in embryonale fase.  En dan gebeurt het. Je oog valt op een totaal ander onderwerp, misschien wel twee. Vervolgens maakt je intuïtie, je fantasie een sprong en legt ineens verbanden die je oude idee nieuw leven inblazen en doen groeien en ontwikkelen. Daar kreeg ik een tijd geleden “last” van.

 

Oude en nieuwe inspiratiebronnen

Het was rond Kerstmis en wilde ik een stuk schrijven over kerstliederen.  En dan speciaal die kerstliederen die via radiostations de ruimte in zijn gestraald en misschien door buitenaardse wezens zijn opgepikt. Dat leek me wel een grappige invalshoek, maar het idee kwam niet tot bloei. Een maand of wat later kreeg ik een foto te zien van de onbekende en prachtige schatten die zich verbergen tussen zandkorrels. Een paar weken later kwam ik een titel tegen van een Science Fictionroman van Samuel Delaney, “Stars in my pocket like grains of sand”. En toen kwam alles samen als een openbaring. En dus zeg ik, om maar even een tekst uit het Bijbelboek Openbaringen te citeren: “Zie, ik maak alles nieuw!”

67ce4d6c3cde6eb611dd38e6c1ae61db.jpg

De verborgen wereld  tussen zandkorrels

We kennen het allemaal, het gevoel na een dagje aan het strand. Jezelf voorzichtig afdrogen en al het schurende zand van je licht verbrande en gevoelige huid vegen met een handdoek die zelf onder de zandkorrels zit. ’s Avonds onder de douche. Het zand zit in je oren, tussen je haren en als je ogen in je achterhoofd zou hebben, zie je het zelfs uit je bilnaad komen. Lastig spul. Het is dat het zo fijn is, een dagje aan het strand, anders wist je het wel.

Wat is het nou eigenlijk, dat zand? Vraag het aan de gemiddelde persoon op straat en je zult antwoorden krijgen als hele kleine steentjes, vermalen rotsen, ontstaan door erosie. Misschien is er iemand die uit gaat leggen hoe erosie in zijn werk gaat, hoe wind, temperatuurverschillen, chemische reacties en de kracht van water alles kunnen verpulveren tot de kleinste deeltjes. Dit soort zand heeft een naam: Detritisch zand. De taalkundigen onder ons, of zij die in taalkunde zijn geïnteresseerd, herkennen in die term het Latijnse woord ‘detritus’, wat ‘afval’ betekent. Of het Franse werkwoord ‘détruire’, waarmee ze in Frankrijk vernietigen, verwoesten of afbreken bedoelen.

Maar dit is nog lang niet alles. Een groot deel van wat wij zand noemen, is afkomstig van levende wezens. Dit soort zand noemen we Biogeen zand. “Bio” komt van het Griekse woord voor leven, ‘geen’ komt van 'genos' en heeft dezelfde oorsprong als het woord 'Gana' in het Sanskriet. Betekenissen als ‘afkomstig van’, ‘oorsprong’. Denk maar aan het eerste Bijbelboek Genesis. Tot zover de verborgen wereld in de woorden zelf, we keren nu terug naar de fysieke verborgen wereld van biogeen zand. Waar bestaat het uit? Wat kun je erin terugvinden?

f8b46a1bedc4502ad9a2417c7e7ec33c.jpg

Biogeen zand bestaat voor een groot deel uit overblijfselen van levende wezens. Denk aan stukjes bot, stukjes van schelpen, stukjes koraal, huid van zeesterren en stekels van zee-egels. Maar vooral zijn het overblijfselen van eencellige wezentjes die zichzelf op een mooi kalkskeletje hebben getrakteerd. Deze wezentjes zijn een uiterst belangrijk bestanddeel van plankton. Niet alleen staan ze aan de basis van zowat elke voedselketen in onze oceanen, ze absorberen ook nog grote hoeveelheden CO2 uit de atmosfeer en zetten het om in kalk, voor hun omhulsels. Onze natuurlijke buffer tegen ‘global warming’ en een belangrijke regulator van onze atmosfeer. Twee belangrijke groepen van die wezentjes zijn de Foraminiferen en de Kalkalgen. En het mooie is, de skeletjes die ze vormen zijn ook nog eens ware kunstwerkjes, vaak met een bijna wiskundige precisie en schoonheid.

6074a4e340f088619199dee3320676af_medium.

Deze kalkskeletjes zijn gevormd door Foraminiferen. Zand dat voor een groot deel uit deze skeletjes en schelpjes bestaat, is ook wit van kleur. De beroemde witte stranden van Hawaii bijvoorbeeld. Ongeveer de helft van het Hawaiaanse strandzand is biogeen. Om de detaillering goed te kunnen zien, maken we gebruik van een Scanning Elektronenmicroscoop, waarna de beelden met een computer een 'valse' kleur krijgen.

8f73ff6c5367d482fedacb3edef0bfc8.jpg

Kalkalgen werden vroeger tot de planten gerekend, maar zijn inmiddels "gepromoveerd" tot een eigen Supergroep. Ook zij maken prachtige kunstwerkjes van hun beschermende skeletje, zoals hieronder te zien is.

6f3e330db65d797e51767331d31201d2_medium.

Omdat deze skeletjes van Foraminiferen en Kalkalgen vaak zo goed bewaard blijven en massaal fossiliseren, gebruiken geologen ze ook als indicatoren voor de leeftijd van gesteentes. Maar ook de commercieel en praktisch denkende oliemaatschappijen slaan daar een commercieel slaatje uit. De aanwezigheid van bepaalde mini-fossielen kan ze doen besluiten om ergens wel of niet naar olie te boren. Toch altijd beter dan het zomaar op de bonnefooi te doen.

Een andere en hele belangrijke groep wezentjes waarvan je de omhulsels van de grotere soorten in zand kan aantreffen, zijn Diatomeeën of Kiezelalgen. Hun omhulsels bestaan niet uit kalk, maar uit kiezel, siliciumdioxide, SiO2. En als je écht natuurlijke kunstwerkjes wilt zien, dan ben je bij deze wezentjes aan het goede adres.

3307d13751188a963bf79538634fb4e3.jpg

Schitterende ministructuren van mathematische precisie en schoonheid. Ingewikkelde beeldende kunst in microformaat. En hoe klein ze zijn, ook zij reiken naar de sterren.

7e54482522a9fec2cef4556ae7ccf413.jpg

De Engelse dichter William Blake zei het zo mooi, in zijn "Auguries of Innocence"

To see a World in a Grain of Sand
And a Heaven in a Wild Flower,
Hold Infinity in the palm of your hand
And Eternity in an hour.

In deel 2 gaan we een compleet andere kant op. Van het extreem kleine naar het extreem grote. En wat is het logische of onlogische verband? Het feit dat er in het hele Universum meer sterren bestaan dan alle zandkorrels op alle stranden van de Aarde...

En wat behandelen we in deel 3 en 4? Allereerst de wereld in onszelf. Wij denken over onszelf als unieke personen. In feite zijn wij complete werelden en ecosystemen. In deel 4 behandelen we onze allerkleinste bouwsteentjes. En in deel 5 ga ik los met filosofisch en religieus mijmeren over dit alles. 

 

05/08/2018 10:09

Reacties (6) 

1
05/08/2018 12:13
Dit is, na lange tijd, weer eens een typisch Bruinooge-artikel. Heel apart en heel mooi. Ik verheug mij al op de komende delen. Van de microkosmos naar de macrokosmos, en
uiteindelijk 'de mens' als een verzameling van uitgebalanceerde mineralen, micro-organismen, vloeistoffen, gassen en energie...
1
05/08/2018 23:45
Ik heb wel weer zin om helemaal los te gaan met dit soort artikelen. Te lang geleden.
1
05/08/2018 10:55
....annnndddd he's back! ;) Ik kijk al uit naar de verschillende delen - als ik eerlijk ben nog het meest naar het laatste deel: ik hou van gemijmer, ik kan er ook niets aan doen.
05/08/2018 21:44
I was never away. OK, de laatste echt nieuwe stukken zijn alweer 7 maanden oud. :P
ik ga eraan werken.
1
05/08/2018 10:26
Wat een heerlijk, informatief met een tikkeltje humor geschreven artikel.
05/08/2018 21:43
Thank you. Het is een hobby en een oude liefde die ik te lang verwaarloosd heb.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert