Zon en zonnestelsel (1) nu en in de toekomst

Door ZiaRia gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

Hoe meer men over de Zon, ons zonnestelsel en ons universum ontdekt, hoe meer men leert over de ontwikkelingen ervan. Vooral de ontwikkelingen van de Zon, als centrum van ons zonnestelsel, is daarbij van vitaal belang, want die zullen bepalend zijn voor bestaan of vernietiging van (delen van) ons zonnestelsel.

b775049c5450f49b4e5606ecc785f099_medium.

 

 

 

 

Ons zonnestelsel in een notendop

Maar waar hebben we het over? Hoe zit ons zonnestelsel eigenlijk in elkaar? Tot op heden telt men (inclusief de Aarde) acht planeten. Vanaf de Zon gezien, zijn dit achtereenvolgens de 4d0e2e86e13c4cb39f287bf6290ac7f0_medium.zogenaamde binnenplaneten Mercurius, Venus, Aarde en Mars, en de zogenaamde buitenplaneten Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus.

Links: de vijf dwergplaneten in grootte in verhouding tot de Aarde en de Maan (Luna).

Daarnaast zijn er nog vijf  dwergplaneten, die ook tot ons zonnestelsel worden gerekend.

Mercurius

67d4c1423cc1f9392964fbba84e92d20_medium.Op circa 57.910.000 kilometer vanaf de Zon ligt de baan van Mercurius (genoemd naar de Romeinse god en boodschapper van de goden). Het is de kleinste planeet van ons zonnestelsel en kent – door de relatieve nabijheid van de Zon en het ontbreken van water en atmosfeer – grote temperatuurverschillen. Overdag loopt de temperatuur op tot wel 426 °C, terwijl die ‘s nachts daalt tot -173 °C. Dit komt onder meer door de langdurige rotatie van Mercurius om de eigen as: de kleine planeet heeft hier ruim 58 (Aardse) dagen nodig. Zijn baan om de Zon legt Mercurius echter af in slechts 88 dagen.

Venus

120738c8642ca8098f9d70d784662f98_medium.Na Mercurius komt Venus, op een afstand van ongeveer 108.200.000 kilometer van de Zon. Venus (genoemd naar de Romeinse godin van de liefde) heeft ongeveer dezelfde samenstelling en grootte als de Aarde. Venus heeft ook een atmosfeer, maar één die vooral bestaat uit koolstofdioxide en wolkenlagen van zwavelzuur. De planeet kent hierdoor dan ook een extreem sterk broeikaseffect met temperaturen van maar liefst 485 °C. Vreemd genoeg is Venus hierdoor heter dan Mercurius. Venus kent de langste rotatietijd van ons zonnestelsel: een draaiing om de eigen as duur maar liefst 243 dagen, terwijl de planeet in circa 225 dagen haar baan rond de Zon aflegt. Vreemd genoeg draait Venus andersom dan bijvoorbeeld de Zon en de Aarde; op Venus komt de Zon daarom op in het westen en daalt in het oosten.

Aarde 1d63c259e72921bc81c99d47d0f17bab_medium.

De Aarde ligt op zo’n 149.598.000 km van de Zon af en dat is maar goed ook, want de buitenste temperatuur van de Zon is volgens wetenschappers ongeveer 6000 °C. De Aarde draait in circa 24 uur om de eigen as heen (een Aardse dag) en in gemiddeld iets meer dan 365 dagen om de Zon (een Aards jaar). De rotaties van de Aarde en de Zon volgen dezelfde richting (vanaf de Noordpool gezien tegen de wijzers van de klok in). De Aarde telt één maan.

Mars

2c94b8488e8c931826a3b76f527a22fe_medium.Als laatste van de zogenaamde binnenplaneten van ons zonnestelsel komt Mars. De oranjerode planeet, die op ongeveer 230.000.000 miljoen kilometer van de zon af ligt, is een stuk kleiner dan de Aarde en heeft vrijwel geen atmosfeer. Mars heeft 2 manen (planetoïden) met een onregelmatige vorm, Phobos en Deimos. De namen komen allemaal voort uit de Romeinse mythologie: de planeet is vernoemd naar oorlogsgod Mars, Phobos (angst) en Deimos (paniek) zijn vernoemd naar twee zonen van het goddelijke echtpaar Mars en Venus. Mars heeft iets langer dan een dag nodig om om zijn as te draaien en 687 dagen om een volledige baan om de Zon af te leggen.

Asteroïdengordel en Ceres

Tussen Mars en de volgende planeet, Jupiter, ligt een gordel van puin. Heeft hier ooit een planeet bestaan, die om de een of andere reden werd verwoest? Of is hier het ruimtepuin van meteorieten en asteroïden in spontaan een baan om de Zon verzameld? 12c9873a9a0a1dd28b3d9ac8400137d8_medium.Weten doen we het niet, maar omdat de gordel als een soort grens fungeert, worden de planeten van ons zonnestelsel tussen de Zon en de asteroïdengordel binnenplaneten en die daarbuiten buitenplaneten genoemd.

Eén grotere asteroïde uit deze gordel kreeg in 2006 het predicaat ‘dwergplaneet’ en werd Ceres genoemd (naar de Romeinse godin van de landbouw). De baan van Ceres rondom de Zon ligt iets dichter bij Mars dan bij Jupiter, maar verloopt wat ellyptisch en duurt ruim 4,5 jaar. Een dag op deze dwergplaneet verloopt snel: in maar 9 uur is Ceres om haar eigen as gedraaid.

Jupiter

4e8223d8b9f91e1866b9b92095279979_medium.Jupiter ligt op ruime afstand, maar liefst 778.500.000 kilometer van de Zon af. Het is de grootste planeet van ons zonnestelsel en werd daarom vernoemd naar de Romeinse oppergod Jupiter. De planeet bezit echter geen vast oppervlak: het is een zogenaamde ‘gasreus’ van onder meer waterstofgas (±90%) en helium(±10%), met onder meer kleine hoeveelheden methaan, ethaan en ammoniak. Tot op heden zijn er maar liefst 79 grotere en kleinere manen geteld, die als natuurlijke satellieten om de gasreus draaien. Jupiter heeft een snelle rotatietijd om de eigen as: maar 10 uur. De baan om de Zon is voor Jupiter wel lang: ruim 11 jaar.

Saturnus

6ad7a11e2eb87dca26ad79c2f27a0947_medium.Het is de befaamde planeet met de ringen: Saturnus, genoemd naar de Romeinse god van de landbouw. De planeet is zo’n 1.433.000.000 kilometer van de zon verwijderd. Het is evenals Jupiter een gasreus; hoewel kleiner dan Jupiter, is Saturnus toch ongeveer 95x zo groot als de Aarde. De planeet heeft ruim 10,5 uur nodig om zich om zijn as te draaien; een omloopbaan rondom de Zon duurt ongeveer 29,5 jaar. Saturnus heeft circa 65 grote en kleine manen, maar is het meest herkenbaar aan zijn ringen. Deze strekken zich ter hoogte van Saturnus’ evenaar naar buiten uit van ongeveer 6.630 tot 120.700 kilometer. De ringen bestaan vooral uit stukken (water-) ijs met sporen van andere stoffen (onder andere koolstof), die verschillen in grootte (van enkele millimeters tot wel 10 meter). Alle gasreuzen bezitten van dit soort ringen, maar die van Saturnus zijn uitzonderlijk groot en daardoor goed zichtbaar.

Uranus

5939301ac4b2096eb155a23b95a95592_medium.De volgende planeet is Uranus, genoemd naar dit keer een Griekse god en wel de god van de hemel Ouranus (echtgenoot van Gaia, moeder Aarde). Uranus ligt circa 2.871.000.000 kilometer van de Zon af. In tegenstelling tot de vorige twee planeten, bestaat Uranus vooral uit ijs; samen met Neptunus wordt Uranus een ‘ijsreus’ genoemd. Er is een atmosfeer van waterstof en helium, en Uranus heeft diverse (meest kleine) manen. Een omloop om de eigen as van Uranus duurt ruim 17 uur, een omloop rondom de Zon echter 84 jaar. Opvallend is de gekantelde as van Uranus: de as van pool naar pool is er niet verticaal, maar horizontaal. Dat betekent dat de polen van Uranus ter hoogte van zijn evenaar liggen.

Neptunus

42009214b12bac6f81cbaae03a1b746b_medium.Officieel als de laatste planeet van ons zonnestelsel beschouwd, ligt Neptunus, genoemd naar de Romeinse god van de zee, op ongeveer 4.495.000.000 kilometer van de Zon. Iets kleiner dan Uranus, is ook Neptunus een ijsreus. In 1982 ontdekte men, dat deze planeet eveneens een dun en gefragmenteerd ringensysteem bezit. De atmosfeer van Neptunus bestaat vooral uit waterstof en helium, terwijl het ‘vasteland’ juist bestaat uit bevroren water, methaan en ammoniak. Neptunus draait in 16 uur om zijn eigen as. Een baan om de Zon duurt voor Neptunus echter bijna 165 jaar.

Pluto

49cab26eb897ecbd7b4251b3bca2ac58_medium.In 2006 waren wetenschappers het erover eens: Pluto was geen echte planeet, maar slechts een dwergplaneet in de zogenaamde Kuipergordel (gordel van komeetachtige objecten van steen en ijs na Neptunus). Pluto, genoemd naar de Romeinse god van de onderwereld, ligt op ongeveer 5.983.920.000 kilometer van de Zon en heeft een afwijkende, ellyptische baan; deze is zo excentrisch dat Pluto gedurende 20 jaar van zijn 248 jaar durende baan rondom de Zon, dichterbij de Zon staat dan Neptunus. Pluto heeft voor een draaiing om zijn eigen as bijna 6,5 dag nodig. Verder zijn er 5 manen rondom de dwergplaneet bekend, waarvan de grootste, Charon (genoemd naar de veerman van de Griekse dodenrivier naar de onderwereld, de Styx), ongeveer de helft van Pluto meet. Bijzonder is, dat Pluto en Charon altijd met dezelfde zijde naar elkaar gericht zijn; men noemt dit een synchrone of gebonden rotatie.

Haumea

47726fdaead2d491ef8b47ac6cbf15aa_medium.In 2004 werd Haumea, een dwergplaneet na Neptunus en Pluto, ontdekt op circa 6.432.714.000 kilometer van de Zon. Ze werd genoemd naar Haumea, de moedergodin van het eiland Hawaï. Haumea heeft een ovale ei-achtige vorm, waardoor de rotatie om de eigen as kort is: maar 3,5 uur. De rotatie om de zon is excentrisch of elliptisch en duurt ongeveer 284 jaar. De dwergplaneet heeft twee manen (Hi’iaka en Namaka, vernoemd naar dochters van de godin Haumea) en zelfs een in 2017 ontdekte, 70 kilometer brede buitenring.

Makemake

d14ac0865f146cbeb41b492924e2effa_medium.Net na Pasen in 2005 werd Makemake, een dwergplaneet net voor de Kuipergordel, ontdekt die circa 6.881.508.000 kilometer van de Zon ligt. De naam stamt dit keer niet uit de Griekse of Romeinse mythologie, maar uit die van de Rapa Nui van Paaseiland. Makemake is de naam van hun schepper en vruchtbaarheidsgod.

Rechts: Makemake met (erboven) een maan.

De dwergplaneet is iets kleiner en minder licht dan Pluto en Eris, maar heeft tenminste één maan. Ook Makemake heeft een excentrische baan om de Zon, die circa 309 jaar duurt. In ingeveer 6 uur draait Makemake om zijn eigen as.

Eris

c2aa68b5583e065d1ab05c0bbc65b666_medium.In 2003 werd voorbij de Kuipergordel een nieuwe dwergplaneet ontdekt, maar pas in 2005 werd bevestigd, dat deze een omloopbaan had om de Zon. De dwergplaneet werd Eris genoemd (naar de Griekse godin van twist en conflict). Wat van Eris zover bekend is, is dat de dwergplaneet zwaarder van massa is dan Pluto en in ieder geval één maan heeft (Dysnomia, genoemd naar de Griekse godin van wetteloosheid).

Rechts: Eris met (links) maan Dysnomia.

Eris is waarschijnlijk bedekt met methaanijs, waardoor de dwergplaneet een opmerkelijk sterk weerspiegeld licht afgeeft. De sterk ellyptische omloopbaan van Eris rondom de Zon duurt ongeveer 557 jaar. Op haar verste omlooppunt staat zij bijna 100x verder van de Zon verwijderd dan de Aarde (circa 14.959.800.000 kilometer).

47c15c2f79e435b71695719d83b631d9_medium.

 

 

 

 

 

 

 

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2018) Foto's: NASA.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

c3dc9ce6a6a15163dbb484218b89e4d4_medium.Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Celsius-Fahrenheit-kelvin-temperatuur-meten-op-aarde

Fibonacci-en-de-Gulden-Snede-de-blauwdruk-van-het-bestaan

Of van collegaschrijver Robin93:

Wetenswaardigheden-over-de-Maan

Wetenswaardigheden-over-de-Zon

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

03/08/2018 11:42

Reacties (9) 

15/08/2018 14:22
Super artikel
1
04/08/2018 14:44
Deel 1 dus er volgen er meer, jippie daar verheug ik me op. Geweldig artikel en zo interessant! Mooi dat je hier over schrijft ik ga het met plezier lezen.
ZiaRia tegen Yneke
05/08/2018 07:47
Dank! Ja, ik was van plan nog een aantal artikelen hierover toe te voegen.
1
03/08/2018 23:22
Het begrip oneindig is niet voor te stellen.. toch lijkt het helaal oneindig te zijn..
1
03/08/2018 13:42
En dan maar bedenken dat ons zonnestelsel maar één van miljarden is....
Goed om dit nog weer eens te lezen.
1
03/08/2018 12:22
Goed artikel! Boeiender dan ons zonnestelsel kan haast niet vind ik. Dank voor de verwijzingen!
1
03/08/2018 12:23
Graag gedaan! Die pasten zo mooi en naadloos aan.
1
03/08/2018 12:19
Interessant om hier - als is het in een notendop - toch iets meer over te lezen. Leerzaam.
1
03/08/2018 12:10
Mooi artikel en weer wat bijgeleerd; van die dwergplaneten (buiten Pluto) had ik nog niet eerder gehoord.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert