Het verhaal van Lughnasadh of Lammas in Ierland en Schotland

Door Oxalis gepubliceerd in Wicca

832b8948f7855a13f63d0bf0b3d5524b_medium.Lughnasadh is een oud Keltisch feest, dat ruwweg halverwege de zomerzonnewende en de herfstequinox in ligt. Het wordt tegenwoordig nog steeds op 1 augustus gevierd in Ierland en Schotland, maar ook wel in Wales, Cornwall en op het Isle of Man. Bij de Kelten zou het feest – zoals al hun seizoensfeesten – op de avond van een volle maan hebben plaatsgevonden, waarschijnlijk de eerste hiervan op of na 1 augustus.

In de Ierse taal, het Gaelic, dat afstamt van het oud-Keltisch, is de naam van de maand augustus nog steeds Lúnasa. In het oude Gaelic van Schotland wordt de 1e augustus ook vandaag de dag nog Lunasda genoemd.

Wat is Lughnasadh?

De naam Lughnasadh is samengesteld uit ‘Lugh’ (de naam van de zonnegod) en ‘nasadh’, hetgeen verzameling of bijeenkomst betekent. Oorspronkelijk bestond Lughnasadh uit een dodenherdenking, religieuze rituelen en atletische wedstrijden; een vreemde combinatie, maar één die voor de Kelten heel gewoon was. Ook was dit een goede dag voor een bezoek aan een heilige bron.

f83442bbc440c16485899d10971b17f3_medium.De zonnegod Lugh zou op deze dag de dood van zijn moeder/pleegmoeder Tailtiu hebben herdacht. Tailtiu wordt in Ierland gezien als de aardegodin, die de bodem van het hele land zou hebben voorbereid voor het beoefenen van landbouw. Ook zou zij de mens hebben geleerd hoe het land bewerkt moest worden. Tailtiu was door dit immense karwei zo uitgeput, dat zij stierf toen de eerste oogsten konden worden binnengehaald. (Het afstervend groen in deze tijd van de zomer wordt ook wel als symbool gezien voor de dood van Tailtiu.)

De herdenking van Tailtiu’s dood werd aanvankelijk opgeluisterd met sporten (een soort voorloper van de Olympische Spelen), die voor de Kelten zo belangrijk waren, dat ze werden bijgewoond door de koningen van die tijd en er tijdens Lughnasadh - in welke onderlinge strijd dan ook - steevast een staakt-het-vuren gold.

6a7f85d71bbab27852e4dfeffb57bdaf_medium.Een andere gewoonte tijdens Lughnasadh was het sluiten van een proefhuwelijk: jonge stellen konden op proef huwen voor een jaar en een dag. Bleef het stel bij elkaar, dan was het huwelijk permanent; vonden de twee het geen succes, dan ging men uit elkaar zonder enige verdere consequentie. Lughnasadh was één van de twee perioden, waarin men een proefhuwelijk mocht sluiten (de andere was tijdens Beltane, in het voorjaar).

Later verschoof de basisgedachte van het Lughnasadh-feest meer naar het nabije einde of de ‘dood’ van de zomer (de dagen worden merkbaar korter en daarmee komt de koude winter nader) en het binnenhalen van de eerste oogst.

Wat is Lammas?

Lammas is hetzelfde feest als Lughnasadh. De betiteling Lammas voor Lughnasadh ontstond omstreeks de 9e eeuw. 38f82c5fce561c916b0a1260b5c60141_medium.De Britse eilanden en Ierland waren toen al grotendeels gekerstend en het vieren van feesten van heidense goden werd door de nieuwe christelijke kerk als onwenselijk gezien. Om de bevolking echter niet tegen zich in het harnas te jagen, besloot men het feest te ‘adopteren’. De naam werd aangepast en de nadruk kwam te liggen op het vergaren van de eerste oogst. De naam ‘Lammas’ stamt namelijk van het Engelse ‘loaf-mass’; hiermee werd gerefereerd aan het eerste brood (loaf), dat met het graan van de eerste oogst werd gebakken, en dat daarna tijdens de mis (mass) in de kerk werd geofferd.

Lughnasadh in historisch Iers verhaal beschreven

Eén van de oudste verwijzingen naar Lughnasadh (en drie andere Keltische feesten, die alle precies halverwege tussen de respectievelijke zonnewenden en equinoxen inliggen), is die in een vroeg-middeleeuwse Ierse vertelling, “Tochmarc Emire” (oftewel: De hofmakerij van Emer). De geschreven versie van het verhaal dateert ergens uit de 10e of 11e eeuw, maar naar algemeen wordt aangenomen, is de kern van het verhaal zelf veel en veel ouder. Het verhaal maakt deel uit van de zogenaamde Ulster Cycle, een verzameling van Oud-Ierse verhalen en legenden. De Ulster Cycle is één van de vier bekende Cycli of verzamelingen uit de Ierse mythologie.

a2ee8632f65a569db97f607f68af30dd_medium.Het verhaal beschrijft hoe de mooie held Cú Chulainn probeert de schone koningsdochter Emer (ook wel Eimhear of Eimhir) het hof te maken. Hij is verliefd op haar geworden, omdat zij de destijds zo felbegeerde zes gaven van vrouwelijkheid bezit, namelijk schoonheid, een zachte stem, vriendelijke woorden, wijsheid, bekwaamheid in handwerken en kuisheid. De held maakt bij zijn hofmakerij onder meer gebruik van – heel gebruikelijk in die tijd – allerlei cryptische raadsels, die hij met haar uitwisselt. Maar hoewel Emer op slag verliefd is op de knappe edelman, laat zij zich niet zomaar verschalken, integendeel. Zij geeft de heldhaftige aanbidder daarop een aantal moeilijke taken, die hij eerst moet vervullen, voordat hij naar haar hand kan dingen. Hij moet eerst over drie muren kunnen springen, drie groepen van negen man met één klap kunnen verslaan en daarbij telkens één man laten overleven, en tot slot honderd man overwinnen bij elk fort tussen haar woonplaats en de zijn in Emain Macha.

Wanneer Emer de moeilijke taken noemt, verwijst zij (wellicht als planning) niet naar de bekende zonnewendefeesten of christelijke feesten van die tijd, maar naar de vier belangrijke (halverwege de seizoenen liggende) feesten van het oude Ierse-Keltische jaar, namelijk Imbolc, Beltane, Lughnasadh en Samhain.

08c961c8f9cd7e95f044c452bf6be2f1_medium.In het verhaal loopt er echter nog een streep door de rekening: Emers vader, Forgall Monach, heeft zijn dochter namelijk al aan een andere edelman beloofd en wil Cú Chulainn uit de weg hebben. In een vermomming raadt hij Cú Chulainn en enkele van zijn vrienden aan eerst voor gevechtstraining naar de vrouwelijke krijger Scáthach op het eiland Skye in Schotland af te reizen, in de hoop dat de groep de reis en de training niet zal overleven. Als Cú Chulainn na verloop van tijd echter heelhuids naar Ierland terugkeert, ontdekt hij de dubbele agenda van Forgall Monach. Boos bestormt hij het kasteel: hij spring over drie muren, verslaat drie groepen van negen man in één klap, waarbij er telkens één overleeft. De koning probeert te vluchten, maar valt van een stadsmuur en sterft. Cú Chulainn schaakt Emer, maar de troepen van haar vader zetten de achtervolging in. Bij elk fort onderweg stopt Cú Chulainn, gaat de strijd aan en doodt telkens honderd man; daarmee heeft hij de laatste opdracht van zijn geliefde vervuld. Emer heeft weinig keus meer dan Cú Chulainn te accepteren en het stel treedt daarop snel in het huwelijk.

Gebruiken tijdens Lughnasadh

72b3143d57ae8c031f564eb04fb450a8_medium.Tegenwoordig wordt Lughnasadh, als de zomer zijn einde nadert, nog vooral gevierd als een (eerste) oogstfeest. Het eerste graan wordt daarbij ritueel gesneden en gedorst. Van het stro worden onder meer poppetjes gevlochten. Het graan wordt gemalen, waarna het eerste brood er van kan worden gebakken. Dat eerste brood wordt soms gebakken in de vorm van het gezicht van de ‘graangod’, van een graanschoof of mooie vlecht of ook wel van een hoorn van overvloed, ongetwijfeld in de hoop en verwachting dat de rest van de oogst dat jaar een rijke mag zijn. Maar ook de (al dan niet eerste) oogst van andere gewassen wordt binnengehaald en maakt eveneens deel uit van het te bereiden feestmaal.

a4256959925a5135c5621e6982e65c73_medium.Men komt op Lughnasadh met vrienden en familie buiten samen voor een traditioneel feestmaal van verse groenten, granen, fruit, versgebrouwen bier, taarten, koeken en cakes. Na afloop daarvan wordt er uitgebreid gezongen en gedanst, als dank voor de goede gaven van de aarde in het bijna voorbije seizoen. Ook in de moderne tijd kiezen stelletjes Lughnasadh als een mooie gelegenheid, om zich feestelijk te laten ‘handvasten’ (huwen) in een zogenaamd proefhuwelijk van een jaar en een dag.

c23e3fc2fcd852f53f99cb00ad4a3947_medium.Er wordt tijdens Lughnasadh wel een vuur aangelegd, maar in tegenstelling tot de andere Keltische feesten, is het deze keer meer bijzaak dan hoofdzaak. Vuur of licht en warmte zijn tenslotte in een warme zomermaand als augustus minder nodig en dus minder belangrijk, dan bijvoorbeeld in oktober of december.

 

Oxalis.

© 2018, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

b04603a058a18f088e7d2f8fdd745d94_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Het-verhaal-van-lentegodin-Eostre-een-sneeuwhaas-en-regenboogeieren

Het-verhaal-van-Litha-en-het-midzomerfeest-in-Scandinavië

Feesten-voor-de-doden-Samhain-bij-de-Kelten-en-de-Germanen

Wicca-het-Jaarwiel-en-Keltische-seizoensvieringen

Wicca-Keltische-religie-traditie-en-symboliek

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

01/08/2018 13:13

Reacties (9) 

1
01/08/2018 22:43
Graag gelezen. Apart zo'n proefhuwelijk van 1 jaar + 1 dag.
1
02/08/2018 07:39
Vroeger leefde men die periode echt samen als in een huwelijk. Tegenwoordig is het vaker een soort verloving, een jaar voor het huwelijk, waarbij het stel (in Schotland) vaak al samenwoont of (in Ierland) daartoe plannen maakt.
1
01/08/2018 20:37
Wat leuk om te lezen.
het is geweldig, zo'n oogstfeest
1
01/08/2018 18:45
Wat een geweldig artikel
1
01/08/2018 14:55
Graag gelezen
1
01/08/2018 13:56
Wat een rijke geschiedenis rondom deze oeroude feesten. Ook heel aards voor wat betreft de viering van de seizoenen, de aanplant, groei en oogst van gewassen.
1
Oxalis tegen ZiaRia
01/08/2018 13:56
Helemaal 'in sync' met de natuur.
1
01/08/2018 13:53
Mooi zomers feest.
1
01/08/2018 13:52
Interessante achtergrond, dit oogstfeest van het eerste graan.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert