De gevaren en voordelen van onze “Tribal” instinct

Door Aemilius89 gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

Wat is een groepsdrang?

Even een korte introductie over waarom ik dit zo belangrijk vind om te weten. Groepsdrang is namelijk één van de invloeden van onze onbewustzijn die leid tot inschattingsfouten of tot systematische fouten in het rederen. Dit kan ook leiden tot kwalijke vooroordelen en discriminatie zoals sexisme en racisme. Daarom vind ik het zeer van belang om te weten wat dit nou eigenlijk inhoud en waar het vandaan komt. Echter dit is zo'n complex onderwerp dat ik dit niet allemaal kan bespreken in dit artikel, wat de auteur Zevenblad zo mooi heeft benoemd in de comment sectie. 

Ik wil gelijk even vermelden dat ik het woord stam of “tribe” niet gebruik in de context van het onderscheiden van inheemse volkeren die hun eigen groepen ook zo noemen. Ik zal hierna vooral het woord “groep” of “stam” gebruiken.

Ik definieer een stam in dit artikel als een groep van mensen die zich verbonden voelen met elkaar in een zinvolle manier. Ze delen iets met elkaar dat belangrijk voor hun is. Dit kan van alles wezen, bijvoorbeeld: geslacht, verwantschap, etniciteit, geloofsovertuiging, cultuur, sport, een team, hobby’s, etc. Het kan zelfs de voorkeur voor een kleur wezen.  Deze overeenkomst dat ze delen zorgt voor een verbintenis tussen mensen op zo’n manier dat ze een groep kunnen vormen, waarbij ze een onderscheid kunnen maken tussen ons, hun eigen groep en tegenover hun, andere mensen buiten hun groep.

Tribalisme of stamgevoel in deze context is een patroon van attitudes en gedrag die mensen neigen aan te nemen wanneer zij zich proberen te identificeren met hun groep. Dit wordt ook wel sociale identificatie genoemd.

De psychologie van dit fenomeen is als volgt. We gebruiken de “ons tegen hun” onderscheiding die gedefinieerd wordt door de grenzen van de groep om normatieve oordelen te maken. Oordelen over wat goed of slecht is, wat waar en niet waar is, etc. Dit vertaald zich dan nogal grofweg naar de volgende oordelen, “wij zijn goed, zij zijn slecht”, “wij hebben gelijk en zij hebben ongelijk”, “wij zijn waardig en zij zijn onwaardig”, “wij zijn rationeel en zij zijn irrationeel” en “wij spreken de waarheid en zij niet”.

3c6ee49a9e666fc792f46c21b5f58841_medium.

Bron: www.gettyimages.it/detail/73666913

Wat zijn de nadelen van onze groepsdrang?

Het gevaar van onze groepsdrang is de polarisatie. Met polarisatie bedoel ik hoe groot of sterk de verschillen zijn tussen de groepen, ongeacht of de verschillen echt zijn of alleen maar worden waargenomen. Deze verschillen kunnen van alles zijn zoals, fysieke eigenschappen, psychologische eigenschappen, sociale eigenschappen, houdingen, gedrag, etc.

De waargenomen verschillen zijn net zo belangrijk als de werkelijke verschillen. Want de verschillen hoeven in werkelijkheid niet groot te zijn, zolang deze verschillen waargenomen worden als groot is het al genoeg voor een vergroting van de polarisatie.

Een sterke polarisatie kan tot serieuze sociale en politieke problemen zorgen, zoals we deze dagen ook veelal zien. Dit kan ook een verstoorde perceptie van de wereld veroorzaken.

Vaak begint een polarisatie als een onschuldige discussie tussen leden van 2 groepen, bijvoorbeeld protestant tegen niet protestant. Zolang er tijdens en na de discussie nog tolerantie en gemeenschappelijke grond te vinden is dan is de polarisatie nog laag en zijn er geen problemen of in ieder geval geen serieuze problemen. Want gemeenschappelijk grond functioneert in zo’n situatie als een basis waar vredige samenwerking mogelijk is.

Bij sterkere polarisatie zijn de meningsverschillen frequenter, heftiger en worden de meningen belangrijker voor de mensen. Dus wordt het moeilijker om meningsverschillen te zien als een normale onderdeel van menselijke communicatie. Wanneer polarisatie groter wordt, dan wordt de gemeenschappelijke grond kleiner tussen de groepen. Als de polarisatie te groot wordt dan komt de drang om je als groepen volledig van elkaar te scheiden en voelt het alsof vredige samenleving  onmogelijk is. Alle mogelijkheden om de andere groepsleden tegen te komen worden dan zoveel mogelijk verminderd. Op deze manier kunnen deze mensen dan van het comfort genieten die meekomt wanneer ze bij hun eigen “soort” zijn. Dit heeft werkelijke psychologische voordelen zoals, de eenheid, samenhorigheid en het gevoel om deel te zijn van een collectieve identiteit en zijn allemaal erg goed voor de mentale gezondheid.

Echter in-groep samenhorigheid gaat ten koste van uit-groep vijandigheid. Alles buiten de groep wordt dan als een bedreiging gezien voor de eenheid en stabiliteit van de groep. Deze dreiging is dan in principe een sociale druk die van buiten af komt en wat resulteert in grootschalige sociale coördinatie en actie dat handelt ten voordeel van de groep. Voor de individuen in zo’n groep kan dit geweldig voelen.  Maar voor de relaties met mensen buiten de groep kan dit tot het meest walgelijke menselijke gedrag leiden zoals vooroordelen, discriminatie, racisme, seksisme, geweld, gruweldaden en genocide.

Maar zelfs als de regels van het land waar men in woont sterk genoeg zijn om het geweld tegen te gaan, is er nog steeds een publieke cultuur waarbij de in- en uit-groep relaties gedomineerd worden door wantrouw, vijandigheid en angst.

De polarisatie is het grootste probleem. Natuurlijk is onze groepsdrang onderdeel van het probleem want het is de basis voor polarisatie en zorgt ook voor een psychologische positieve feedback loop. Echter er zijn een aantal sociale machten die de polarisatie aandrijven en verergeren. Dit zijn de georganiseerde beïnvloedingscampagnes en beïnvloedingstechnologieën die ontwikkelt zijn door de overheid en marketing van grote bedrijven. Met als doel om deze positieve feedback loops die polarisatie voeden uit te buiten. Nog enkele andere voorbeelden hiervan zijn digitale media, 24/7 verbinding met internet, commercie/reclame en geopolitiek.

In de politiek wordt door verschillende partijen ingespeeld op onze groepsdrang om ons zover te krijgen om voor de partij te stemmen. Daarnaast zullen ze ook om polarisatie te voeden andere partijen beschuldigen van irrationaliteit en deceptie. En zij zelf spreken dan uiteraard de “waarheid”. Dit soort praktijken versterken polarisatie en zijn daardoor ook een onderdeel van het probleem.

d1c19c5600eef2d06d2718a162cad160_medium.

bron: https://medium.com/@DavideMastracci/canadian-media-condemns-antifa-nearly-as-often-as-fascists-1f81c75adfd1

Ook een nadelige effect van de sterke polarisatie is epistemisch en cognitief. Wanneer men zijn blik op de meningen en kennis van anderen af snijd en alleen nog zijn eigen groep vertrouwd om aan te geven wat zij moeten geloven en wie zij kunnen vertrouwen. Creëert dit een wereldbeeld dat steeds meer los staat van de realiteit. Dit is de morele en politieke bubbel waar deze mensen in leven. Dit creëert ook ”in-groep” en “uit-groep” bias. Dit houd in dat het een systemische cognitieve redeneringsfout is waar alles binnen de groep goed is, betrouwbaar is en waar is, alles buiten de groep is slecht, onwaar en onbetrouwbaar.

Nog een cognitieve denkfout die veroorzaakt wordt door onze groepsdrang is de kennis illusie. Waarbij we denken dat we iets weten maar we kennen het alleen oppervlakkig. Deze illusie komt omdat we veel vanuit onze groep en cultuur bloot gesteld worden aan kennis. Maar in werkelijkheid is deze kennis verdeeld over veel mensen in de groep. Dit komt omdat iedereen gespecialiseerd is in een bepaald vakgebied of vaardigheid. Dit is de reden waarom je naar een expert gaat voor een probleem. Je kunt als individu nooit alles weten of leren. Een mooi voorbeeld hiervan is wanneer je iemand vraagt of zij weten hoe een fiets werkt. De meeste mensen zullen ja zeggen. Maar echter als je ze vraagt om dan een fiets te tekenen kunnen de meeste mensen geen functionele fiets tekenen, dat alle onderdelen op de goeie plek bevat. Dit is best logisch gezien de meeste mensen zo veel gebruik maken van een fiets maar nooit een fiets uit elkaar hebben gehaald en weer in elkaar hebben gezet. Natuurlijk zijn er mensen die dit wel kunnen en gedaan hebben, maar dit is een minderheid.

De kennis illusie zorgt voor een systematische overschatting van kennis bij individuen. Daarom zijn veel mensen overmoedig over wat ze weten en onderschatten ze wat ze niet weten. Dit kan tot problemen lijden wanneer iemand werkelijk iets moet gaan uitvoeren wat diepgaande kennis vereist.

Wat zijn de voordelen van groepsdrang?

Onze groepsdrang is uiteraard niet alleen maar slecht.

Homo sapiens zijn niet zomaar sociale wezens maar ze zijn ultra sociaal. Individueel zijn ze niet zo goed aangepast om te overleven. Ze zijn aangepast om te overleven in groepen. Onze groepsdrang staat centraal voor onze succes in het overleven in het verre verleden. Ergens in de evolutionaire geschiedenis van de mens begon de evolutie van sociale overlevingsstrategieën. Vele wetenschappers denken deze dagen dat onze intelligentie begon te vermeerderen op het moment dat we sociale strategieën  begonnen te ontwikkelen.

Een goed voorbeeld is dat prehistorische mensen de beste jagers waren in de natuur, deze mensen jaagde en doden vrijwel alle soorten dieren, inclusief de grootste diersoorten zoals de mammoeten, beren, olifanten en nog meer. We waren er zo goed in dat we veel dieren tot uitsterven dwongen. Wat ook bekend is dat het jagen een sociale, gemeenschappelijke activiteit was, waar verschillende mensen verschillende taken hadden. Deze activiteit vereiste coöperatie en een verdeling van taken dat uniek was voor mensen. In het geval van een bizon jacht waren er verschillende rollen. Eén iemand was een expert in bizon gedrag, bepaalde mensen joegen de bizon door een bepaalde route en sommige wachten op een locatie om de bizon in de val te lokken en te doden. Daarna moest het dier geslacht en verwerkt worden, het vlees moest verwerkt en bewaard worden en de botten en vacht werden verwerkt tot kleding en wapens. Dit allemaal zodat de stam het vlees veilig kon eten in de toekomst en het gereedschap en kleding kon gebruiken.

Stel je eens voor wat hier allemaal voor complexe planning en strategieën voor bedacht moesten worden. Wat dit allemaal mogelijk maakt, is niet alleen een verdeling van fysieke taken maar ook een verdeling van cognitieve taken. Elke lid van de stam moest zich voor een vaardigheid volledig beheersen. Elke lid moest hiervoor intelligent zijn om een taken te kunnen doen. Maar individuele intelligentie was niet wat er voor het succes van prehistorische mensen zorgden. Dit was de collectieve intelligentie van de mens. De eigenschap om een gemeenschappelijke doel na te streven als een groep. Dit vergde de coördinatie van individuele acties om deze doelen te behalen.

Collectieve intelligentie is wat veel van onze wereld tegenwoordig mogelijk maakt. Kijk maar naar alle complexe gebouwen. Al die verschillende eigenschappen die nodig zijn om een huis te bouwen. Enkele voorbeelden van wat een team moet kunnen voor het bouwen van een huis zoals: landmeters, opzichters, graafmachines besturen, houtskeletbouwers, metselaars, dakdekkers, loodgieter, elektriciens  enzovoort. Deze cognitieve arbeidsverdeling had een zeer belangrijk effect op de evolutie van het menselijke brein en andere belangrijke kenmerken van menselijke psychologie. Moderne mensen duiken ongeveer twee honderd duizend jaar geleden op en ze vielen op vanwege hun grote brein, ongeveer drie keer zo groot als onze vroege hominidae voorouders.

Er is veel speculatie en discussie over wat de drijfveren waren voor de ontwikkeling van onze grote brein. Maar één van de belangrijkste oorzaken was zeker de cognitieve belasting veroorzaakt door onze gemeenschappelijke sociale leven. Wanneer menselijke groepen groter en complexer worden, dan wordt de vraag naar communicatie groter, hierbij komt ook het vermogen om het perspectief van anderen te begrijpen en het delen van een gemeenschappelijke doel. Dit creëert ideale situaties voor de ontwikkeling van taal als een gereedschap om het delen van intenties en doelen makkelijker te maken. Dit zou ook de ontwikkeling hebben bewerkstelligd van interne modellen voor wat anderen denken. Als een lid van de groep een pijl en boog richt op een bizon dan moet een andere lid kunnen afleiden dat de ander de bizon gaat neerschieten. Het vermogen om de mentale status van anderen te kunnen inschatten is een essentiële eigenschap voor de samenwerking in grote groepen. Deze manier van leven is ook de oorzaak van collectieve intelligentie. Op het moment dat mensen aandacht voor een taak kunnen delen kunnen ze ook de kennis delen van waar de aandacht op gericht is. Dit zorgt voor de mogelijkheid om doelen en intenties te delen. Zo kan men plannen en strategieën samen opstellen. Dit is wat samenwerking inhoud.

Dit zorgt gelijk voor de infrastructuur voor de volgende belangrijke stap en dat is het vermogen om kennis op te slaan in de groep en deze door te geven aan de volgende generatie.  Hierdoor ontstaat een unieke vorm van cultuur. Een cultuur die functioneert als een opslag voor collectieve kennis die met de tijd aangevuld en aangepast wordt. Een nieuw bedachte of ontdekte vaardigheid kan gereproduceerd worden en toegevoegd worden aan de culturele opslag van kennis. Dit kan dan aan toekomstige generaties geleerd worden. Hierdoor ontstaat een progressieve voortgang en verbetering van kennis en vaardigheden. Lezen en schrijven leren we aan de hand van wat er opgeslagen is in de cultuur. Onze brein wordt geboren met het vermogen om te kunnen lezen en schrijven maar de werkelijke vaardigheden worden verworven door wat er is opgeslagen in de cultuur.  Boeken en internet is een manier van toegang hebben tot culturele kennis dat buiten onze brein is opgeslagen. Wat de mensheid zo intelligent maakt is dat kennis en vaardigheden verdeeld wordt over de gemeenschap in de brein van verschillende individuen, in onze gereedschappen, artefacten, kunst en instituten. Dit is veel meer dan wat één persoon kan opslaan of ooit kan weten.

Dit verzorgt nogal eens voor verwarring, genaamd de kennis illusie wat ik eerder al heb uitgelegd.

Om nog terug te komen op polarisatie. Een matige polarisatie kan erg goed zijn voor mensen. We krijgen daardoor de voordelen van een gemeenschap, behoren en groep eenheid zonder de verstoring en risico’s die komen kijken bij een sterke of hoge polarisatie.

En als laatste een revolutie. Polarisatie is essentieel voor een revolutie. Zonder polarisatie en een georganiseerde groep die tegen de status quo in gaat is geen revolutie mogelijk. Veel belangrijke veranderingen in de maatschappij en cultuur zijn veroorzaakt door een revolutie. Maar het valt te bezien of een revolutie altijd goed, nodig of gewild is.

Ik wou als laatst nog even vermelden dat dit artikel geinspireerd is door Kevin DeLaplante zijn video serie.

Dus wat is nou mijn conclusie hieruit? 
Het is zeer duidelijk dat cultuur en groepsgedrag intrinsiek verbonden zijn en dat dit een zeer complex fenomeen is. Dat wordt wel bewezen door de invloeden van groepsgedrag op politiek. Dit betekent echter ook dat cultuur niet een alleenstaand fenomeen is die mensen beïnvloed maar wordt gecreëerd door mensen en dus ook veranderd met generaties van mensen. Ook beïnvloed groepsgedrag hoe mensen denken en ook komen hier systematisch denk en inschattingsfouten uit voort zoals de in- en uit-groep bias. 

(Ik heb de introductie en conclusie later toegevoegd, vond ik toch wel even zo netjes om te doen)

Referenties en leesmateriaal.

  • Boyd, R., & Richerson, P. J. (2009). Culture and the evolution of human cooperation. Philosophical Transactions of the Royal Society364(1533), 3281–3288. doi:10.1098/rstb.2009.0134
  • DeLaplante, K. (2018, January 19). The Dangers of Tribalism. Retrieved from https://kevindelaplante.com/the-dangers-of-tribalism/
  • DeLaplante, K. (2018, February 17). Our Tribal Intelligence. Retrieved from https://kevindelaplante.com/tribal-intelligence/
  • Greene, Joshua, Foster, & Mel. (2014). Moral Tribes: Emotion, Reason, and the Gap Between Us and Them. Brilliance Audio.
  • Haidt, J. (2013). The righteous mind: Why good people are divided by politics and religion. New York: Vintage Books.
  • HENRICH, J. O. (2017). SECRET OF OUR SUCCESS: How culture is driving human evolution, domesticating our species, and... making us smarter. S.l.: PRINCETON UNIV PRESS.
  • McDonald, M. M., Navarrete, C. D., & Van Vugt, M. (2012). Evolution and the psychology of intergroup conflict: the male warrior hypothesis. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences367(1589), 670-679. doi:10.1098/rstb.2011.0301
  • Kahan, D. M. (2017). Misconceptions, Misinformation, and the Logic of Identity-Protective Cognition. SSRN Electronic Journal. doi:10.2139/ssrn.2973067
  • Kahan, D. M., Wittlin, M., Peters, E., Slovic, P., Ouellette, L. L., Braman, D., & Mandel, G. N. (2011). The Tragedy of the Risk-Perception Commons: Culture Conflict, Rationality Conflict, and Climate Change. SSRN Electronic Journal. doi:10.2139/ssrn.1871503
  • Slovic, P., Finucane, M. L., Peters, E., & MacGregor, D. G. (2007). The affect heuristic. European Journal of Operational Research177(3), 1333-1352. doi:10.1016/j.ejor.2005.04.006
  • Richerson, P., & Henrich, J. (2009). Tribal Social Instincts and the Cultural Evolution of Institutions to Solve Collective Action Problems. SSRN Electronic Journal. doi:10.2139/ssrn.1368756
  • Sapolsky, R. M. (2017). Behave: The biology of humans at our best and worst.
  • Van Bavel, J. J., Hackel, L. M., & Xiao, Y. J. (2013). The Group Mind: The Pervasive Influence of Social Identity on Cognition. New Frontiers in Social Neuroscience, 41-56. doi:10.1007/978-3-319-02904-7_4
  • Van Vugt, M., & Park, J. H. (2009). The Tribal Instinct Hypothesis. The Psychology of Prosocial Behavior, 11-32. doi:10.1002/9781444307948.ch1

 

30/07/2018 22:59

Reacties (8) 

1
12/09/2018 12:46
Al dan niet bij een groep horen, uiteindelijk is het mijn inziens een keuze die je zelf maakt.
13/09/2018 19:59
Niet helemaal denk ik. Want bij een groep willen horen komt met voorkeuren. En die komen niet uit de lucht vallen uiteraard. Ook zijn er erg veel dingen die bij groepsgedrag komt kijken die je als persoon in zo'n groep moeilijk post hoc kan rationaliseren.
1
28/08/2018 09:33
Interessant onderwerp. Sluit me voor de rest aan bij Zevenblad haar reactie. Goed uitgebreid artikel waar je duidelijk veel energie ingestoken hebt. Mooie titel ook.
13/09/2018 19:49
Dank je wel voor je compliment.
31/07/2018 00:09
Hier kom ik nog op terug - het is mij nu te laat. Daar valt namelijk een hoop over te zeggen.
Goed dat je bronvermeldingen toegevoegd hebt.
31/07/2018 11:48
Bron vermelding deze tijd is erg verstandig vanwege de strenge copyright regels. Ik ben erg benieuwd naar jouw mening hierover!
1
31/07/2018 15:36
Dit is een heel complex verhaal dat volgens mij veel ingewikkelder is dan je het hier in het kort weer kunt geven.
Het klopt natuurlijk dat mensen zich onder gelijkgezinden en -gestemden veiliger en prettiger voelen dan onder andere groepen. Als je probeert deze groepen aan banden te leggen (door kunstmatige vermenging of te strikte regelgeving) verstoor je de sociale cohesie méér dan dat je deze versterkt.

Het lastige is alleen dat wij ons identificeren op heel veel verschillende manieren. Dorp, stad, provincie, land - het is maar waar je je op een bepaald moment mee ide...
1
31/07/2018 23:18
Collectieve intelligentie heeft te maken met de rolverdeling in een groep. Dat elke lid van een groep specifieke kennis en vaardigheden heeft die collectief een databank van kennis creëert. zonder een groep of cultuur (wat in essentie ook een product is van een zeer grote groep) geen collectieve intelligentie. Echter de internet is voorbij groepsgebonden collectieve intelligentie en is meer een wereldwijde collectieve intelligentie.

Ik ben het echter eens met de rest van je opmerking. Eén persoon kan tot meerdere overlappende of volledige ongerelateerde groepen horen. Dat is den...
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert