Literatuuranalyse 'De onderwaterzwemmer'

Door Appeltjerood gepubliceerd in Boekverslagen

De onderwaterzwemmer –P.F. Thomése
Tin en zijn vader moesten de bevrijde gebieden via een poging met onderwaterzwemmen bereiken. Het lukt Tin maar het lukt zijn vader niet. Zijn vader is meegevoerd met de stroming en verdronken. Tin heeft een enorm schuld gevoel en dit achtervolgd hem dan ook de rest van zijn leven. Zo denkt Tin in deel II dat zijn vader helemaal onderwater naar Afrika gezwommen zou kunnen zijn.

Schrijver
De schrijver van dit boek is P.F. Thomése. Deze literaire schrijver is op 23 januari 1958 in Doetinchem geboren. Hij is al vaak genomineerd en heeft onder andere de ako Literatuurprijs en de Bob den Uylprijs gewonnen. Ook zijn zijn boeken in al meer dan twintig talen vertaald.

Een van zijn bekende boeken is ''Het Schaduwkind''. Ook in dit boek staat het verliest van een dierbare centraal.

Het taalgebruik van de schrijver is in bepaalde boeken wat grof. Zo gebruikt hij worden als ''lelijk wijf'' en ''geil wijf'' in het boek ''bamischandaal''. Hij schrijft zowel grappige boeken met grove humor als serieuze drama’s.

Bron: https://www.bol.com/nl/f/schaduwkind/30014288/|
         https://www.bol.com/nl/f/het-bamischandaal/9200000007432732/

Samenvatting
Het boek bestaat uit driedelen: nachtrivier, iets rechtzetten en bovenwater.

Nachtrivier  (Wellseind, 1944)
Tegen het einde van de oorlog zwemmen Tin en zijn vader ’s nachts de rivier over, vanuit bezet gebied naar de al bevrijde overkant. In de stroming verdwijnt vader zonder dat Tin er iets van merkt. Tin bereikt de overkant. Wanhopig wacht hij de ochtend af en gaat hij vervolgens aan de oever op zoek naar zijn vader. Vroege kerkgangers vinden de jongen en brengen hem met een bootje terug naar de overkant. Tin voelt zich schuldig aan de verdwijning van zijn vader en ziet er erg tegenop dit thuis aan zijn moeder te vertellen. Hoe moest zij het verder rooien zonder man?

Iets rechtzetten (Charleville, 1974)
Dertig jaar later - in 1974 wordt het levensverhaal van Tin op gepakt als hij een man van 44 jaar is. Samen met zijn vrouw Vic is hij op reis in Afrika, op zoek naar Salif, het adoptiekind van de school waar Vic werkt. Ze komen in West-Afrika (Charleville) aan en merken al meteen dat er een andere levenshouding van de mensen is. Hun gids Amadou probeert er ook nog wat aan te verdienen door hen met een ander jong Frans stel (Jean-Luc en Solange) een extra excursie aan te smeren.

Hun enige kind, dochter Nikki, is net oud (16) genoeg om alleen thuis te blijven. De lezer maakt kennis met  de gemoedstoestand van Tin, die alleen maar vanwege zijn vrouw Vic deze verre reis ondernomen heeft. Sarcastisch bekijkt hij de Afrikaanse samenleving en ook zijn angstgevoelens houden hem tegen om op een of andere manier van de reis te genieten. Het liefst was hij terug bij zijn dochter in Nederland.

Ze komen in het dorp waar Salif volgens de gegevens die Vic heeft zou moeten wonen, maar ze zien hem niet. Als ze in het dorp zijn, wordt de situatie bedreigend. Tin heeft Vic alleen laten teruggaan naar de en hij kan Vic niet meer vinden. Hij voelt dat hij voor de tweede keer in zijn leven door iemand verlaten is. Tin vind de albino neger Salif en neemt hem mee als gijzelaar. Ten slotte vinden ze Vic: ze is buiten bewustzijn, waarschijnlijk heeft ze een zonnesteek opgelopen en is ze uitgedroogd geraakt. Ze moeten haar naar een ziekenhuis vervoeren. Maar de lange weg in de oude auto overlijdt Vic. Tin denkt aan de boodschap die hij aan Nikki moet brengen: een soortgelijke boodschap als dertig jaar geleden met zijn vader. Ze zullen Vic begraven op een kerkhof voor Europeanen.

Boven water (Havana, 2004) 
Tin is 74 jaar en op bezoek bij zijn adoptiekind Sal die arts geworden is Hij heeft echter een noodlottige val gemaakt, waardoor hij als een gehandicapte moet worden verpleegd. Hij hangt  in een tuigje, een voorkeursbehandeling als "extranjero." Door het verlies van Vic wil Nikki, zijn biologische dochter, geen contact meer met hem.

Op een ochtend staat er een vreemde jongen aan zijn bed: het blijkt de zoon van Nikki te zijn. Hij heet Victor en uit eigen beweging op aanraden van Sal naar Cuba gekomen. Zijn ouders zijn gescheiden. Hij wilde zijn grootvader kennen, voordat die zou sterven. Hij is juist trots op zijn opa. Hij heeft van Sal gehoord dat Tin alles heeft gedaan om Vic te redden. Hij heeft gezien dat hij voor een vreemde zijn studie heeft betaald. Victor brengt de hoop in het hart van Tin terug. Hij zal zich overgeven aan die hoop. Hij heeft zijn leven lang diep onder het water van een nachtrivier gezeten, maar uiteindelijk is hij toch "boven water gekomen." 

Bron: https://www.scholieren.com/boek/13010/de-onderwaterzwemmer/zekerwetengoed

Personages 
Tin  is de hoofdpersoon van dit boek. Hij is erg sarcastisch over de Afrikaanse cultuur. Hij heeft een groot schuldgevoel omdat hij zowel zijn vrouw als zijn vader heeft laten dood gaan. Hij gaat daardoor veel minder gemakkelijk om met moeilijkheden en tegenslagen op de Afrikaanse reis. Hij laat zich op zijn reis eerst meeslepen door Jean-Luc en gedraagt zich erg passief. Maar zodra zijn vrouw in gevaar is besluit hij haar toch kosten wat het kost te vinden.  Tin is best eenzaam; eerst verliest hij zijn vader en daardoor zijn band met zijn moeder. Later in het verhaal verliest hij zijn vrouw en daarbij ook zijn dochter. Tin is absoluut geen avonturier en is het liefste thuis bij zijn familie. Hij hecht erg veel waarde aan zijn biologische dochter Nikki. Tin hecht een stuk minder waarde aan zijn geadopteerde zoon Salif.

In het begin van het boek heeft Tin weinig iniatief genomen: hij bleef aan de waterkant zitten wachten op zijn vader. Bang dat ze elkaar mis zouden lopen en bang dat de soldaten hem wat aan zouden doen. ‘‘Als hij niet bang was de verkeerde kant op te lopen, zou hij hem onmiddellijk gaan zoeken.’’ (blz. 15) Toen het er bij Vic op aankwam ging hij wél terug naar het dorp en probeerde Vic te redden. Hij had geleerd van het voorgeval bij de rivier; hij wilde niet nog iemand verliezen. ''Dat kan wel waar zijn, maar Tin weet zeker dat hij hier niet weggaat zonder Vic. Die zekerheid geeft hem de kracht van de onverslaanbare.'' (blz. 172)

Vic is een echte avonturier, ze wil dan ook graag naar Afrika om haar Sal te bezoeken. Ze is erg naief en is er van overtuigd dat Sal bestaat ook al lijkt het er even op dat dat niet zo is. Ze staat vrijwel onbevangen tegenover alles wat ze meemaakt in Charleville en ziet alles wat ze mee maakt van de positieve kant. Haar glas is half vol.

Een van de bij personen is Salif, de adoptieneger van Vic. Hij woonde in Afrika en kon door zijn tere huid eigenlijk amper naar buiten. Toen Tin naar Afrika kwam pakte hij zijn kans en zorgde voor een betere toekomst. Hij werkt in een ziekenhuis als dokter. Hij is Tin erg dankbaar voor alles wat hij voor hem heeft gedaan en probeert dan ook zijn leven te redden als Tin is gevallen. Ook doet hij zijn best het Tin zou aangenaam mogelijk te maken in het ziekenhuis, zo laat hij bijvoorbeeld zijn kinderen langs komen en regelt hij dat de kleinzoon van Tin Tin meeneemt naar een beter ziekenhuis. Sal ontwikkelde zich van een arme jongen naar een behulpzame, welvarende dokter. ''Aan Vic heeft hij Sal te danken, dat ook nog. Ze heeft hem gezien, de geneeskrachtige jongen. Zijn goedheid, zijn talent, zijn trouw.'' (blz. 231)

Een ander bij persoon is Jean-Luc. Deze jongen heeft vroeger in Afrika gewoond en wilde graag weer terug gaan om alles aan zijn vriendin te laten zien. Jean-Luc neemt tijdens de reis in Afrika de leiding. Hij is begripvol en zet zijn leven op het spel om Tin te helpen zoeken naar zijn vrouw.

Perspectief 
Het perspectief van dit boek is een personale verteller. Je ziet de gebeurtenissen door de ogen van Martin. ''Tin weet niet wat hij hoort. Afwezig incasseert hij de complimenten.'' (blz. 252)

Je weet wat er in Martins hoofd omgaat en het verhaal staat in de hij-vorm. ''Zijn grootste angst is dat hij Nikki nooit meer zal zien. Dat is de dood voor hem: zijn dochter definitief nooit meer zien.'' (blz. 225)

Ruimte
Het eerste hoofdstuk speelt zich af in Wellseind. Een boerendorpje waar Tin is opgegroeid en met zijn vader probeert de rivier over te steken.

Het tweede hoofdstuk speelt zich af in het Afrikaanse Charleville. Hier gaan Tin en Vic het adoptiekind van Vic bezoeken. In Afrika is het klimaat heel anders dan hier. Het klimaat betekend uiteindelijk de dood voor Vic; zij droogt uit in de hitte.

Het laatste hoofdstuk speelt zich af in Havana. Hier woont Salif, de Afrikaanse albino. Hij is de aangenomen zoon van Tin. Tin ligt in Havanna in een ziekenhuis waar de zorg niet optimaal is.

Verhaalbegin
De eerste zin van het boek is. ''De vader en de zoon komen tevoorschijn uit het rijshout en laten hun bleke, met reuzel ingevette lichamen stil als zilvervissen in het duistere water glijden.'' (blz. 11) Opvallend is dat pas later de naam ‘Tin’ wordt genoemd. In het begin van het boek wordt Tin aangeduid met ‘de zoon’, ‘de jongen’ en ‘hij’. Het verhaal begint met misschien wel de belangrijkste gebeurtenis van het verhaal. Tin en zijn vader proberen naar de overkant van de rivier te zwemmen. Tijdens deze overtocht wordt zijn vader (waarschijnlijk) meegevoerd door de stroming en haalt de overkant niet. Deze gebeurtenis kan voor Tin als traumatisch worden beschouwd. Ook op latere leeftijd, als Tin in de veertig is, wordt hij weer geconfronteerd met deze gebeurtenis als zijn vrouw dreigt te overlijden. Ook als Tin denkt dat hij dood gaat komt deze gebeurtenis en zijn schuld gevoel weer boven.

Afloop
Het laatste deel van het boek gaat erover dat Tin in een ziekenhuis in Cuba in kritieke toestand ligt. Zijn kleinzoon komt hem opzoeken en brengt hem naar een goed ziekenhuis. Tin’s kleinzoon geeft Tin weer hoop dat alles goedkomt. Hier eindigt het verhaal. Het boek heeft een open einde. Je kunt je nog steeds afvragen of Tin wel beter wordt. Je kunt je ook afvragen of Nikki, de dochter van Tin, en Tin elkaar ooit nog ontmoeten aangezien Tin nu contact heeft met de zoon van Nikki.

Tijd
Het eerste hoofdstuk begint in 1944, hier raakt Tin zijn vader kwijt tijdens het oversteken van de rivier.

Het tweede hoofdstuk begint in 1974, hier gaan Vic en Tin de adoptieneger van Vic bezoeken.

Het laatste hoofdstuk begint in 2004. Hier ligt Tin in het ziekenhuis en kijkt hij terug op zijn leven.

In totaal is verteltijd dus ongeveer 2004-1944=60 jaar. Er zijn dan ook twee hele grote flashfowards; die tussen het eerste en tweede hoofdstuk en die tussen het tweede en derde hoofdstuk.

Tin kijk erg vaak terug op de traumatische gebeurtenis bij de rivier waar hij zijn vader verloor. Dit verhaal verteld hij ook aan zijn mede reizigers als hij in Afrika is. Er komen dus flashbacks in het verhaal voor en deze gaan over de vader van Tin. Ook komen er flashbacks voor over de dochter van Tin. Over hoe zij reageerde op de dood van haar moeder. Vooral in het laatste hoofdstuk komen veel flashbacks voor omdat Tin dan terug kijkt op zijn leven.

Thematiek 
Het verhaal draait om schuldgevoel. Tin denkt dat hij schuldig is aan de dood van zijn vader én aan de dood van Vic. Hij durft zichzelf nog amper aan te kijken in de spiegel en voelt zich zo schuldig dat hij zelfs wenst dat hij dood had moeten zijn. ''En bevreemding, aangezien hij zich niet kan voorstellen dat hij het zelf was die daar, toen, in die nacht, met of zonder lijk, ten slotte in het volle daglicht kwam te staan, met lege handen, schuldig als een moordenaar.'' (blz 237)

Hij moest zowel aan zijn moeder als aan zijn dochter slecht nieuws brengen. Zijn moeder vindt het onbegrijpelijk dat hij niet beter op zijn vader had gelet. En zijn dochter Nikki snapt niet dat hij niet achter haar moeder aanging en haar zomaar alleen liet in het onbekende Afrika.

In het boek zijn er twee personen die erg belangrijk waren in het leven van Tin overleden. ''De dood'' is dus ook een thema van dit boek. Vooral in het laatste deel wordt er veel onder de dood gesproken. Tin ligt in een ziekenhuisbed in een vreemd land en denkt dat hij doodgaat. Daarom blikt hij terug op zijn leven in deze laatste hoofdstukken. ''Twee keer eerder is hij de grens van de dood gepasseerd, hij weet er alles van. Op beide ervaringen kijkt hij met schaamte terug.'' (blz 237)

Een heel belangrijk motief is de rivier. Dit is motief omdat Tin zijn vader is verloren in de rivier. Heel het boek door komt er beeldspraak terug wat in verband staat met de rivier. ''Totdat de herhalingen van de onachterhaalbaar voortstromende rivier van de tijd hem hebben uitgewist.'' (blz. 96) ''Enkel in oeverloze slaap kan hij ontsnappen.'' (blz. 227) ''Of had hij die zelf bij zich, was die ongeweten al die jaren, al die mijlen met hem meegezwommen?'' (blz. 253)

Spanning
Het boek begint met een gebeurtenis waarbij Tin zijn vader kwijt raakt. Spanning zit er dus al in het begin van het boek in. De paniek van Tin speelt hier ook een grote rol. Omdat hij zijn vader niet kan vinden en de paniek toch wel toeslaat wordt het boek extra spannend.

Later in het boek wordt de spanning rustig opgebouwd. Bij de reis door Afrika lijkt er in eerste instantie niets aan de hand. Later raakt Vic vermist en is de spanning terug; Tin moet en zal Vic terug vinden.

In het laatste deel van het boek is er weinig spanning te bekennen. Tin kijkt vooral terug op zijn leven.

De beoordeling
De thema’s van dit boek zijn schuldgevoelens en verlies. Als ik het thema zo 1,2,3 hoor speekt dit mij niet meteen aan. Ik ben nog vrij jong en met deze twee begrippen heb ik nog weinig te maken gehad. Door dit boek ben ik wel degelijk aan het denken gezet. Zo zou ik bijvoorbeeld nooit meer boos weggaan bij iemand, omdat je van de een op de andere dag iemand kunt verliezen. Het goede van dit boek is dat het onderwerp is van verschillende kanten belicht: Tin raakt zowel zijn vader als zijn vrouw kwijt. Hij heeft heel erg het idee dat het bij beide gevallen zijn schuld is. ''Twee keer eerder is hij de grens van de dood gepasseerd, hij weet er alles van. Op beide ervaringen kijkt hij met schaamte terug. Onmacht en schaamte.'' (blz. 237)

Het boek begint gelijk met een van de belangrijkste gebeurtenissen van het boek: Tin en zijn vader proberen naar de overkant van de rivier te zwemmen. Tijdens deze overtocht wordt zijn vader (waarschijnlijk) meegevoerd door de stroming en haalt de overkant niet. Deze gebeurtenis kan voor Tin als traumatisch worden beschouwd en Tin heeft hier op latere leeftijd nog steeds last van. Alle drie de delen van het boek hangen samen met de thema’s schuldgevoelens en verlies. In het eerste deel voelt Tin zich schuldig over de dood van zijn vader. In het tweede deel voelt Tin zich schuldig over de dood van zijn vrouw. Bovendien verliest hij door de dood van Vic ook zijn dochter Nikki. En in het derde deel kijkt Tin terug op zijn leven en staan schuldgevoel en verlies centraal. Je ziet het verhaal door de ogen van één persoon en dat vind ik erg interessant. Zo kun je zien hoe erg een gebeurtenis van vroeger je kan achtervolgen. De dood van zijn vader komt steeds terug in het boek door middel van beeldspraken die in verband staan met de rivier. ‘Maar steeds tuimelt hij weer de diepte in, zinkt hij weg in het donkere water van de pijn, dat hem opslokt en wil verzwelgen.’’ (blz. 233) Ik vind het erg jammer dat je na het lezen van het boek nog steeds niet weet of Tin uiteindelijk weer beter is geworden of niet.

Vooral Vic sprak mij erg aan. Ze is erg enthousiast, avontuurlijk en naïef, hier herken ik mezelf in terug. Ook zie ik mezelf later nog wel een kind adopteren of op zijn minst een buitenlands kind helpen die het slecht heeft. Ik kon mij erg goed in Vic verplaatsten. Vic vond ik het meest sympathiek; ze is erg bezig met andere en wil haar albinoneger graag helpen. Haar school stuurde de jongen geld toe en Vic schreef ook brieven naar hem. Het verplaatsen in Tin ging lastiger dan in Vic. Tin was erg cynisch tegenover de Afrikaanse cultuur en zat het liefste gewoon thuis bij zijn dochter. Ik kan niet goed begrijpen waarom hij niet aangaf bij Vic dat hij liever de reis niet wilde maken. Ook snap ik niet dat hij de vrouw van wie hij erg veel houdt niet steunt tijdens zo’n grote reis. Tin geloofde er heilig in dat de albinoneger Salif niet bestond en wilde graag terug naar huis. Ik vind de moeder van Tin het minst sympathiek omdat zij erg boos werd op Tin dat hij niet beter op zijn vader had gelet. Ze reageerde naar mij gevoel erg onvoorspelbaar; ik had verwacht dat ze heel erg verdrietig zou zijn vanwege het verlies van haar man, maar wel blij zou zijn dat haar zoon nog heelhuids thuis was gekomen. Ik had zeker niet verwacht dat zij Tin de schuld zou geven van het verlies van haar mijn. Het was een moment opname en Tin had zelf al een erg groot schuldgevoel. Ik vond het een beetje overdreven van haar dat zij zoveel onbegrip had voor de situatie van Tin; Tin kon er immers maar weinig aan doen. Je leeft wel extra met Tin mee omdat hij zoveel ongeluk in zijn leven heeft gehad.

De schrijver beschrijft alles zo duidelijk dat het bijna lijkt alsof je erbij bent. ''Ze drukt zich tegen hem aan, zoekt zijn bescherming. Hij imiteert veiligheid door onhandig een arm om haar heen te slaan.'' (blz. 128) Over het algemeen is het boek goed te begrijpen, de zinnen zijn vaak kort en het aantal moeilijke woorden valt mee. ''Vics lichaam begint raar te doen. Het schokt, ze spartelt. Alsof ze eruit wil.'' (blz. 202) Toch zijn er af en toe beeldspraken die ik niet goed begrijp. ''Totdat de herhalingen van de onachterhaalbaar voortstromende rivier van de tijd hem hebben uitgewist.'' (blz. 96) De verhouding tussen beschrijvingen, dialoog en weergave van gedachtes en gevoelens is goed. Het was duidelijk wanneer er een dialoog plaats vond en wanneer de gedachtes van Tin boven kwamen. Tijdens het boek had ik weinig vragen en wilde ik vooral doorlezen, dit komt ook omdat het boek goed te begrijpen was en de schrijver het boek zo het geschreven dat het lekker door leest.

19/07/2018 12:30

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert