Hulpmiddelen voor mensen met dementie

Door Appeltjerood gepubliceerd in Ziektebeelden

Ieder lichaam is anders en dementie ontwikkelt zich bij iedereen anders. Er is dan ook geen echte handleiding van hoe je het beste met een dementerenden om kan gaan. Wel zijn er een hoop tips en trucs die het omgaan met dementerenden een stukje makkelijker maakt.

Beweging
Het is belangrijk om iemand met dementie nog te laten bewegen zoals hij of zij dat kan. Dit kan in kleine dingetjes zitten zo is het erg belangrijk dat je dementerenden zo lang mogelijk de dingen laten doen die ze nog kunnen. Neem niet te snel handelingen over. Het kan bijvoorbeeld zijn dat een dementiepatiënt lastiger zijn kleren aan kan doen. Het is dan beter om de persoon te begeleiden dan om de hele handeling zelf uit te voeren. Het is erg belangrijk dat je kijkt naar wat iemand met dementie nog kan en zelf wil doen.

Als je beweegt wordt het hormoon dopamine aangemaakt. Dopamine stimuleert de werking van de hersenen. Ook zorgt bewegen ervoor dat de hersenen beter doorbloed raken, wat een positieve invloed heeft op functioneren. Beweging zorgt ervoor dat het dementie proces wordt vertraagt, ook neemt je spierkracht minder snel af als je in beweging blijft. Het kan zelfs zo zijn dat als een patiënt te weinig beweegt hij of zij bepaalde spieren niet meer kan gebruiken.

Je kunt ook gaan wandelen met dementerenden of een fitnesstoestel aanschaffen. Ook komen er steeds meer beweegprogramma’s voor dementerenden en hun familie in buurthuizen.

Ook zijn er zogeheten beweegtuinen die toestellen hebben die passen bij het niveau van dementerenden. tSsjIC-2gQTKVjF4wQ_Zf2RKX44yPGmdvCOdmRDS
Een speciale beweegtuin voor ouderen ontwikkeld door Yalp. Deze tuin staat in Enschede.

Andere opties om dementerenden in beweging te  houden zijn: boodschappen met ze doen, met ze in de tuin werken of ze huishoudelijke klusjes laten doen. Dementerenden tonen vaak weinig initiatief, dus moeten ze gestuurd worden.

Vragen formuleren
Het is van uiterste belang dat je aan dementerenden niet te gedetailleerde dingen vraagt. Je kunt in plaats van ‘Wat heeft u gegeten?’ beter vragen ‘Was het eten lekker?’. De kans dat, zeker als de dementerenden in een vergevorderd stadium is, nog weet wat hij of zij die avond gegeten heeft is klein. Je kan dus beter geen vragen stellen die recente informatie vergen.

Ook is het niet slim om meerdere vragen tegelijk aan dementerenden te vragen. Dementiepatiënten kunnen dingen op korte termijn vaak slecht onthouden. korte, duidelijke vragen werken het beste bij dementiepatiënten. Wanneer je vraagt ‘Wilt u koffie met of zonder suiker en wil u dan ook een koekje of liever een snoepje bij de koffie?’ Zal de dementerenden zelden de hele vraag onthouden. Je kunt daarom beter eerst vragen ‘Wilt u koffie met suiker?’ en daarna pas ‘Wilt u een koekje?’  

Wanneer dementerenden de antwoorden op vragen niet weten of vragen gaan vergeten krijgen ze minder zelfvertrouwen. Ze gaan zich in zichzelf terugtrekken en voelen zich minder prettig.

Communicatie
Het is erg belangrijk dat je veiligheid biedt aan iemand met dementie. Dit doe je door vriendelijk en geduldig  te zijn. Het is handig om te kijken of je begrepen wordt: maak daarom oogcontact, blijf op ooghoogte en probeer waar mogelijk je woorden te ondersteunen met je lichaamstaal.

Hoe lastig het soms ook is om met dementerenden in gesprek te gaan, probeer de mensen in gesprekken en activiteiten niet te negeren, maar betrek ze er juist bij. Zo voelen mensen met dementie zich meer erkend. Voor het zelfbeeld van de desbetreffende persoon is het ook erg belangrijk om te focussen op de dingen die ze wél goed doet in plaats van  hun beperkingen te benadrukken.

Dwaal beveiliging
Mensen die om de haverklap in de war zijn en vergeten waar ze zijn, moeten voor hun eigen veiligheid constant in de gaten gehouden worden. Dit is echter niet altijd mogelijk, zeker niet als iemand met dementie nog thuis woont. Familieleden en andere kennissen van de dementerende kunnen diegene meestal ook niet dag en nacht in de gaten houden. Daarom is er de zogenoemde dwaalbeveiliging. Zoals al eerder genoemd in deze deelvraag, remt beweging de voortgang van dementie. Naar buiten blijven gaan, zolang dit nog mogelijk is, is daarom extra belangrijk.  Dwaalbeveiliging kun je vergelijken met een navigatiesysteem van een auto, alleen dan preciezer. De gebruiker kan op het knopje ‘thuis’ drukken en dan wordt de wandelroute terug naar huis uitgelegd. Het is ook mogelijk om als verzorgende de route naar de dementerende te krijgen en de desbetreffende persoon op te halen en weer naar huis te brengen.

Geheugentraining
Geheugen training voor dementerenden in de beginfase kan zeker nuttig zijn. Mensen hebben enorm veel breincapaciteit. Wanneer delen van de hersenen uitvallen door dementie kun je andere delen doormiddel van geheugentraining beter laten werken. Door middel van technieken en strategieën leert men tijdens deze trainingen hoe ze optimaal gebruik kunnen maken van hun brein.

Tijdens de training kijkt men welke delen van het brein het beste werken, welke delen wat minder en wat het uiteindelijke geheugen niveau is. Goed werkende gebieden kunnen vaak de minder werkende gebieden compenseren. Ook wordt rekening gehouden met de wensen en behoefte van de cliënt. Bij de trainingen van hetGeheugenvannu worden praktische geheugentraining gericht op het individu. Het coaching traject duurt twee tot drie  maanden. Wekelijks of tweewekelijks wordt een-op-een een bijeenkomst van 75 minuten georganiseerd.

Dementia-app
In samenwerking met Alzheimer Nederland is er een speciale app voor mensen met dementie én voor mensen die zorgen voor mensen met dementie ontwikkeld. Op de screensaver modus is altijd de tijd en dag te zien. Ook is er te zien of er op die dagen activiteiten gepland zijn. Verder kunnen mensen met de app elkaar (video)bellen.

In de app kunnen de activiteiten voor mensen met dementie worden ingevoerd, zo weten mensen met dementie waar ze aan toe zijn. Via een logboek kunnen familieleden, vrienden en de thuiszorg elkaar op de hoogte houden van de ontwikkelingen van de desbetreffende persoon.

In het digitale fotoalbum kunnen dierbare foto’s op een tijdlijn worden gezet. Ook kunnen er muzikale fragmenten worden toegevoegd. Als laatste is het mogelijk om geheugenspelletjes te spelen.  

Huisdier
Uit onderzoek is gebleken dat dementerenden met een huisdier zich socialer gedroegen, minder probleemgedrag vertoonde, zich meer ontspanden en minder eenzaam waren. Een huisdier is namelijk een bron van vertrouwdheid, veiligheid en ook gezelligheid.

Als ouderen heb je vaak steun nodig, dit heeft een beschermende invloed op fysieke  en psychische gezondheid. Uit onderzoek is gebleken dat mensen met veel steun hun leven beter beoordelen dan mensen met weinig steun. Dierbaren overlijden, je verliest voor een deel je zelfstandigheid en de gezondheid neemt af. Echter is er niet altijd directe steunwant partner en vrienden kunnen overleden zijn. En de kinderen wonen verder weg. Meestal hebben ouderen niet genoeg  geld en fysieke middelen om anderen te bezoeken. Gezelschapsdieren als parkieten, honden, katten, cavia’s kunnen in deze situatie een hoop betekenen voor beginnend dementerenden.

Zorgboerderij
In Nederland zijn er een aantal zorgboerderijen die speciale zorg kunnen bieden aan mensen met dementie. Je kunt dit zien als een dagbesteding waarbij een persoon met dementie de zorgboer helpt bij verschillende karweien op de zorgboerderij. Voorbeelden van deze activiteiten zijn dieren voeren, planten verzorgen, moestuin verzorgen en het erf netjes houden. Uit het onderzoek van RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, is gebleken dat een zorgboerderij een positief effect heeft op dementerenden. Mensen voelen zich gewaardeerd en hebben het idee dat ze iets bijdragen aan de maatschappij, dit geeft een gevoel van eigenwaarde.

7u7zOP89ArUqu7bGW8zM87C9vELGIgQkLEmKOu5u
Dementerende Ant gaat twee dagen per week naar zorgboerderij BoerenBlij in Haskerhorne.

Herinneringsboek
Wat erg handig is om te maken als je dierbare dementie heeft, is een herinneringsboek. Dit is een boek met allemaal foto’s van vroeger. Maar ook dingen als geboortekaartjes kun je hierin doen. Een van de voordelen van zo’n boek is dat het doorbladeren van dit boek voor iemand met dementie een leuk tijdverdrijf is. Allerlei herinneringen komen weer boven. Ook is het fijn voor de verzorgende om zo’n boek te hebben, want dan heb je stof om over te praten met de dementerende.

Een herinneringsboek kun je zelf maken door een fotoboek te kopen en er foto’s in te plakken, maar tegenwoordig bestaan er ook lege herinneringsboeken die je kunt kopen. Er zitten dan al hoofdstukken als ‘’werk’’, ‘’partner’’ en ‘’hobby’s’’ in. Het is dan de bedoeling dat je aan de hand van foto’s deze hoofdstukken vorm geeft.

rvokFrtZPhQqpQK-2LnM7hyzfobX0573jtJvFPdd
Voorbeeld van een herinneringsboek.

Muziek luisteren
Muziek heeft een positieve werking op mensen met dementie. Dit hebben we zelf ondervonden in ons experiment. Wij hadden en liedboek gemaakt met liederen van een jaar of 50 geleden. Zodra de verzorgster één van deze liedje begon te zingen kon de man naast haar mee zingen en zelfs toen de verzorgster stopte, ging hij vrolijk verder met zingen. Hij ging van een ingetogen man die lastig kon praten, naar een vrolijke man die alles woord voor woord zong.

Muziek kan ook juist een rustgevend effect hebben. Zodra er een liedje van vroeger opstaan kan een dementerende van een geïrriteerde stemming naar een rustige stemming gaan.

Met muziek kun je de persoonlijke wereld van dementerenden bereiken. Hierdoor krijgen ze een stukje grip en veiligheid terug. Muziek maakt vaak gelukkig en dingen die vergeten waren kunnen weer boven komen. Muziek opent als het ware de deur naar de oude geheugensystemen. Vaak zal je zien dat dementerenden na het beluisteren van de juiste muziek communicatiever worden.

Radio Remember heeft een internet radiostation opgericht met dit principe. Ze zenden muziek uit die in de periode 1945 tot 1963 is gemaakt. De radiozender heeft ook een onderzoek gehouden. Ze hebben in twintig verschillende huiskamers de radiozender uitgezonden. Om te meten of muziek daadwerkelijk invloed had hebben ze bewoners, zorgmedewerkers en familieleden geïnterviewd. Aan bewoners werden vragen gesteld als ‘’Waar moet u aan denken bij deze muziek?’’ De vraag ‘’Hoe vind je dat de bewoner op deze muziek reageert?’’ gesteld. Gedragsobservaties vonden plaats voordat de muziek gestart werd, tijdens het luisteren van de muziek en nadat de muziek stopte. Er werd gekeken of de bewoner alerter was, meezong, mee danste, hoe de stemming was en of hij of zij contact maakte met anderen.

Uit dit onderzoek is gebleken dat 56% van de geïnterviewde mensen met dementie positief was over de muziek van Radio Remember. 17% van de geïnterviewde mensen vond de muziek niet leuk en de overige bewoners waren niet in staat om antwoord te geven, of zeiden dat ze de muziek niet hoorde. 

Tijdens het luisteren van muziek was bij eenderde van de bewoners een positieve reactie te zien als meezingen, in de handen klappen en lachen. 4% van de bewoners had een negatieve mening over de muziek en uitte dit bijvoorbeeld in boosheid. Bij de overige bewoners was geen duidelijke reactie te zien.

Alzheimer café
Alzheimer Nederland heeft door heel Nederland 48 Alzheimer cafés. Wij zijn zelf twee keer naar het Alzheimer café in Leerdam bij Lingesteyn geweest. Tijdens het Alzheimer café komt er een professional langs die komt vertellen over een bepaald onderwerp wat aansluit bij mensen met dementie. De eerste keer vertelde Ellie Smit hoe dementie vastgesteld werd en hoe dementerenden denken. Ook was er de gelegenheid persoonlijke vragen te stellen.

Zo’n avond is vooral bedoeld voor familie en andere dierbare van iemand met dementie. Maar ook dementerenden zijn welkom. Hier kunnen ze herkenning vinden en met andere lot genoten praten.

Aanpassingen in huis
Ook thuis kunnen de nodige aanpassingen gedaan worden om het een dementerenden zo makkelijk mogelijk te maken. Wat erg fijn is om een grote klok met de datum erbij op te hangen. Zo hoeft iemand met dementie niet steeds te vragen hoe laat het is of welke dag het is.

Verder bestaan er telefoons met foto’s zodra je op een foto klikt wordt de juiste persoon gebeld.  Dit is handig, dementerenden kunnen namelijk vaak slecht tot niet meer lezen. Ook kun je een S.O.S. knop erop maken zodat zodra er hulp nodig is deze snel ter plaatsen kan zijn.
P0u93zc1GbIuSqq4blsD1otdotGZDVZAzbs9WG5v
Voorbeeld van een telefoon met foto’s.

Slecht slapen
Een aantal dementerenden kampt met slaapproblemen. Allereerst kan het geen kwaad om langs de huisarts te gaan. Deze dokter kan de juiste medicijnen voorschrijven om makkelijker in slaap te komen. Wat dieet betreft is het beter om een paar uur voor het slapen gaan geen koffie meer te drinken. In koffie zit de stof cafeïne, wat ervoor zorgt dat het vermoeide gevoel weggaat en zo val je lastiger in slaap. Deze stof stimuleert hersenen, maag, nieren en darmen. In cola en chocolade zit ook cafeïne dus dit hoort ook een paar uur voor het slapen gaan vermeden te worden.

Dementerenden hebben vaak slaapproblemen omdat ze overdag te veel slapen en hierdoor ‘s avonds niet moe zijn. Om dit probleem te verhelpen kun je dementerenden overdag activiteiten laten doen. Dingen als spelletjes spelen, naar een beweegtuin gaan of samen koken vergen zoveel energie dat een dementerenden ‘s avonds  moe is en hierdoor makkelijker in slaap kan komen.

Een andere oorzaak van slecht slapen is dat de biologische klok verstoort wordt. Het is hierbij van belang dat het onderscheid tussen dag en nacht gemaakt wordt. Dit kan gedaan worden door op de dag alle gordijnen en rolluiken te open en zodra het tijd is om te gaan slapen alles donker te maken.

Een simpel trucje om een dementerende sneller in slaap te laten vallen is door de  desbetreffende persoon foto’s te laten bekijken. Dit zorgt voor ontspanning en hierdoor is het makkelijker om in slaap te vallen.

Onverwachte uitspraken
Zodra iemand met dementie niet meer thuis kan wonen en naar een verzorgingstehuis gaat kan dit een hoop onrust met zich mee brengen. Maar hoe moet je reageren als diegene opeens zegt ‘Ik wil terug naar huis’? Uitleggen dat naar huis gaan niet meer  haalbaar is, is niet altijd de beste oplossing. Een dementerenden kan hier erg van streek door raken en dit bijvoorbeeld uiten in woede. Om meteen helemaal van onderwerp te veranderen is ook niet perse nodig. Je kunt gewoon over het huis praten en dingen vragen als ‘Hoe zag het huis eruit?’ en ‘Wat vond je het fijnste daar?’ Het is belangrijk de desbetreffende persoon af te leiden en er vooral niet op in te gaan dat hij of zij niet langer naar huis kan gaan.

Achterdocht
Achterdocht is een ander probleem waar dementerenden vaak te maken mee krijgen. Doordat iemand met dementie vaak slechter hoort en niet alle gesprekken meer volgen kan, wordt er al gauw gedacht dat er over hem of haar geroddeld wordt. Ook kan het zijn dat de dementerende zijn of haar portemonnee uit haar tas heeft gehaald en op tafel heeft gelegd. Een tijdje later is diegene die handeling compleet vergeten en zodra er dan geen portemonnee wordt gevonden in de tas kan er gedacht worden aan diefstal en kan men onterecht beschuldigt worden. Hoe ga je nou om met zo’n beschuldiging? Wat erg belangrijk is, is dat je het niet te persoonlijk op vat. Bij dementerenden is de kwaliteit van de hersenen nou eenmaal achteruit gegaan. Je hoeft niet te ontkennen dat de portemonnee gestolen is, maar je kunt er beter overheen praten. Het conflict aangaan kan namelijk uitmonden in een ruzie. Wat fijn is om te doen is om op een papiertje dingen te schrijven die vaak kwijt zijn en waar ze dan meestal terug gevonden worden.

Tovertafel
De tovertafel is een speel product dat dementerenden tot in het laatste stadium van dementie stimuleert om te bewegen, cognitieve vaardigheden te verbeteren en mensen met dementie met elkaar en hun omgeving verbindt.

NwbIVvJiMYVlrNIXlHk7bSe9Q5Dm1RHQKtvJvYla
Twee mensen met dementie die met de Tovertafel spelen.

Ouderen met dementie zijn vaak passief. Dit heeft een negatief effect op het welzijn, socialisatie en cognitie. De Tovertafel doorbreekt deze passiviteit. De projector projecteert lichtbeelden op de huidige eettafel. Deze animaties reageren op de beweging van de handen en armen van dementerenden. Zo worden dementerenden fysiek, mentaal en sociaal getriggerd om mee te spelen.

Er zijn elf verschillende spellen. In een van de spellen is het de bedoeling dat er herfstbladeren moeten worden weggeveegd, maar door de wind komen de bladeren snel weer terug. Ook is er een spel waarbij er een aantal stippen geprojecteerd worden op de tafel. Zodra één van deze stippen wordt aangeraakt komt er een gedeelte van een gezegde tevoorschijn. Het is de bedoeling dat de dementerenden dit dan afmaakt. Raakt iemand op de tafel nog een stipje aan dan verschijnt het hele gezegde, zodat er gecontroleerd kan worden of het goed was. Door de bewegende, gekleurde beelden worden dementerenden meteen geprikkeld om mee te spelen.

Er is geen enkel onderzoek dat aantoont dat de Tovertafel de vordering van dementie remt, maar deze speciale tafel heeft zeker wel effect op de cognitie, sociale vaardigheden en fysieke capaciteiten van mensen met dementie. Een ander voordeel van het gebruik van de Tovertafel is dat mensen trots zijn op zichzelf. Tijdens het proces van dementie zijn er bepaalde handelingen die ze niet meer kunnen uitvoeren. Hierdoor gaat het zelfbeeld naar beneden. Doordat de Tovertafel dingen benadruk die nog wel uitgevoerd kunnen worden, gaat het zelfvertrouwen van de bewoners omhoog. Een ander voordeel van een tovertafel is dat er weinig begeleiding bij nodig is.

BRONNEN:
Bijblijven ouderenzorg 2017(boekje geleend van de huisarts assistente)
Ruud Dirkse en Lenie Vermeer - Handig bij dementie (Kosmos uitgevers, Utrecht, 2013)
Anniek Kramer en Marcelle Mulder - Op bezoek bij een dierbare met dementie (spectrum, Houten, 2014)
Ruud Dirkse en Caro Petit - Had ik het maar geweten (Kosmos uitgevers, Utrecht,  2015)
https://dementie.nl/bewegen/moeilijker-bewegen-met-dementie
http://www.dementie-winkel.nl/website/index.php?TreeItem=697579&NewsItem=46093
https://oudwordenmetzorg.nl/omgaan-met-dementie-uw-ouders-leven-toch-niet-meer/
https://www.alzheimer-nederland.nl/dementie/oorzaken-preventie/oorzaken
https://www.ontwerpenvoordementie.nl/door-de-ogen-van-een-oudere.html
http://www.yalp.nl/beweegtuinen
https://www.jeroenboschziekenhuis.nl/Website/Patient/Specialismen/Geriatrie/2014%20Boek%20Dementie%20Dautzenberg%20en%20Wouters.pdf
http://www.moderne-dementiezorg.nl/hulpmiddelenrubriek.php?id=3
http://www.dementie-winkel.nl/praktische-geheugentraining
http://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Algemeen_Actueel/Nieuwsberichten/2015/Zorgboerderij_waardevolle_dagbesteding_voor_mensen_met_dementie
http://dementieverhalenbank.nl/het-effect-van-huisdieren/
https://www.innovatiekringdementie.nl/a-208/Huisdieren-in-het-verpleeghuis-doen
https://nos.nl/artikel/2182120-dementerende-ant-is-liever-op-de-zorgboerderij-thuis-zit-je-maar-wat.html
http://dementieverhalenbank.nl/het-effect-van-huisdieren/
https://www.zorgdier.nl/wp-content/uploads/2012/10/Artikel-Denkbeeld-2008-3-29-33.pdf
http://www.asterzorg.nl/zorgboerderijen-voor-mensen-met-dementie/
http://www.encyclo.nl/
http://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/113782/mmubn000001_096032049.pdf

05/07/2018 14:37

Reacties (1) 

17/10/2020 22:14
Heel interessante informatie.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert