Saturnus, heer van de ringen

Door Mangwa gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

Saturnus is de zesde planeet vanaf de zon en gemakkelijk te herkennen vanwege zijn spectaculaire systeem van ringen. Het is de tweede grootste planeet in ons zonnestelsel en hoewel kleiner, in veel opzichten gelijk aan zijn grote broer Jupiter.

Saturnus krijgt zijn naam van de Romeinse god van landbouw, Saturnus. De oude Grieken noemden hem Kronos. De planeet is goed zichtbaar met het blote oog als een heldere, ietwat gelige ster en is daarom bekend sinds de mensheid voor het eerst naar de nachtelijke hemel keek.

Basis feiten over Saturnus


Net als Jupiter, draait Saturnus snel om zijn eigen as. Het duurt ongeveer tien uur en vijfenveertig minuten om één keer om zijn as te draaien en dit resulteert in een uitstulping bij de evenaar en afvlakking bij de polen. Saturnus heeft een licht elliptische baan om de zon, die negen tot tien keer verder weg ligt dan de aarde. De planeet doet er 29,5 aardse jaren over om een baan om de zon te maken; dit is bijna drie keer zolang als Jupiter en het betekent dat hij voor ongeveer tien maanden per jaar zichtbaar is. De as is 26,7 graden gekanteld ten opzichte van het baanvlak, als resultaat zijn de polen ongeveer om de vijftien jaar afwisselend naar de aarde gekeerd. Twee maal gedurende elke omwenteling om de zon staan de ringen met de rand naar de aarde gekeerd en zijn ze over het algemeen niet zichtbaar. Saturnus heeft ongeveer 95 keer de massa van de aarde, maar de aarde past meer dan 760 keer in het volume. Saturnus heeft een erg lage dichtheid en zou zelfs op water drijven als je een oceaan had die groot genoeg was om hem te bevatten. De dichtheid van Saturnus is de laagste van alle planeten, ongeveer 70 procent van dat van water.

Samenstelling van de planeet


Zoals alle gasreuzen heeft Saturnus geen zichtbaar vast oppervlakte. Weer net als Jupiter, zien we de toppen van de wolken en zelfs de samenstelling is redelijk gelijk aan die van Jupiter. Saturnus bestaat voornamelijk uit waterstof (ongeveer 93 procent) en helium (net iets minder dan 7 procent) met kleine sporen van andere gassen zoals methaan, ethaan en ammonia. Wetenschappers geloven dat Saturnus een kleine, rotsachtige kern heeft waar de temperatuur erg hoog is, zo rond de 12.000 graden Celsius, wat er voor zorgt dat de planeet een kleine hoeveelheid energie afgeeft. Rond deze kern zit een dikke laag metallische waterstof (dit is waterstof die onder erg hoge druk is samengeperst). Hieromheen zit een buitenlaag van waterstofgas. Saturnus heeft wolkenbanden die de planeet omcirkelen, hoewel ze niet zo dramatisch en kleurrijk zijn als die op Jupiter. Deze banden worden gevormd door sterke winden, met snelheden tot 1.800 kilometer per uur, die de wolken in de ene band de ene kant opstuwen en in de andere band de andere kant. Saturnus heeft seizoenen, net als aarde, maar minder duidelijk vanwege de afstand tot de zon. Gedurende de zomer op het noordelijk halfrond, ontstaat er een Grote Witte Vlek op het noordelijk halfrond. Deze is niet zo groot als de Grote Rode Vlek op Jupiter en hij verdwijnt weer in de winter. Wetenschappers zullen moeten wachten tot 2020 om te zien of de Grote Witte Vlek terugkeert zoals verwacht. Er worden vaak andere ovale stormen gezien maar deze zijn niet zo groot en duren niet erg lang. De polen hebben min of meer permanente stormen. De Zuidpool heeft een normale ronde storm, maar de Noordpool heeft een vreemde hexagonale wolkenformatie die zich ongeveer 100 kilometer naar beneden in de atmosfeer uitstrekt.

 

De ringen van Saturnus


Verreweg het meest indrukwekkende, intrigerende en mooie aspect van Saturnus is zijn grote en complexe systeem van ringen. Toen de Italiaanse sterrenkundige Galileo Galilei de planeet voor de eerste keer zag in 1610, waren de ringen enigszins gekanteld en aangezien zijn telescoop niet erg sterk was, kon hij niet uitmaken wat het was. Alles wat hij kon zien, waren twee uitsteeksels of “oren” aan elke kant van de planeet. Pas in 1655, toen de Nederlandse sterrenkundige Christiaan Huygens een betere telescoop gebruikte, werd de ware aard van de “oren” onthuld. Twintig jaar later ontdekte Giovanni Cassini openingen waardoor bewezen werd dat het niet één ring was, maar een serie van ringen. In 1859 werkte de beroemde wetenschapper James Clerk Maxwell uit dat de ringen niet solide konden zijn en daardoor dus uit fragmenten moesten bestaan. Vandaag de dag weten we dat de ringen voornamelijk uit brokken ijs bestaan, variërend in grootte van hele kleine deeltjes, tot stukken ter grootte van een auto. Er zijn waarschijnlijk ook blokken steen en een heleboel stofdeeltjes. De ringen beginnen op ongeveer 7.000 kilometer van de toppen van de wolken van Saturnus en strekken zich voor nog eens 400.000 kilometer uit. Ze zijn erg dun, van een paar meter tot ongeveer een halve kilometer dik. Er zijn verschillende hoofdringen en verschillende kleinere ringen met een aantal openingen ertussen.

 

De manen van Saturnus


Saturnus heeft zevenenvijftig bekende manen, de brokstukken in de ringen niet meegeteld. Verreweg de grootste is Titan, welke de tweede grootste maan in ons zonnestelsel is na Jupiters maan Ganymedes. Titan is ook de enige maan in het zonnestelsel die een substantiële atmosfeer heeft. Veel van de kleinere manen van Saturnus hebben een retrograde omloopbaan (bewegend in de tegengestelde richting dan zijn rotatie) en zijn vrijwel zeker objecten die in een baan gevangen zijn door de zwaartekracht van Saturnus. Van sommige van de manen wordt gedacht dat ze de deeltjes in de ringen van Saturnus in hun baan houden en deze worden herder manen genoemd.

Deze tekst is geschikt voor een spreekbeurt of werkstuk.

labels/tags: Saturnus planeet gasreus Titan

Bronnen:
Astronomica ISBN 078 1 921209 07 9
Starwise ISBN 978 1 77007 624 2
Stars of the Southern skies ISBN 1 86814 410-0

01/06/2018 09:23

Reacties (1) 

01/06/2018 13:29
Goede uitleg weer
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert