De planeet Jupiter, een gasreus

Door Mangwa gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

Jupiter is de grootste planeet in ons zonnestelsel en heeft meer dan twee keer de massa van alle andere planeten samen. Na Venus, is Jupiter het helderste object aan de hemel.

Jupiter is de vijfde planeet en genoemd naar de belangrijkste godheid van de Romeinse mythologie. Anders dan de eerste vier planeten is Jupiter een gasreus, wat betekend dat hij geen vast oppervlakte heeft. Als we naar Jupiter kijken, zien we niet het oppervlakte maar de toppen van de wolken.

1d72c952a651302e2414a09a58a8fc81_medium.

Samenstelling van Jupiter


Jupiter bestaat uit ruwweg 74 procent waterstof en 25 procent helium met sporen van andere gassen zoals zuurstof, zwavel en stikstof. Wetenschappers vermoeden dat Jupiter een kleine kern heeft van gesteente, omgeven met waterstof die door de enorme druk in vloeibare metallische waterstof is veranderd. Hierboven is een laag met vloeibare waterstof en helium die in gassen veranderen naarmate ze dichter bij de oppervlakte komen. Jupiter is omgeven door een atmosfeer met wolkenlagen van waterijs, ammonium, waterstofsulfide en ammonia ijskristallen. Het is de grootste planeet in het zonnestelsel en heeft meer dan twee keer de massa van alle andere planeten bij elkaar. Hierdoor heeft Jupiter een sterk zwaartekrachtveld, waar zelfs de het lichtste element, waterstof, niet aan ontsnapt is.

 

Mislukte ster


Jupiter is de enige planeet die meer energie uitstraalt dan hij ontvangt van de zon. De lichte contractie van de planeet onder zijn eigen zwaartekracht, verwarmt de kern tot ongeveer 30.000 graden Celsius. Door het langzame ineenkrimpen is de diameter van de planeet nu nog slechts de helft van toen hij gevormd werd. Als Jupiter een dozijn keer massiever was geweest, zou het een bruine dwerg geworden zijn, een zwak soort ster die een klein beetje warmte uitstraalt. Als hij ongeveer tachtig keer massiever was geweest, zou het een echte, zij het kleine, ster zijn geworden.
Jupiter draait heel snel, in feite sneller dan alle andere planeten in het zonnestelsel, om zijn eigen as. Een rotatie duurt net iets meer dan negen uur en vijfenvijftig minuten. Deze snelle rotatie, in combinatie met zijn grootte en gasvormige natuur, resulteert erin dat Jupiter uitpuilt aan de evenaar. The planeet draait in een min of meer cirkelvormige baan om de zon die, op het dichtstbijzijnde punt, net iets minder dan vijf keer verder van de zon dan de aarde staat. Jupiter heeft 11,9 aardse jaren nodig om één baan om de zon te maken. Zijn positie in het midden van het zonnestelsel en zijn grote zwaartekrachtveld maken de planeet belangrijk in de beweging van kleine objecten in het zonnestelsel, zoals asteroïden en kometen. Jupiter houdt sommige van hen in hun baan om de zon, terwijl andere in een andere baan geslingerd worden als ze te dicht bij de reusachtige planeet komen. Hij beschermt ook de aarde, aangezien meer dan eens grote meteorieten op een ramkoers naar aarde gevangen werden in het zwaartekrachtveld van Jupiter.
 

De Grote Rode Vlek


Zelfs door een kleine telescoop ziet de zichtbare oppervlakte van Jupiter er gestreept uit. Deze strepen worden veroorzaakt door wolkenpartijen die de planeet omcirkelen. De donkergekleurde banden zijn bekend als gordels, terwijl de lichtergekleurde delen zones genoemd worden. Elk halfrond is verdeeld in 3 hoofdgordels en drie hoofdzones, met een extra zone die de evenaar omcirkelt. Er zijn ook twee poolregio’s en verschillende andere gordels en zones die verschijnen en verdwijnen. De verschillende kleuren van de gordels en zones worden veroorzaakt door de gassen in de wolkenlagen. Het wit komt van ammonia, terwijl het ammonium waterstof sulfide de wolken een roodbruine kleur geeft. Op het zuidelijk halfrond van Jupiter, in de zuidelijke equatoriale gordel en de zuidelijke tropische zone, kun je de Grote Rode Vlek zien. Dit is een enorme anticycloon en verreweg de grootste storm in ons zonnestelsel. De storm is groot genoeg dat de aarde er drie keer in zou passen! Hoewel de vlek soms kleiner wordt of zelfs vervaagt, heeft deze storm continu gewoed sinds hij voor het eerst gezien werd in 1664. De storm wordt waarschijnlijk gevoed door de eigen warmte van Jupiter, in plaats van door de zon en de wolken rijzen wel acht kilometer boven de ander wolken uit.

4f9fe5cc7b3bc019c4e85eec29328a74_medium.

De manen van Jupiter


Jupiter heeft het grootste systeem van manen in het zonnestelsel. We kennen nu 63 manen, of satellieten van deze planeet. Er zijn vier grote manen, de Galileïsche manen, die bijna 400 jaar geleden werden ontdekt door Galileo Galilei. Deze vier manen kunnen gemakkelijk gezien worden met een kleine telescoop. Andere zijn pas recent ontdekt. Van veel van deze manen wordt gedacht dat ze tegelijk met de planeet zijn gevormd, terwijl andere beschouwd worden als onafhankelijke objecten die in de zwaartekracht van Jupiter gevangen zijn. Net als Saturnus, heeft Jupiter een systeem van ringen, hoewel niet zo spectaculair als die van Saturnus en niet zichtbaar door amateur telescopen.

96155b70aa375569ba53803bbfb6485d_medium.

Deze tekst is geschikt voor een spreekbeurt of een werkstuk.

labels/tags: Jupiter Galileischemanen GroteRodeVlek gasreus

Bronnen:
Astronomica ISBN 078 1 921209 07 9
Starwise ISBN 978 1 77007 624 2
Stars of the Southern skies ISBN 1 86814 410-0

 

 

 

 

31/05/2018 08:50

Reacties (1) 

31/05/2018 09:50
Mooie informatief blog
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert