Vulkanen, bergen van vuur

Door Mangwa gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

Vulkanen zijn bergen waar vloeibaar gesteente, magma, uit het binnenste van de aarde omhoogkomt. Vulkanen fascineren en boezemen angst in door de vernietigende kracht van een uitbarsting. Vulkanisme is één van de belangrijkste geologisch processen waarbij aardwarmte vrijkomt. Maar wat zijn vulkanen nu en hoe ontstaan ze?

Wat is het verschil tussen magma en lava?

Magma, gesmolten gesteente, is voornamelijk afkomstig uit de aardmantel, de laag onder de vaste korst. Dieper onder het aardoppervlak neemt de temperatuur toe en je zou verwachten dat op een bepaalde diepte het gesteente gesmolten is. Met de diepte neemt echter ook de druk toe en dit verhoogd weer het smeltpunt van gesteente. Omdat de toenemende warmte en de toenemende druk elkaar in evenwicht houden, bestaat bijna de gehele aarde uit vaste materie. De uitzondering wordt gevormd door de buitenkant van de kern. Magma ontstaat in gedeelten van de mantel waar een lokale anomalie het smeltpunt van het gesteente verlaagd of waar de mantel warmer is dan normaal. Als magma de oppervlakte bereikt wordt het lava genoemd.

6a8e757cf36e481e5846fe5ea6109d27_medium.

Het ontstaan van vulkanen

Een vulkaan ontstaat als op zwakke plekken of plaatselijke anomalieën het inwendige materiaal van de aarde dicht naar de oppervlakte kan komen, waar het door de afwezigheid van hoge druk kan smelten en magma vormen. Als de druk van het magma groter is dan de weerstand van het gesteente erboven vindt een uitbarsting plaats. De meeste vulkanen liggen op of dicht bij de randen van tektonische platen. Vooral op plaatsen waar een oceanische plaat onder een continentale plaat schuift. Daar ontstaan barsten en scheuren in de korst waardoor het magma omhoog kan komen. Op plaatsen waar de platen uit elkaar schuiven en nieuwe oceaanbodem wordt gevormd treedt veelvuldig vulkanisme op. Dit is echter onder water en er worden geen zichtbare bergen gevormd. Zogenaamde “hotspot” vulkanen liggen geïsoleerd bij zwakke plekken in de aardkorst. Men vermoedt dat hotspots ontstaan op plaatsen waar grote brokstukken van de mantel omhoog komen die heter zijn dan het omringende mantel gesteente en daardoor waarschijnlijk e05ed4dc956c95945847884aca2d11b78_medium.en grotere opwaartse druk ondergaan. Als deze brokstukken de korst bereiken wordt deze omhooggeduwd en opgerekt totdat de druk te groot wordt en er een uitbarsting plaatsvindt. Deze processen vinden overigens plaats over een lange periode.

Soorten vulkanen

Veel van de hoogste en mooiste bergen op aarde zijn vulkanen. Sommige hebben de specifieke symmetrische steile kegelvorm. Andere zijn geërodeerd, geëxplodeerd of hebben kleine kegels of kraters op de hellingen. Erosie kan de steile kegel veranderen in zacht glooiende hellingen en een explosie kan een grote krater of een meer vormen waar ooit een kegel stond. De Ngorogoro Crater in Tanzania is een voorbeeld van een geëxplodeerde vulkaan. Kegelvulkanen worden ook wel strato-vulkanen genoemd omdat ze bestaan uit opeengestapelde lagen (strata) van lava en as. De grootte van een vulkaan neemt toe door de aanvoer van nieuw materiaal uit de mantel. Veel vulkanen hebben een magma kamer, een ruimte waar het magma ligt opgeslagen tot het bij een eruptie vrijkomt. Een veel voorkomend type vulkaan heeft een bovenstuk dat bestaat uit gestolde lavastromen die te stroperig waren om de voet van de berg te bereiken. Het lagere gedeelte van de berg bestaat uit puin.

bcbcb5e5733a57668aa5da9bfad5ca5d_medium.

Uitbarstingen

Omdat de processen die voor een uitbarsting zorgen zo langzaam plaatsvinden zijn de meeste vulkanen het grootste deel van de tijd in rust. Opstijgende stoom uit scheuren is vaak de enige aanwijzing dat de vulkaan niet dood is. Per jaar zijn er ongeveer 40 vulkaanuitbarstingen op de wereld. De meeste hiervan zijn klein en veroorzaken alleen wat ongemak in de directe omgeving. Soms is er echter een grotere uitbarsting die op grote schaal vernietiging en dood brengt. De gevaarlijkste uitbarstingen zijn explosieve uitbarstingen. Deze vinden plaats als gas ontsnapt uit het naar de oppervlakte bewegende magma. Een deel van het magma wordt dan explosief uitgestoten in plaats van als langzame lavastromen langs de berg naar beneden te stromen.

006b33b84979829d732da623cd64a015_medium.

Deze tekst is geschikt om te gebruiken voor een werkstuk of spreekbeurt. 

labels/tags: vulkaan lava magma vulkanisme

©Copyright Mangwa

22/05/2018 09:36
Wil jij ook artikelen publiceren op Tallsay.com?

Tallsay is een leuke en makkelijke manier om verhalen, artikelen en recepten te publiceren. Publiceer vandaag nog jouw eerste artikel!

Aanmelden Over ons

Reacties (1) 

22/05/2018 10:57
Vulkanen, dat blijft actueel, om de zoveel tijd is er wel een die gaat uitbarsten, onlangs weer in Hawaï Goede informatie hoe het nu eigenlijk werkt
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert