Feesten voor de doden: Famadihana in Madagascar

Door Oxalis gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

361828eec903227a5df5b7099c73e44b_medium.Madagascar kent niet een speciale, vaste dag om de doden te eren, maar een heel seizoen! Het volk van de Merina, de grootste etnische groep op het Afrikaanse eiland, heeft in de loop der eeuwen een geheel eigen, bizarre en ietwat macabere wijze gevonden om hun dode voorouders en familieleden te herdenken.

Famadihana, het keren van de beenderen

129dc14322dd6d841dcdfd720414efca_medium.Elke winter (van juli tot september) worden er op Madagascar namelijk Famadihan-drazana of in het kort Famadihana-vieringen (letterlijk: het keren van de beenderen) georganiseerd. Deze traditionele feesten worden niet alleen opgedragen aan de doden, maar ook uitbundig gevierd mèt de doden. Men maakt dan namelijk de familie-graftombes open, haalt er de in zijden doodskleden gewikkelde voorouders uit en danst daarmee om de graftombes heen, terwijl er (live) muziek wordt gespeeld.

Famadihana, een oude traditie voor de doden

e932d4fc9579fba9bd700eed58696e60_medium.De traditie van Famadihana zou stammen van de oude overtuiging van de Madagaskische Merina, dat de doden niet direct naar het Land van de Voorouders zouden mogen of kunnen reizen, wanneer hun lichamen (het vlees ervan) nog niet compleet zijn vergaan. Om dit proces te bevorderen, wordt een dode voorouder of dood familielid gemiddeld 7 jaar na het overlijden niet alleen opgegraven of uit de graftombe gehaald, maar wordt het gebeente ook uit het zijden dodenkleed gehaald en op speciale matten in de zon gelegd. Daarna wordt het lijk weer met mooie lappen stof omhuld, geparfumeerd en met bepaalde specerijen behandeld (in feite: gemummificeerd).

Vervolgens danst de familie met de dode rondom de graftombes. Daarna wordt de dode voorouder weer in een nieuw zijden doodskleed gewikkeld en opnieuw in de graftombe begraven of bijgezet.

8d749eb84f38d95ea2e5711524ae00cb_medium.Dit alles gaat overigens gepaard met veel feestvreugde. Met al deze – voor ons Westerlingen zeker macabere – handelingen brengt men een geliefde dode immers dichter bij het doel, namelijk toelating in het Land van de Voorouders, hetgeen kan worden vergeleken met het Paradijs en waarbij de ziel één zal worden met de natuur. Huilen of andere uitingen van verdriet tijden de Famadihana worden overigens gezien als een verwerping van de zegeningen van de voorouders en dus als een belediging van de doden. Tranen zijn tijdens dit feest dan ook uit den boze.

Famadihana en de verschillende zielen van de mens

7a852a1f3505ac53b3713f38e8716540_medium.De Merina onderscheiden een aantal verschillende soorten zielen (fanahy) per mens, die tezamen de persoonlijkheid, het karakter en het gedrag tijdens het leven bepalen. Je kunt daarbij zowel goede als slechte fanahy hebben. Na de lichamelijke dood worden de fanahy ingewisseld voor de ambiroa, de ziel na de dood. Deze ambiroa wordt gezien als een soort vluchtige essentie, die zich niet alleen vermengt met de omgeving van de graftombe in het bijzonder, maar ook met het land, de valleien en de natuur in het algemeen, zij het nog niet in een blijvende staat.

De uitwisseling van eventuele slechte fanahy of zielen voor die van de alom aanwezige ambiroa-ziel na de dood, heeft ertoe geleid dat de Merina de doden veel meer macht toekennen dan de levenden. Het is dan ook die extra macht, die voor hen van de doden bemiddelaars heeft gemaakt tussen de mens en God.

Famadihana en de macht van de doden

44ef6438597f9459b412a9a238d2d21e_medium.Van oudsher hadden de Merina al een geloofsovertuiging waarin één god centraal stond. Tegenwoordig zijn de meeste Merina belijdende christenen en kon dat concept van één god dan ook naadloos worden overgenomen. Vanuit de oude religie hebben de Merina echter één overtuiging overeind gehouden: zij hebben namelijk nooit geloofd dat God als hoogste instantie rechtstreeks gebeden zou verhoren. De Merina zijn er van overtuigd, dat het de dode voorouders zijn, die als intermediair fungeren tussen de levende mens en God. Het zijn voor hen dan ook de dode voorouders, die als een soort beschermengelen over de familie waken en eventuele gebeden of verzoeken inwilligen.

Hoe oud is Famadihana?

50078081d249d9c481caa43b99845f9d_medium.Of en hoe lang deze traditie op Madagascar heeft plaatsgevonden, is niet duidelijk. Uit de periode van vòòr de 17e eeuw – toen Europese ontdekkingsreizigers de vreemde dodenfeesten voor het eerst op schrift stelden – zijn namelijk geen tastbare vermeldingen gevonden c.q. bewaard gebleven. Niet alleen waren er geen schriftelijke vermeldingen over Famadihana van vòòr de 17e eeuw op het Afrikaanse eiland te vinden, maar ook geen tastbare bewijzen, in de vorm van beeldhouwwerken, tekeningen of andere uitingen van inheemse kunst, over dit toch belangrijke, traditionele dodenfeest.

Famadihana, het ritueel in stappen

b38a267dd4de46714b5b7a97adf4bd26_medium.De ambiroa (ziel van een dode) wordt verondersteld altijd overal in het land aanwezig te zijn, behalve echter tijdens het Famadihana-feest; dan zou deze ziel zich namelijk weer in de dode terugtrekken om volop van het feest te kunnen genieten!

De eerste stap tijdens het Famadihana-ritueel is het opgraven c.q. uit de graftombe halen van de dode voorouder. Daarbij wordt altijd het zijden dodenkleed vervangen door een nieuw exemplaar en wordt het lijk geparfumeerd en/of met bepaalde rituele specerijen ingewreven.

Het beste is daarbij nog niet goed genoeg voor de dode! Het is hierdoor overigens meer regel dan uitzondering, dat een familie de rest van het jaar in armoede leeft, om de dode voorouders tijdens Famadihana van de beste zijde, de beste parfum en de beste specerijen te kunnen voorzien.

63a51291c3dc475982445a19a99cb0d5_medium.Vervolgens wordt de dode – op de schoot van één van de zana-drazana (kinderen of nazaten van de voorouder) – opnieuw in een fijn zijden dodenkleed gewikkeld, met daaromheen meestal nog een uit stro geweven mat, om een en ander voldoende structuur te geven en alles bij elkaar te houden.

Met de hele (levende) familie wordt er dan muziek gespeeld, gezongen en gedanst met de in het nieuw gestoken dode rondom de (soms nieuwe) graftombe. Dit laatste wordt overigens gedaan, opdat de ziel van de dode de omgeving van de (nieuwe) graftombe goed zal leren kennen; doet men dit niet, dan zou een boze ziel wel eens bij de familie kunnen komen spoken!

36ea52c8b8973bf73267210e56c41d7e_medium.De Famadihana-viering is overigens zo populair, dat velen zoveel mogelijk van deze vieringen in de winter proberen bij te wonen; is het niet die van de eigen familie dan toch die van anderen. Behalve de hele familie van een Famadihana-vieringsdode komen vaak ook buren en dorpelingen meedoen aan de festiviteiten – of ze nu zijn uitgenodigd of niet. Wel brengen deze dan over het algemeen een geschenk mee, de zogenaamde sao-drazana (meestal voedsel of een fles sterke drank), als dank voor het mogen meefeesten met de doden.

Men eet en drinkt en geniet van het feest, totdat men de dode weer opnieuw begraaft of bijzet in de graftombe. Aan het eind van het festival, als de doden weer zijn begraven, probeert iedereen nog een stukje te pakken te krijgen van hetgeen met de doden in contact is geweest. Hele of stukjes van de matten, waarop de doden in de zon lagen, worden bijvoorbeeld mee naar huis genomen en als geluksamulet bewaard.

Famadihana, aan alles komt een eind

4fe34db38de7987b7796dcc47e5cac7e_medium.Hoewel de ambiroa (ziel van de dode) zich weer in de dode kan concentreren om het feest mee te maken, kan het dit maar even volhouden. Na verloop van enige tijd zal de ziel ‘vervliegen’ en zich weer vermengen met alle andere zielen in het land en dan (na de Famadihana) blijvend met de natuur verenigd zijn. Het Famadihana-ritueel is dan ook maar eenmaal, na 7 jaar, voor een dode voorouder nodig.

En zo zijn er ontelbare vreemde en minder vreemde gebruiken rondom de dood en de doden op de wereld, die onderling soms vergelijkbaar zijn en soms enorm van elkaar kunnen verschillen.

 

Oxalis.

© 2018, foto's: Afrotourism.com Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

f3b8cdf9683e8440ea0a16803302f86d_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Feesten-voor-de-doden-Yandatsa-bij-de-Huron-in-Canada

Feesten-voor-de-doden-El-Día-de-los-Muertos-in-Mexico

Feesten-voor-de-doden-Pitru-Paksha-in-India

Feesten-voor-de-doden-Obon-Matsuri-in-Japan

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

14/04/2018 07:36

Reacties (12) 

1
16/04/2018 13:28
Heel mooi artikel
16/04/2018 13:28
2
16/04/2018 10:22
Ben in Madagaskar geweest, heel mooi die rituelen en voor ons inderdaad heel vreemd.
Oxalis tegen Rob
16/04/2018 10:42
Zal ook zeker een mooie reis zijn geweest!
1
14/04/2018 21:16
Heel bijzonder en in Nederland ondenkbaar. Bij ons zou het grafschennis zijn.
15/04/2018 07:35
Absoluut!
1
14/04/2018 08:37
Die liefde en eerbied voor de dode voorouders gaat wel heel ver. Lijkt me ook niet zo hygiënisch en gezond, dat gesol met botten en beenderen, maar 's lands wijs is 's lands eer.
1
Oxalis tegen Asmay
14/04/2018 08:45
Er zijn inderdaad na de Famadihana wel eens utbraken van besmettelijke ziekten, zoals in 2017 van de pest. En dat kwam door het opgraven en aanraken van de overblijfselen van er eerder aan gestorven familieleden. Toch blijven de Merina trouw aan hun rituelen.
1
14/04/2018 08:32
Wat een bizarre rituelen! En dat gebeurt met elke dode eenmaal, 7 jaar na het overlijden? Heel apart en ook wel griezelig.
1
Oxalis tegen ZiaRia
14/04/2018 08:46
Ja, eenmaal schijnt genoeg te zijn om de ziel van de dode één te laten worden met de natuur en zodoende naar het Land van de Voorouders te laten gaan.
1
14/04/2018 08:26
Wonderlijke wereld en wonderlijke rituelen.
1
14/04/2018 08:46
Absoluut!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert