Schans en Kolk

Door Willemijntje gepubliceerd in Geschiedenis

3350e53b48b460262c71b6c6df506c9e_medium.

Hierboven ziet u een luchtfoto van het dorpje waar wij wonen; een kleine groene oase te midden van uitgestrekte landerijen - mooi en vruchtbaar land.

De Schans

Het is bijna niet voor te stellen, dat dit idyllische stukje Oost Groningen ooit eeuwenlang aan de woeste golven van De Dollard was overgeleverd. Ter bescherming werd omstreeks 1550 een dijk aangelegd. Deze dijk liep vanaf Beerta zuidwaarts richting Winschoten in ging vervolgens oostwaarts waar hij met een grote boog eindigden in Bunde (Duitsland). Ongeveer halverwege de dijk – daar waar eerder de rivier de Westerwoldse A vrij in zee kon uitstroomde – werd een sluis (zijl) aangelegd. Al het water van het achterliggende landschap Westerwolde moest nu door deze sluis afgevoerd worden. En dit is precies de plek waar wij nu wonen.

2dd9ce3221dbb02dbb363dfd636f7c10_medium.

Dat dit dorpje er is hebben we te danken aan Graaf Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg, neef en zwager van Prins Maurits. De Staten-Generaal hadden hem in 1584 tot Stadhouder van de Groninger Ommelanden benoemd een titel waar hij niets aan had omdat destijds de Ommelanden – als ook Stad Groningen – vrijwel volledig in Spaanse handen waren.

8dbb50bbb533cf48f583117fa7a06c3f_medium.

In 1589 vond hij het welletjes en vatte het plan om eerst ‘de stad’ onder zijn bestuur te brengen en daarna het Ommeland. Een plan, dat hij op eigen kracht zou moeten verwezenlijken, want de Staten-Generaal hadden hem laten weten dat hij van hen geen hulp hoefde te verwachten.

Dit weerhield hem er niet van om aan de (veld)slag te gaan en hij begon met zijn manschappen de zes toevoerwegen van en naar de stad af te sluiten. Op 19 maart 1589 krijgt hij de 1e weg in handen en 3 ½ jaar later op 12 september 1592 zijn er 5 toevoerwegen in zijn bezit. Nog één aanvoerroute te gaan; die van het Duitse Lingen via Westerwolde en Winschoten naar Stad en vs.

Waar bij alle voorgaande veroveringen belangrijke schansen of steden (Enumatil, Zoutkamp, Delfzijl, Steenwijk, Coevorden) werden ingenomen zou je denken dat hij om deze laatste toegangsroute te blokkeren voor de stad Winschoten zou kiezen. Dat deed hij niet, hij koos de  sluis, zodat hij indien nodig het water van de Westerwoldse A kon tegenhouden en een groot gebied onder water kon zetten. Op 19 april 1593 komt hij, varend vanuit Oostmahorn over de Wadden met 150 schepen een 2200 man krijgsvolk bij de sluis aan. Hij heeft geprefabriceerde hutten bij zich en begint rond de sluis onmiddellijk met de aanleg van een schans. Al na vier dagen is de schans zover gevorderd, dat de Spanjaarden niet meer durven aan te vallen. Convooien bestemd voor de stad worden vanuit de schans regelmatig overvallen. Op 22 juli 1594 geven de Spanjaarden zich over en zijn Stad en Ommeland van het Spaanse juk bevrijd.

In de jaren erna groeide de schans uit tot een dorpje met vaste bebouwing.

2c5f71c317a1993539bbf6d9797349b2_medium.e806e33067a911eabc2cf5817b0e1b57_medium.83127d44ebbff39b6ef0b34966659fb5_medium.

De Kolk

De omstreeks 1550 aangelegde dijk heeft niet altijd voor droge voeten kunnen zorgen er moet - vlak in de buurt van de schans – minimaal één keer een dijkdoorbraak zijn geweest. Stille getuige hiervan is de kolk die bij de entree van het dorpje ligt.

Wanneer een dijk breekt perst het water zich met kolkend geweld door de opening en slaat achter de dijk een diep gat (soms wel 10 meter diep) in de grond, zo’n gat noemt men een kolk.

Hoe oud deze kolk is, is niet echt duidelijk. De ene partij meent dat hij is ontstaan tijdens de Allerheiligenvloed op 1 november 1570 en de andere partij denkt dat hij is ontstaan tijdens de Sint Maartenvloed in de nacht van 12 op 13 november 1686.

924bcc7f0662df8fca45b9328d90fbb0_medium.

Een slordige honderd jaar meer of minder, wat maakt het uit. Wat wel interessant is; volgende week start het Instituut voor Natuurbeschermingseducatie (IVN) met de revitalisatie van deze kolk. Het is nog nooit voorgekomen dat een Dollardkolk is hersteld, met de ervaring die men hier opdoet kan men mogelijk ook aan de slag met de nog ca 30 andere kolken die dit gebied rijk is.

De historische kolk bij de entree van het dorpje is momenteel voor 80% gevuld met slib en bevat nauwelijks leven meer. Deze sliblaag wordt de komende maanden zoveel mogelijk verwijderd en ook de oevers worden opgeschoond. Vanuit de visie van IVN wordt er uiteraard gekeken naar herstel van natuurwaarden en uit een door hen gedaan onderzoek is gebleken dat maar liefst 70 soorten op de Lijst Groninger soorten en habitat van het herstel van de kolk kunnen profiteren.

Gezien de rijke historie en de nabijheid van de vesting, staan vanaf volgende week uiteraard ook de archeologen te trappelen aan de oevers van de kolk; zij mogen eerst al het verwijderde slib door hun handen laten gaan voordat het wordt afgevoerd en naar verluid verwachten zij daarin meer aan te treffen dan een oude fiets.

Ik verheug me vooral op de nieuwe diertjes, plantjes, mossen en schimmels, die zich hier na het herstel van de kolk hopelijk gaan vestigen, maar ik ben ook nieuwsgierig naar wat het slib gaat prijsgeven.

Foto 4, 5, 6 eigen foto, overige foto's van Google

05/04/2018 20:50

Reacties (19) 

1
27/05/2018 15:58
Mooi gebied, goede achtergrond informatie, hopelijk hersteld de natuur zich weer in de kolk
1
27/05/2018 22:41
Dank, dat hoop ik ook.
1
07/04/2018 07:23
Mooi artikel! Boeiende geschiedenis en ook toen al een sterk staaltje waterbeheersing. Het zal interessant zijn om te zien wat het slib van de waterkolk aan oude schatten zal prijsgeven.
1
07/04/2018 17:18
Dank. Misschien enkel 5000 kuub slib, maar aan de ander kant...misschien gooide de mensen destijds inderdaad spullen waar ze vanaf moesten in die diepe poel...
1
06/04/2018 10:45
Heel interessant artikel. Nu maar hopen dat de fauna en flora zich in sneltempo herstelt.
06/04/2018 19:31
Dank. De werkzaamheden duren tot medio september, dus dit jaar zal er weinig nieuws te bespeuren zijn.
1
06/04/2018 10:33
Prachtige plek, met een opmerkelijke geschiedenis. Mooi dat het dorpje er nog zo goed uitziet, en fijn dat je dit met ons deelt.
Een artikel om te bewaren.
1
06/04/2018 19:20
Dank je. Een plek met een woelige krijgsgeschiedenis, na de Spanjaarden verscheen in 1672 de bisschop van Munster met zij leger en in 1795 dient het als strijdtoneel van Engelse tegen Franse troepen.
1
06/04/2018 21:41
Dat heb je zo met grensplaatsen.
Ja, Bommen Berend (van Galen)... Ik heb enkele jaren met één van zijn nazaten samen in de klas gezeten. Het was een heel aardig meisje trouwens. No hard feelings over en weer...
1
06/04/2018 22:31
Waarom zou ze niet aardig zijn. Ik vind het raar om nazaten een 'schuld' van een voorvader in de schoenen te blijven schuiven, als we met dat vingertje gaan wijzen dan zijn er ook heel wat Nederlandse nazaten die stilletjes vol schaamte in een hoekje kunnen gaan zitten.
06/04/2018 22:41
Ik had verzuimd er een smilie bij te zetten ;-)
1
06/04/2018 00:13
Leuk stukje geschiedenis gevat in een mooi verhaal. Fraai stuk oud Nederlands vestingwerk dat je op de eerste foto in beeld heb gebracht...
06/04/2018 18:48
Dank. Het is het kleinste vestingdorpje van Groningen en dat zal het altijd blijven. Bebouwing buiten de vestingwallen is niet toegestaan en binnen de wallen is er geen plaats voor nieuwbouw.
1
05/04/2018 23:20
Wat een mooie plek om te wonen
En wat leuk dat er gekeken wordt naar herstel van natuurwaarden. Ik kan me voorstellen dat je uitkijkt naar nieuw 'leven' daar.
Mooi stukje geschiedenis ook.
1
06/04/2018 18:37
Dankjewel Chrisrik. Wij hebben hier echt ons 'thuis' gevonden.
1
05/04/2018 22:14
Wat mooi om te lezen dit stukje geschiedenis en ben het met Gymbo eens. Graag gelezen.
1
06/04/2018 18:30
Dankjewel Yneke. Nederland is een boeiend en prachtig landje.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert