Feesten voor de doden: Obon Matsuri in Japan

Door Oxalis gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

4a0e26f8571eb380e5346673d5545b72_medium.Obon Matsuri is een oud, meestal drie dagen durend, jaarlijks Boeddhistisch feest, dat al gedurende ruim 500 jaar in Japan wordt gehouden. Het feest lijkt voor wat betreft de rituele achtergrond wel enigszins op het Chinese Chung Yuan (Feest van de Hongerige Geest); ook in Japan is het de voorouderverering, die de sterke drijvende kracht achter de viering is. Tijdens Obon Matsuri, ook wel Bon Festival genoemd, is het voor de Japanners de gelegenheid om zowel de verre voorouders als de recentelijk overledenen te gedenken en eer te betuigen. Velen keren daarvoor naar hun (voor-) ouderlijk huis en familie terug.

Wanneer wordt Obon Matsuri gevierd?

acfe3b7df0c97f854efa0d291d5bae05_medium.Voor het juiste tijdstip van het Japanse gedenkfeest voor de doden wordt gebruik gemaakt van de maankalender; Obon Matsuri valt van oudsher op de 13e tot de 15e dag van de 7e maanmaand. Het feest is dan steeds ergens in juli of augustus. Sommige streken houden de oude berekeningen aan, maar in andere Japanse plaatsen wordt de aanvang van het Obonfeest tegenwoordig vaak op een vaste datum gevierd, hetzij op 15 juli, hetzij op 15 augustus; het tijdstip van viering kan dus per streek of stad verschillen in Japan. Het feest wordt echter altijd en overal ter wereld, waar Japanse gemeenschappen gevonden kunnen worden, gevierd.

Volgens de oude legende zou gedurende Obon Matsuri het deksel van de ijzeren ketel van de hel worden opgelicht, zodat de geesten van overledenen hun familie kunnen komen bezoeken. Op aarde worden daarom niet alleen vele lampions aangestoken, maar er wordt ook muziek gemaakt en gedanst, allemaal om de geesten de juiste weg te wijzen uit de hel. Voor de levenden is het de tijd dat men de graftombes van overleden voorouders schoonmaakt en netjes onderhoudt, terwijl er tegelijkertijd bloemen, wierook, voedsel en drank aan de doden wordt geofferd.

6a6fb16e9035ec1ed590d4f2dda2ecc0_medium.

Legende achter Obon Matsuri

Obon Matsuri vindt zijn oorsprong eigenlijk in een oude volksvertelling, maar is tegelijkertijd stevig geworteld in het Boeddhisme en in Boeddhistische rituelen. Het Japanse Obon is een verkorting van Urabon, een Japanse weergave van het oude Sanskritische woord Ullambana, hetgeen zou staan voor ‘ondersteboven hangen’. Dit woord symboliseert in het Boeddhisme het concept van het eeuwige lijden in de hel. De onheilspellende naam zou zijn oorsprong hebben in het verhaal van een Japanse Boeddhistische theologiestudent, die een visioen uit de hel kreeg.

74163b46fcdfa8a1dc44f7a79e1c440a_medium.De student, genaamd Mokuren, zag daarin zijn dode moeder, gevangen in een afschuwelijke hel, terwijl zij bad tot de Hongerige Geesten. Mokuren vroeg volgens sommige versies aan zijn leraar Sâkyamuni, een geëerd priester, volgens andere versies aan Boeddha zelf, hoe hij de geest van zijn moeder zou kunnen helpen. Sâkyamuni respectievelijk Boeddha zelf raadde hem daarop aan offers te brengen aan de wijze geesten. Mokuren volgde het advies op en wist zo de geest van zijn dode moeder uit de hel te bevrijden: zij mocht doorreizen naar het Nirwana (het Boeddhistische paradijs). Mokuren was dolgelukkig en danste van vreugde over dit mooie resultaat!

Zo ontstond tegelijkertijd de traditie van de zogenaamde bon odori-dans. Het verhaal van Mokuren raakte wijdverspreid en leidde uiteindelijk tot het jaarlijkse Obon Matsuri (matsuri betekent ‘feest’), waarbij men met bepaalde rituelen, dans en voedseloffers de geesten van de doden verwelkomt, eert en herdenkt (en die daarop wellicht vanuit de hel mogen doorreizen naar het Nirwana).

Bezoeken aan de voorouders

9afa3656b925c9b90a6afdfab7074d2d_medium.Obon Matsuri kent dan ook een ingetogen en persoonlijke moment Dat is de tijd, waarop Japanse gezinnen zich verzamelen bij de graven van de voorouders. Deze worden schoongeveegd, van onkruid ontdaan, met nieuwe bloemen versierd en met brandend wierook gezuiverd. Daarna zal de familie de dode voorouders met gebeden, rituelen en voedseloffers eren. Wanneer er geen graf is of men kan er om wat voor reden niet naartoe, worden voedseloffers gegeven en gebeden opgedragen aan de geesten van de doden via het familie-altaar, dat vrijwel elke Japanse familie ter ere van de voorouders in huis heeft staan.

Voedseloffers voor de doden èn de levenden

91236e7799c81ce4baa4b51f7257772f_medium.Tijdens Obon Matsuri wordt voedsel geserveerd voor zowel de geesten van de doden als voor de levende nazaten. Voor de geesten van de voorouders worden geen speciale gerechten bereid; voedseloffers bestaan meestal uit fruit, groenten, snoep en sake (Japanse rijstdrank), hetgeen ook door de levende familie kan worden gegeten en gedronken. Maar de levenden eten daarnaast meestal nog andere gerechten in de vorm van vis- of (tegenwoordig ook wel) vleesschotels en andere, vaak hartige lekkernijen. Voorafgaand aan elke maaltijd wordt eerst wierook gebrand op het huisaltaar en het voedsel aan de doden geofferd, voordat de levenden aan de beurt zijn.

Feestelijke activiteiten tijdens Obon Matsuri

15733b74e8c54dba55fa02cf4732f9c7_medium.In elke Japanse gemeenschap vindt het Obon buitenfeest plaats op een centraal gelegen plein. Er zijn kraampjes opgesteld, er worden talloze lampions opgehangen, er is een podium gebouwd en er staat meestal een toren. Boven in de toren wordt een grote taikodrum neergezet en uit luidsprekers zal daarna de zogenaamde Obonmuziek schallen. Op het podium wordt Japanse volksmuziek gespeeld en er worden bon odori-dansen opgevoerd. Anders dan bij sommige andere dodenfeesten in Azië, is Obon Matsuri gericht op zowel de doden als de levenden; beide groepen moeten worden vermaakt en het naar hun zin hebben.

Geestesdansen en spelletjes

669d165eb0755c4901e67628467806a7_medium.De bon odori-dansen kunnen van stad tot stad en van streek tot streek verschillen, maar het blijven eenvoudige dansen met veel zich herhalende pasjes. De dansen zijn in de eerste plaats bedoeld om de geesten tot rust te brengen en in de tweede plaats om vreugde te betonen. Tijdens de festiviteiten is het gebruikelijk, dat men zich kleedt in yukata’s (lichte katoenen zomerkimono’s) of in zogenaamde happi-jassen, die zijn versierd met grote afbeeldingen van Japanse karakters.

Er is ook tijd en plaats voor allerlei soorten behendigheidsspelletjes; één ervan, ontstaan vanuit een ver verleden, is te proberen een goudvis uit een teil water te vangen en op het droge te brengen met een netje van rijstpapier. Niet zo gemakkelijk als het lijkt, want rijstpapier lost vrij snel op in het water!

Lampions

7157afd91a0b57dfc6066badacb45837_medium.En last but definitely not least: lampions. De lampions vormen een essentieel onderdeel van Obon Matsuri en de dodenviering wordt daarom ook wel eens het ‘Lampionfestival’ genoemd. Oorspronkelijk werden er altijd rode lampions aangestoken om de geesten van de doden de weg te wijzen naar de wereld van de levenden, maar tegenwoordig worden ook wel andere kleuren gebruikt. Met het aansteken van de lampions wordt in de moderne tijd meestal gewacht tot de avond. Dan worden niet alleen de podia met de feestelijke dansen, maar ook de vele eetstalletjes, die allerlei soorten etenswaar verkopen, er mee verlicht.

In Hiroshima is het gebruik ontstaan om ook witte lampions te ontsteken. Deze zijn specifiek gereserveerd voor diegenen, die in het afgelopen jaar (dus na de vorige Obon Matsuri) zijn overleden.

7c3f9341c8d33734662b1b9ab295fda8_medium.Op de avond van de laatste dag van Obon Matsuri worden talloze brandende lampions te water gelaten om de geesten weer de weg terug te tonen. (Dit gebruik ligt de laatste jaren echter steeds meer onder vuur vanwege het mogelijke brandgevaar langs de kade en aan schepen en steigers.) Na het ontsteken van al deze lampions op de laatste dag van Obon Matsuri (het zogenaamde vurige hoogtepunt) zouden alle voorouderlijke geesten weer naar hun bestemming vertrekken en is het feest weer tot een eind gekomen.

 

Oxalis.

© 2018, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

bb24c1a294a975a36852c9eb40f9f542_medium.Rechts: een bon odori-dans.

Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Feesten-voor-de-doden-Pitru-Paksha-in-India

Feesten-voor-de-doden-Gai-Jatra-in-Nepal

Feesten-voor-de-doden-Chung-Yuan-in-China

Feesten-voor-de-doden-Pchum-Ben-in-Cambodja

Feesten-voor-de-doden-Chuseok-in-Zuid-Korea

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

23/01/2018 12:00

Reacties (4) 

1
23/01/2018 13:00
Interessant eigenlijk, hoe deze feesten in verschillende Aziatische landen wel op elkaar lijken, maar toch weer op een iets andere manier worden gevierd. Het blijft een mooie reeks artikelen.
1
Oxalis tegen Asmay
23/01/2018 13:07
1
23/01/2018 12:58
Blijft apart die dode voorouderverering.
1
23/01/2018 12:52
Ik had wel eens van het Lampion Festival in Japan gehoord, maar wist niet wat de betekenis ervan was. Leuk er nu door jouw artikel wat meer van te weten.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert