De noodzakelijke harem van de soepschildpad Chelonia mydas

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

De mannetjes van de soepschildpad Chelonia mydas hebben het voor het uitkiezen. Door klimaatverandering worden er bijna alleen nog maar vrouwtjes geboren. Moeten de heren seksueel extra presteren om uitsterven te voorkomen?

Geen hand vol, maar een zee vol

ba0a84609ba0648dc4cf1962d451ef55_medium.

Jongetjes, meisjes en tussenvormen

Als ik heel ver in mijn verleden terugkijk, zie ik weer een klein wijsneuzerig jongetje dat in zijn derde of vierde levensjaar toch eindelijk wilde weten waar de kindertjes vandaan kwamen. Mijn moeder deed daar niet moeilijk over. Geen flauwekulverhalen over ooievaars, bloemetjes en bijtjes, wonderlijke geheimen die ik nog niet mocht weten of andere dooddoeners. Het verhaal was eigenlijk heel simpel. Jongetjes maakten zaadjes en meisjes maakten eitjes. Nee, nog niet als je heel klein bent, maar als je het stadium 'grote mensen' hebt bereikt, dan gaat het als vanzelf. En als een papa en een mama naast elkaar slapen en Onze Lieve Heer ziet dat ze heel veel van elkaar houden, dan vliegen de zaadjes van de papa als bacillen naar de buik van de mama, op zoek naar een eitje. Een van de zaadjes kruipt dan in het eitje en vanaf dat moment gaat er een baby'tje in de buik van de mama groeien. Ik vond het een mooi verhaal. 

32f958e85f107e39a7cbb2b4d988788f_medium.

Echter, mijn moeder was even vergeten dat ik op mijn vierde al kon lezen. Op een zaterdagochtend toen mijn ouders uitsliepen, vond ik achter de brievenbus een Libelle met het veelzeggende artikel "Hoe vertel ik het mijn kind?" Dat leek mij als vierjarige de pérfecte ochtendliteratuur. Een uur later schijn ik kwaad en overstuur mijn ouders' slaapkamer opgestormd te zijn, terwijl ik de Libelle als een projectiel naar het hoofd van mijn moeder heb gegooid. "Je hebt tegen me GELOGEN!" Ja, dat mocht ik zeggen. Kindertjes jokken; grote mensen liegen. Die dag heeft ze me het echte verhaal verteld, dat ik toch eigenlijk iets minder mooi vond. Maar het was wel de waarheid. Ik moest het ook maar even voor me houden. Veel mensen vinden het namelijk maar gek dat een jongetje van vier dat allemaal al weet. Ik kreeg er dus ook nog een spannend geheimpje bij.

Later werd het allemaal nog duidelijker. Op school leerden we dat voor de voortplanting mannetjes en vrouwtjes nodig zijn. Het mechanisme van geslachtelijke voortplanting werd duidelijk uit de doeken gedaan, zoals ik stiekem al kende uit de bewuste Libelle. En toen we wat leerden over erfelijkheid, toen werd het pas echt mooi. 

d6c3fae76dfba394dd2b7b7f0eb766cd_medium.

Een Y hoort erbij, dames!

Al onze erfelijke eigenschappen zijn gecodeerd in ons DNA. Neem een gemiddelde menselijke cel en je hebt een lichaampje van ongeveer 1/50ste millimeter. Met het blote oog zie je het niet. In die 1/50ste millimeter bevindt zich een celkern, die nog een fractie kleiner is. Deze celkern bevat ons DNA, dat een totale lengte heeft van 2 meter! Het zal duidelijk zijn dat dit alleen kan passen als het op een bijzonder efficiënte manier opgevouwen zit. Wij mensen krijgen zowel van onze vader als onze moeder een volledige set DNA. We krijgen het alleen niet in een ellenlange sliert, maar in 23 stukjes gepresenteerd. Deze stukjes hebben we de naam chromosomen gegeven. In totaal heeft elke normale cel van ons 2 x 23 chromosomen. Als je kijkt naar het bovenstaande plaatje, zie je bijvoorbeeld dat chromosoom 5 van je vader vrijwel identiek is aan chromosoom 5 van je moeder. Het grote en cruciale verschil treedt op als je chromosomenpaar 23 bekijkt. Daar bestaan twee varianten van. De ene ziet er rugweg uit als een X, in de andere valt met wat fantasie een Y te zien. Van je moeder krijg je altijd een X-chromosoom. Je vader heeft echter een keuzemogelijkheid. Krijg je van je vader een X-chromosoom, dan heeft elke normale cel van jou als 23ste chromosomenpaar XX. Krijg je een Y-chromosoom, dan wordt het XY. Heb je XX, dan ben je een meisje. Heb je XY, dan ben je een jongetje.

3fb8ff9f361d0a4f005d19ee752d246e_medium.

Het is dus je vader die je geslacht bepaalt. Je moeder heeft geen keuze. Elke historische heerser die ooit zijn vrouw verstootte of liet doden omdat ze hem geen zonen schonk, had met deze kennis gewoon de fout bij zichzelf moeten zoeken. Dit besef had veel historisch leed kunnen voorkomen, nietwaar Henry VIII? 

Elke normale menselijke cel heeft dus twee complete sets chromosomen. Zo'n cel noemen we diploïd. Geslachtscellen, zoals vrouwelijke eicellen en mannelijke zaadcellen, zijn dit niet. Bij die cellen worden de setjes chromosomen netjes verdeeld. Elke geslachtscel heeft slechts één compleet setje chromosomen en wordt een haploïde cel genoemd. En daar zie je meteen de kracht én het succes van geslachtelijke voortplanting. Je krijgt namelijk per geslachtscel een eigen verdeling tussen oorspronkelijk vaderlijke en moederlijke chromosomen. Hoeveel combinatiemogelijkheden zijn er eigenlijk? Het antwoord is 23 faculteit, of 23! Je kunt die chromosomen namelijk op 25.852.016.738.885.000.000.000 manieren verdelen. Dat is vele malen het aantal mensen dat nu en ooit heeft geleefd. En daar houdt het niet eens op. Tijdens de vorming van geslachtscellen liggen de verschilende corresponderende chromosomen ook nog eens tegen elkaar. Daarbij kunnen ze onderling stukken DNA van elkaar uitwisselen. Dit proces heet crossing-over. De combinatiemogelijkheden zijn dus letterlijk eindeloos.

1157194ca57cfb7a6e91c70465ab1bbf_medium.

Bacteriën en veel andere micro-organismen planten zich voornamelijk ongeslachtelijk voort. Dit gaat puur door celdeling waarbij de beide nieuw ontstane cellen in principe kopieën, dus klonen van elkaar zijn. Door toevallige mutaties ontstaat variatie en omdat generaties bij micro-organismen normaliter niet lang duren - bij onze voornaamste darmbacterie Eschericia coli duurt het ongeveer 20 minuten - geeft dit genoeg tijd om voldoende variatie te kweken om op veranderende omstandigheden te kunnen reageren. Naast deze ongeslachtelijke voortplanting hebben de meeste micro-organismen ook een soort van geslachtelijke voortplanting, conjugatie genaamd,  waarbij twee organismen onderling DNA kunnen uitwisselen. Het leuke is, veel bacteriën kunnen dit bovendien met DNA van compleet andere soorten. Iets wat we tegenwoordig 'genetische modificatie' zouden noemen en door hele volksstammen wordt gezien als 'onnatuurlijk'. De waarheid is echter ontluisterend. Nog voordat wij meercellige wezens de aarde gingen bevolken, hadden bacteriën het volledig natuurlijke proces van genetische manipulatie al zelf ontwikkeld en gemaakt tot een succesvolle handhavingsstrategie.

Bij mensen is geslacht dus genetisch bepaald. Bij dieren met specifieke geslachtsgebonden chromosomen spreken we van Genotypische geslachtsbepaling. De gangbare afkorting GSD komt van de Engelstalige term genotypic sex determination. Interessant is dat dit niet bij alle dieren gelijk is. De meeste zoogdieren hebben X- en Y-chromosomen. Een aantal reptielen, zoals veel landschildpadden en leguanen, hebben hetzelfde systeem. Bij vogels, veel vissen en slangen komt een ander systeem voor. Hier spreken we over Z- en W-geslachtschromosomen. Waar in het XY-systeem de XX-individuen allemaal vrouwelijk zijn, zie je in het ZW-systeem dat dieren met ZZ-chromosomen juist mannelijk zijn en dieren met ZW-chromosomen vrouwelijk. Er zijn dus meer biologische wegen die naar Rome leiden.

0353e85868511064672c2187049d7c27_medium.

Trisomie en andere afwijkingen

Het systeem is niet waterdicht. Er kunnen dingen fout gaan bij de vorming van geslachtscellen. Soms gaat de verdeling van de 46 dubbele chromosomen over de geslachtscellen niet optimaal. Niet altijd worden deze 46 chromosomen netjes verdeeld tot twee setjes van 23. Je kunt dan geslachtscellen produceren (eicellen of zaadcellen) waarbij je van elk chromosoom één exemplaar hebt, maar van één bepaald chromosoom een extra kopie. Als hieruit een embryo gevormd wordt, heeft deze in elke cel geen 46, maar 47 chromosomen. Deze afwijking wordt trisomie genoemd. De bekendste vorm van trisomie bij mensen is trisomie 21. Deze mensen hebben in elke cel drie exemplaren van chromosoom 21. Zij hebben het Syndroom van Down. Trisomie van chromosoom 18 en 13 komt ook regelmatig voor, vaak met ernstige lichamelijke tekortkomingen. Echter, ook bij geslachtschromosomen kan trisomie voorkomen. Zo kennen we meisjes met XXX-chromosomen, jongens met XYY-chromosomen en met XXY-chromosomen. De laatsten hebben de genetische aandoening Syndroom van Klinefelter.

Er kan nog veel meer misgaan. In de negen maanden tussen bevruchting en geboorte vinden er in een ontwikkelend mensenlichaam zoveel processen plaats dat het soms een wonder lijkt als alles volgens planning en schema verloopt. Want hoe werkt dat nou eigenlijk, van een bevruchte eicel een compleet nieuw mini-mensje maken met een hoofd, armen, benen en functionerende organen? Je DNA is niet een boek waarbij je op bladzijde 1 begint met het opvolgen van instructies en waarbij 'the end' het moment van de geboorte aangeeft. Het proces van embryonale ontwikkeling, misschien wel een van de interessantste biologische processen, is er een van beslissingsbomen. Waar en wanneer wordt zenuwweefsel gevormd? Waar gaan de ledematen zich ontwikkelen en uit welke elementen bestaan ze? Hoe differentieert zenuwweefsel zich in hersenen, ruggemerg en zenuwbanen? In veel gevallen zien we dat er contact moet zijn tussen verschillende weefsels, op een zekere plek op een bepaald tijdstip. Dan volgt een chemisch signaal. Dit signaal moet worden aangemaakt, afgegeven, ontvangen en doorgegeven. Allemaal punten waarop het mis kan gaan. Allemaal punten die uitvoerig worden onderzocht en waarover steeds meer bekend wordt. Hoe vroeger tijdens de embryonale ontwikkeling iets misloopt, hoe groter de gevolgen kunnen zijn. Als het signaal om zenuwweefsel te vormen niet werkt, ontstaat een embryo dat nooit hersenweefsel kan krijgen . Als de signalen om ledematen te vormen en te laten groeien niet goed worden verwerkt, zijn de gevolgen aanzienlijk. In veel gevallen is een embryo dan niet levensvatbaar. Veel miskramen vinden ook plaats in de periode dat een vrouw niet eens doorheeft dat ze zwanger is. Het is niet anders; natuurlijke processen werken, maar perfectie bestaat niet.

Dit geldt ook voor geslachtelijke ontwikkeling. Ook daar kan veel misgaan. Iemand mag genetisch gezien een jongetje zijn, maar kan door afwijkende ontwikkeling vrouwelijke eigenschappen hebben. Misschien zijn zaken als geslachtelijke identiteit en seksuele voorkeur ook dingen die tijdens de embryonale ontwikkeling worden vastgelegd. Veel hierover is nog onbekend. Maar dat genderidentiteit en seksuele voorkeur puur en alleen gedragsmatig zijn - en dus gezien mogen worden als alternatieven - lijkt een fictie die we maar beter kunnen begraven, hoezeer verschillende wereldreligies er ook aan vast willen houden.

4d243fa068205d942a2402eea575ff89_medium.

Geslachtsbepaling door externe omstandigheden

Dit voert ons naar een andere manier waarop het geslacht van een dier bepaald kan worden. Een strategie die bij veel diersoorten voorkomt, waaronder veel krokodillen en zeeschildpadden. Zij hebben geen geslachtschromosomen. Externe factoren tijdens de embryonale ontwikkeling bepalen of uit een ei een mannetje of vrouwtje kruipt. De cruciale factor is hier temperatuur. Hoe warmer het is tijdens de ontwikkeling in het ei, hoe groter de kans dat er een vrouwtje uit het ei kruipt. Deze natuurlijke strategie noemen we Temperatuurafhankelijke geslachtsbepaling. De officiële Engelstalige term TSD komt van temperature-dependent sex determination. En ook bij deze strategie is niet alles zwart-wit. Er zijn reptielensoorten bekend met duidelijke geslachtschromosomen waarbij temperatuur tijdens de ontwikkeling er toch voor kan zorgen dat een genetisch mannetje uiteindelijk als vrouwtje geboren wordt. Maar dit terzijde.

De temperatuur tijdens de embryonale ontwikkeling van dieren met TSD als strategie kan heel nauw komen. In de loop van de eeuwen heeft elke diersoort zich perfect aangepast zodat ze op exact de juiste plek en op exact het juiste tijdstip hun eieren laten ontwikkelen, met een zo eerlijk mogelijke verdeling tussen mannetjes en vrouwtjes tot gevolg. En toen ging er wat mis. Het klimaat begon in korte tijd ingrijpend te veranderen.

838ac05b9393ce3e6f495a577e3ffea6_medium.

Het verhaal van de soepschildpad Chelonia mydas

De soepschildpad Chelonia mydas is een prachtig dier. Een volwassen exemplaar heeft een schild van gemiddeld 1 meter lang en wie hem, zoals ik, wel eens live heeft zien zwemmen, kan niet anders dan bewondering voelen voor de rust en de sierlijkheid die het uitstraalt. De gemiddelde zwemsnelheid van de soepschildpad bedraagt ongeveer 6 km per uur, maar in geval van nood kunnen ze 35 km per uur halen. Dit is ongeveer de snelheid waarmee topatleten sprinten. De soepschildpad leeft in alle wereldzeeën rond de evenaar en voelt zich het beste thuis in water dat niet kouder wordt dan 20° Celsius. Volwassen dieren leven het liefst in ondiepe kustwateren waar genoeg licht doordringt om plantengroei mogelijk te maken, hun voornaamste voedingsbron. Jonge diertjes houden zich ook op open zee schuil in grote plakkaten drijvend zeewier. Volwassen soepschildpadden hebben een zeer sterke voorkeur voor de wateren rondom hun geboortegebied en zullen daar ook meestal paren en hun eieren afzetten.

De naam soepschildpad draagt het niet voor niets. Vroeger werd op grote schaal op ze gejaagd en eindigden ze massaal in schildpadsoep, volgens de elite van deze wereld een ware delicatesse. Tegenwoordig is de soepschildpad een beschermde diersoort, hoewel ze nog steeds lijden onder illegale jacht of verdrinken als ze verstrikt raken in netten van grote drijvende visvangstfabrieken. 

270b708b0c41978389c0f27c1193affe_medium.

Vrouwtjes leggen ongeveer om de twee jaren hun eieren op de plek van hun voorkeur. Op een of andere manier weet een vrouwtje precies wanneer ze bevrucht moet worden en wanneer ze haar eieren het beste in het warme zand kan leggen. Ze hebben altijd een voorkeur voor die plekken die net ietsje warmer zijn dan hun interne "omslagtemperatuur". Dit kan per plaatselijke schildpaddenpopulatie verschillen en onderzoekers hebben aanwijzingen dat dit genetisch bepaald is. Het resultaat is dat er in de regel iets meer vrouwtjes dan mannetjes geboren worden, maar dat de verhouding tussen mannetjes en vrouwtjes niet te veel afwijkt van de ideale 50%-50% verhouding. Het lijkt erop dat elke schildpaddenpopulatie perfect is aangepast aan de lokale leefomstandigheden.

Of je nou als mannetje of als vrouwtje uit je ei komt kruipen, je eerste vrije levensuur is cruciaal en de term spitsroeden lopen komt niet eens in de buurt van de lijdensweg die je als pasgeboren soepschildpad moet ondergaan. Van nature ben je niet echt geschikt om je op land voort te bewegen. Er is maar één ding dat je wilt: zo snel mogelijk de zee bereiken. Roofvogels, landroofdieren, krabben en andere dieren die een jong schildpadje niet te versmaden vinden, liggen op de loer en zetten de aanval in als jij met je broertjes en zusjes de zee probeert te halen. En waar ligt die zee ook alweer? Je bent geprogrammeerd om af te gaan op de reflectie van maan- en sterrenlicht op het wateroppervlak. Lastig dat er ook wezens als mensen bestaan die graag grote vakantieresorts en hotels langs jouw geboorteplaats bouwen en je met hun lichtvervuiling zo in de war brengen dat je de kans loopt om je afslag richting oceaan te missen. Je bent al een bedreigde diersoort, dus extra bestaansrisico's kun je beslist niet gebruiken. Gelukkig zijn er steeds meer mensen die jou in je eerste vrije levensuur bijstaan. Er zijn zelfs lokale ondernemers die ecologische vakanties aanbieden rond je geboortestreek. De ecotoeristen verzamelen alle afgedwaalde broertjes en zusjes en brengen ze op het juiste pad naar de zee. Zo zijn al heel wat jonge schildpaddenleventjes gered. Wie zegt er dat kapitalisme, ondernemerschap en ecologisch verantwoord leven niet samen kunnen gaan?

0e7529280d57fc3720302e2ab6c11206_medium.

Maar zoals al gezegd, klimaatverandering lijkt roet in het eten te gooien. Onderzoekers van de National Oceanic and Atmospheric Administration uit La Jolla, Californië deden in Australië een verbijsterende ontdekking. Hun wetenschappelijk onderzoek is op 8 januari 2018 gepubliceerd in het vakblad Current Biology en draagt de titel "Environmental Warming and Feminization of One of the Largest Sea Turtle Populations in the World". 

Allereerst hebben ze een nieuwe methode ontwikkeld om het geslacht te bepalen van soepschildpadden. Dit is namelijk niet eenvoudig. Uitwendig, zeker bij pasgeboren schildpadjes, is dit niet te zien. Soepschildpadden hebben ook geen geslachtsbepalende chromosomen, zoals mensen. Ze ontwikkelden een methode om het geslacht te kunnen bepalen door te kijken naar de verhouding van diverse hormonen in het bloed. Slechts een klein bloedmonster was voldoende. De schildpadjes ondervonden nauwelijks last van de bloedafname en mochten meteen weer het ruime sop kiezen.

Dit onderzoek verrichtten ze bij een van de grootste populaties soepschildpadden ter wereld, rond Raine Island en andere eilandjes aan de noordzijde van het Grote Barrièrerif in Australië. De bevindingen logen er niet om. Waar in het zuiden van het Grote Barrièrerif het percentage vrouwtjes ongeveer 65 % was, bleek dat in het warmere noorden maar liefst 99,2 % van de schildpadjes als vrouwtje werd geboren. Temperatuurmetingen vanaf 1990 rond Raine Island lieten duidelijk zien dat door de opwarming van het klimaat de temperatuur daar aanzienlijk was toegenomen.

2bd890e766613a7ccb7cf1899255efa5_medium.

Heeft de soepschildpad nog een toekomst?

Het mag duidelijk zijn dat een schildpaddenpopulatie waar de mannetjes slechts 0,8 % van het totaal uitmaken, onder enorme druk staat. Dat het gemiddelde mannetje vaker paart dan het gemiddelde vrouwtje is een waargenomen feit, maar ook mannelijke viriliteit kent zijn grenzen. Het is nog niet duidelijk wat de toekomst brengt. De fijngevoelige aanpassing van de lokale populatie op plaats, tijd en temperatuur is enorm verstoord. Klimaatveranderingen hebben  natuurlijk vaker plaatsgevonden in de recente duizenden jaren en altijd ontstaat na verloop van tijd een evenwicht. Maar lukt dit ook in een tijd waar de populatie door andere factoren al zo onder druk staat en de temperatuur in zeer korte tijd zo stijgt? Dat is nog maar de vraag. Er is een mogelijkheid dat veel vrouwtjes zullen uitwijken naar andere gebieden waar ze een grotere kans hebben om een kerel tegen te komen met wie ze 'chemie' voelen. Wie weet ontstaan daar enkele nesten uit met een redelijke verhouding tussen jongetjes en meisjes en onstaat zo een nieuw en levensvatbaar evenwicht. Maar geldt dit ook voor andere diersoorten bij wie temperatuur cruciaal is voor de verhouding tussen mannetjes en vrouwtjes? Dieren die misschien veel minder mobiel zijn dan de soepschildpad? Als een enorm verstoorde man-vrouwverhouding bij de soepschildpad wordt geconstateerd, zou het dan kunnen dat meer diersoorten met temperatuurafhankelijke geslachtsbepaling in de problemen kunnen komen?

De onderzoekers geven aan dat het van het grootste belang is om maatregelen en nemen die de temperatuur van het zand waarin de eieren worden gelegd, reguleren. Ze geven niet aan welke maatregelen dit kunnen zijn, maar met een beetje creativiteit moet dit toch te regelen zijn. Uiteraard is het ook van belang om hun methodiek waarmee ze eenvoudig het geslacht kunnen bepalen, uit te rollen op meerdere plekken op de wereld, om te zien hoe groot de bedreiging voor de soepschildpad in werkelijkheid is. En wie weet kan deze onderzoeksystematiek ook aangepast worden voor andere diersoorten. 

Ik denk weer terug aan mijn ontmoetingen onder water, voor de noordkust van Sulawesi. Hoe schitterend het was om ze in levende lijve te zien fourageren en hoe gracieus en haast onaantastbaar ze door het water leken te vliegen. Dit mag niet verloren gaan. Ze verdienen onze bescherming en toewijding. Het mag duidelijk zijn dat alle mogelijke maatregelen om klimaatverandering te beperken, genomen moeten worden en dat zij die nog steeds de menselijke rol in klimaatverandering blijven ontkennen, gewoon misdadig bezig zijn. 

a78523165250a43473758640f2d05e9b_medium.

In de tussentijd hebben de mannelijke soepschildpadden een belangrijke rol te vervullen. Een zee vol verleidelijke en willige schildpaddendames wacht op ze. Neem de rol van playboy aan, versier een complete harem, ga helemaal los en red je soort van de ondergang. Wij mensen moedigen jullie aan.

a3ed6cb10350695c9c6af2ef8849e3eb_medium.

 

 

21/01/2018 18:44

Reacties (23) 

08/02/2018 12:42
Het wonder van de natuur.
23/01/2018 13:17
Interessant verhaal met mooie beelden.
1
22/01/2018 22:04
Je hebt weer flink uitgepakt met je verhaal. Wel interessante materie.
En misschien ook inspirerend. Misschien mijn volgende kinderboek over de (soep)schildpad?
1
22/01/2018 22:44
Misschien wil Jayno de krokodil wel naar Noord-Australië? Veel soortgenootjes én soepschildpadden voor mooie onderwateravonturen! ;-)
1
22/01/2018 23:05
In het kader van de Nationale Voorleesdagen wil ik Jayno de krokodil deze week wat meer promoten, volgende maand komt mijn nieuwste boek uit over twee kanaries die een lange reis maken op zoek naar de Canarische Eilanden.
Misschien mijn volgende over een eenzame schildpad op zoek naar soortgenoten? Zou dat wat zijn?
1
23/01/2018 10:00
Ik zie het al helemaal voor me! ☺
1
23/01/2018 14:36
Het idee heeft me niet meer losgelaten. Ik ga me er serieus over buigen. Mag ik je alvast noteren als proeflezer?
1
22/01/2018 20:09
Mooi en interessant artikel. Schildpadden zijn bijzondere dieren; in een nabij riviertje wonen al flink wat jaren een aantal roodwangschildpadden en ieder voorjaar kijk ik naar ze uit en word ik blij als ik deze gedumpte dieren opeens weer op een rijtje in de zon zie zitten.
22/01/2018 20:15
Dankjewel!
Roodwangschildpadden die zich in Nederland kunnen handhaven? Dat had ik niet achter ze gezocht. Grappig!
1
22/01/2018 13:05
Boeiend en leerzaam artikel.
22/01/2018 15:12
Thank you very much! ☺
1
22/01/2018 11:28
heel boeiend artikel
Ik leerde weer veel bij.
1
22/01/2018 15:13
Dankjewel, Chris!
Ik kreeg ineens weer zin om veel te schrijven. ;-)
22/01/2018 15:49
Laat maar komen :-)
1
22/01/2018 10:06
Heel overtuigend. Alles over voortplanting nu eens op een rijtje.
Als het inderdaad aan de mens ligt dat de aarde opwarmt wordt het hoogste tijd dat een soortgelijke wanverhouding tussen de geslachten ook bij mensen optreedt. Ik ben er alleen nog niet over uit of er dan meer mannetjes of meer vrouwtjes zouden moeten komen.
In het eerste geval wordt het wereldwijd oorlog en geweld, in het tweede geval zou het monogame huwelijk over boord gezet moeten worden. Maar met KI zijn we tegenwoordig ook heel wat 'mans'.
Als de evolutie de tijd zou krijgen ontstaan er misschien op den d...
1
22/01/2018 10:39
Ik ben ooit begonnen met een artikel over alle mogelijke afwijkingen tijdens de embryonale ontwikkeling van geslachten bij de mens. Had ik ooit aan Candice beloofd. Nu kon ik het een beetje combineren met het nieuwsbericht over de schildpadden.

Een mannenoverschot? Moet ik meteen denken aan jouw artikel over een jongemannenoverschot en de daarmee gepaard gaande agressie en geweld. Doe dan maar een vrouwenparadijs. ☺

Ik denk dat evolutie het veel simpeler gaat oplossen. Door opwarming verandert ook de plantengroei en dus de voedingsbron voor deze dieren. Dan is migra...
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert