Halloween - deel 2

Door Lynn De Bondt gepubliceerd in Heidense feesten

In het tweede artikel kijken we vooral hoe Samhain Halloween is geworden en hoe Halloween naar Amerika en weer terug naar Europa reisde. Samhain heeft in de loop van de eeuwen veel invloeden gehad, van de Romeinen en de katholieken tot de Amerikanen.

Romeinse invloed

Samhain heeft veel invloed ondergaan van de Romeinen. Toen de Romeinen de gebieden van de Kelten begonnen te veroveren, werden deze twee culturen versmolten met elkaar. Ondanks het feit dat de Romeinen de Kelten als barbaren zagen en hun godsdienst maar vreemd vonden, waren ze niet altijd zo hevig om hen echt volledig tot de Romeinse godsdienst te laten bekeren. Eigenlijk lieten ze de Kelten nog veel van hun geloof behouden, maar de Kelten namen toch veel over van de Romeinse godsdienst en cultuur. Deze periode staat bij ons bekend als de Gallo-Romeinse periode. De Romeinen waren tot op een bepaalde hoogte nog redelijk open, net zoals de Kelten die veel overnamen. Maar waar de Romeinen het vooral moeilijk mee hadden, waren de druïden. De druïden waren erg machtig en voor een groot deel verantwoordelijk voor het hevige verzet van sommige Keltische stammen tegen de bezetting van de Romeinen. De druïden werden hevig vervolgd door de Romeinen. Maar niet alleen op het vasteland, ook aan de overzijde van het kanaal drongen de Romeinen binnen en beïnvloeden veel van de cultuur en godsdienst van de Kelten die daar woonden. De Kelten mochten Samhain dus blijven vieren, maar de Romeinen voegden er een aantal dingen aan toe.
De periode rond 1 november was namelijk ook voor de Romeinen belangrijk. Ze vierden dan hun eigen oogstfeest, dat aan de godin Pomona gewijd was. Ze was de godin van het fruit en de tuinen en werd geassocieerd met mildheid en vruchtbaarheid. Voor deze godin was er een speciale priester in Rome, Pomonaeis. Pomona werd vaak afgebeeld met een grote korf fruit en bloemen en een hoorn des overvloed op haar voet. Anderen zeggen dat het snoeimes haar belangrijkste attribuut was. Belangrijk voor de invloed op Samhain was de appel, die gewijd was aan Pomona. Algauw ontstond met Samhain de gewoonte om fruit, vooral appels, te eten en weg te geven. Wellicht komen de latere waarzeggerijspelletjes op Halloween, zoals het bijten naar appels, van de invloed van deze Romeinse godin.

                            

                De godin Pomona, geschilderd door Nicolas Fouché rond 1700

De kerk en Samhain

Ook de kerk droeg zijn steentje bij. Toen in 383 het christendom de officiële staatsgodsdienst werd van het Romeinse Rijk, wilde de kerk de heidenen bekeren tot het christendom. Zo ook de Kelten, die daarvoor nog Samhain en andere feestdagen konden blijven vieren. De Kelten wilden natuurlijk hun geloof niet zomaar afwerpen, ook al namen ze vrij veel dingen op uit andere culturen en godsdiensten. Zoals al in andere artikels uitgelegd, was één van de methodes van de kerk om heidenen te bekeren, de heidense feestdagen te vervangen door christelijke feestdagen. Ze hoopten daarmee dat de heidenen hun eigen feestdagen zouden vergeten en voortaan de christelijke zouden vieren.
Ook met Samhain deden ze dit. Maar weinigen zullen weten dat Allerheiligen oorspronkelijk in de maand mei viel, namelijk 13 mei. In 835 besloot paus Gregorius IV Allerheiligen te verplaatsen naar 1 november. Op 2 november volgde dan Allerzielen, de dag waarop de overledenen worden herdacht. Dit plan lukte eigenlijk maar voor een deel. Samhain werd nog steeds gevierd, maar dan onder de naam All Hallow’s Eve, de ‘vooravond van Allerheiligen’. Als je de plaatselijke bevolking in Ierland All Hallow’s Eve hoorde mompelen, was het niet moeilijk om daar Halloween van te maken! Daar komt dus de huidige naam vandaan. Hoewel men Samhain, of Halloween, bleef vieren, zouden de Keltische Ieren uiteindelijk wel christen worden. Maar er ontstond wel een mengelmoes tussen de Keltische godsdienst en het christendom: het zogenaamde Keltische christendom met als symbool het alombekende Keltische kruis.
Tegen die tijd waren de Kelten dus allang naar de uiterste gebieden van de Britse eilanden en Ierland teruggedreven. Samhain werd in de loop van de eeuwen steeds meer Halloween. Het werd meer een feest om zich te amuseren, en de serieuze inslag van het dodenfeest verdween langzamerhand…

                                       
                                                     Keltisch kruis

Halloween op weg naar Amerika!

Halloween zou pas in de negentiende eeuw zijn weg naar Amerika vinden! Rond het jaar 1840 brak er namelijk een grote hongersnood uit in Ierland. Tienduizenden Ieren kwamen hierdoor om het leven en nog een drievoud van hen vertrok naar Amerika, toen als het ‘beloofde land’ gezien door heel veel mensen, in de hoop op een beter leven. Deze Ierse vluchtelingen namen uiteraard hun gebruiken mee naar Amerika, zo ook Halloween, die ze zoals gezegd waren blijven vieren. Halloween was toen al een feest voor vermaak geworden, de oude Keltische wortels waren ze al wat kwijtgeraakt. Halloween werd in de negentiende eeuw alleen door de immigranten gevierd, maar in de twintigste eeuw verspreidde het zich in de gehele bevolking.
De Amerikanen maakten er een echt griezelfeest van en hét bekende symbool van Halloween, de pompoen, komt inderdaad van Amerika. Zoals we eerder zagen in het vorige artikel, holden de Kelten rapen, bieten en knollen uit tijdens Samhain en kerfden ze er enge gezichtjes in. In Amerika waren er echter geen rapen of bieten te bespeuren, maar wat de immigranten wel vonden waren pompoenen met open! Pompoenen bleken veel geschikter te zijn om er een lichtje of lantaarntje van te maken, dus besloot men vanaf dan pompoenen te gebruiken voor hun Jack ‘o Lanterns!

Halloween werd kinderfeest

Amerika maakte van Halloween niet alleen een griezelfeest, maar ook een echt kinderfeest. Tot de jaren ’20 van de twintigste eeuw was dit wel wat anders. Het was toen vooral een feest voor volwassenen. Het begon echter serieus uit de hand te lopen. Gemaskerde mensen trokken dan door de steden en beschadigden huizen. Eigenlijk wilden zij vooral laten zien dat de rijkdom slecht was verdeeld en hoe oneerlijk dat was. Maar door die knokpartijen werd Halloween in een slecht daglicht gesteld. Veel mensen waren van mening dat Halloween alleen maar diende om je volledig te laten gaan. Dat werd door veel mensen afgekeurd. Een aantal mensen wilden zelfs dat Halloween verboden zou worden!
Uiteindelijk werd dit gelukkig niet het geval, want de meeste mensen vonden dit te drastisch. In de plaats daarvan vond men dat Halloween weer een mooi feest moest worden. De woorden ‘lief’ en ‘zoet’ vielen bij veel mensen en bij die woorden denken veel mensen direct aan kinderen. Op die manier werd Halloween dus een kinderfeest. Vanaf dan waren het de kinderen die verkleed liepen van deur tot deur om snoep te krijgen, met de kreet ‘trick or treat!’. Het aloude gebruik, dat ofwel van de Kelten, ofwel van een katholiek gebruik stamt, ofwel van beiden, werd dus nieuw leven ingeblazen. Toch zouden er ook nog steeds feestjes voor volwassenen zijn, en werd het in Amerika steeds meer een soort van carnaval. Bij ons kiezen de meeste mensen, vooral kinderen en jongeren verkleden zich, maar ook volwassenen, gelukkig nog steeds voor griezelige kostuums als heksen, zombies, geesten,…

Halloween bleef een magisch feest

Toch bleef Halloween daarnaast ook een magisch feest. In het stuk over de Romeinse invloed, las je al dat de appel dankzij de Romeinen een toegevoegde waarde werd bij Samhain. Later werden er tal van waarzeggerijspelletjes gedaan op Halloween met appels. Die spelletjes werden vooral uitgevoerd door jonge meisjes die wilden weten wie hun toekomstige zou worden of wie als eerste zou trouwen. Dit werd bv gedaan door middel van het appelhappen of bijten in appels. Men moest met de handen op de rug gebonden rond een teil water gaan staan waarin appels dreven, en proberen als eerste in een appel te bijten. Wie dit als eerste lukte, zou het eerst trouwen! Daarnaast werden appels ook gebruikt voor een levensvoorspelling. Je moest zo lang mogelijk een appel schillen, hoe langer de schil, hoe langer je zou leven.
Halloween wordt nog steeds geassocieerd met geesten. Veel mensen zijn bang voor geesten en er bestaat dan ook veel bijgeloof over hoe je geesten kan afweren tijdens Halloween. Een daarvan is dat je driemaal achterwaarts en tegen de klok in om je huis zou moeten lopen. Een ander bijgeloof rond Halloween is dat wie op Halloween wordt geboren, met geesten zou kunnen praten…

De opmars van Halloween naar Europa

Halloween kwam uiteindelijk aan het eind van de twintigste eeuw terug naar het land van zijn oorsprong: Europa! Zoals met zoveel dingen, waaide de wind dus van Amerika en werd Halloween van de ene dag op de andere dag ook gevierd bij ons. Misschien ligt de populariteit van Amerikaanse producten en tradities wel in het feit dat de Amerikanen na de twee wereldoorlogen bij ons als echte helden werden gezien. De Amerikanen bazuinden graag rond dat zij deze oorlogen voor ons hadden gewonnen! Waarschijnlijk waren veel mensen deze mening ook aangedaan, ook al was dit niet geheel naar waarheid. Toch werd alles uit Amerika opeens heel erg populair. We moesten een Amerikaanse tv hebben, we luisterden (en luisteren) naar Amerikaanse muziek, keken (en kijken) naar Amerikaanse films, aten (en eten) hamburgers en dronken (en drinken) cola… Op die manier kwam Halloween waarschijnlijk ook naar ons. Vooral vanaf de eenentwintigste eeuw werd Halloween in onze contreien heel erg populair.
Dat Halloween terug naar Europa kwam dankzij Amerika, is eigenlijk heel erg positief, want hoewel het feest erg veranderd is, kregen we wel weer het oude Samhain in een nieuw jasje terug in Europa. De keerzijde is wel dat daardoor heel erg veel mensen nog steeds denken dat Halloween van oorsprong een Amerikaans feest is en weigeren ze het daarom te vieren. Ze vinden het een te grote commercie. Dat terwijl Halloween een schitterende geschiedenis en oorsprong heeft! Iedereen zou hiervan op de hoogte moeten zijn, omdat men misschien dan eindelijk niet zo afkerig tegenover zo’n prachtig feest zou staan. Trouwens, niets zegt dat je Halloween op zijn Amerikaans moet vieren, enkel en alleen maar omdat we het huidige Halloween van Amerika kennen.
 Halloween kan ook gevierd worden met sagen en legenden uit onze streken, of verhalen van de Kelten. Als je natuurlijk van het griezelfeest houdt, zoals dit uit Amerika komt, dan is daar ook niets mis mee. Maar mensen die daar niet van houden, kunnen het dus ook vieren op een veel rustigere manier.

Bronnen:
Halloween: oorsprong, kenmerken, gebruiken en actualiteit
Auteur: Bart Lauvrijs
Uitgegeven door Kramat (2000)
-Kunnen heksen heksen?
Auteur Kathleen Vereecken
Uitgegeven door Querido in 2002
 

 

05/11/2017 15:01

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert