Uren, dagen, maanden, jaren (3) waarom duren niet alle maanden even lang?

Door Asmay gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

4e851ede564a82050fded3e5dc8d841a_medium.Vanaf het begin der mensheid hebben de afwisselende seizoenen op aarde een grote rol gespeeld. Logisch, want kennis en inzicht in die wisselende omstandigheden waren van vitaal belang voor het overleven ervan. Nu zijn de verschillende seizoenen niet op de hele aarde hetzelfde of even duidelijk herkenbaar. Dichter bij de evenaar spreken we eigenlijk vooral over natte en droge seizoenen, omdat de temperatuur daar gedurende het hele jaar relatief hoog blijft. Hoe verder we echter van de evenaar afgaan, hoe duidelijker de seizoenen zich onderscheiden in warm en koud, licht en donker. Maar hoe komt dit eigenlijk?

Aardas en zonneschijn

ebad516927a9a17938d30cb076cc6938_medium.De seizoenen lente, zomer, herfst en winter zijn in feite ontstaan door de scheve stand van de draaiingsas van de aarde. Deze staat namelijk niet loodrecht, maar helt naar één kant en wel met een verschil van zo’n 23 graden. Dit zorgt ervoor dat de Noord- en Zuidpool over millennia heen een tolachtige draaiing vertonen en deze ‘wobbel’ wordt ook wel ‘precessie’ genoemd. Nu heeft de draaiingsas zelf weer wel een soort van vaste stand in de ruimte, omdat deze altijd wijst in de richting van de Poolster. Echter, door die vaste, maar scheve stand van de aardas wordt de aarde tijdens haar omloop rondom de zon steeds op een iets andere wijze door de zon beschenen. Bijvoorbeeld: in juli is de noordelijke helft van de aarde het meest naar de zon gekeerd en ontvangt veel warmte en zonlicht (zomer), maar in december is het tegendeel het geval en is het koud en donker (winter). Op het zuidelijk halfrond is dit precies andersom; immers, als de noordpool in de richting van de zon staat, is voor de zuidpool de zon niet meer te zien en vice versa.

Vier belangrijke zonnepunten, vier seizoenen

a1de1813b57c3720a2c21b9891a777c6_medium.Als aanvang van de lente en de herfst wordt het moment gezien, waarop de zon van opzij tegen de (scheefstaande) aarde schijnt en zowel het noordelijk als het zuidelijk halfrond evenveel zonnestraling ontvangt. Dit is meestal rondom 21 maart en 23 september het geval: de dag en de nacht duren dan even lang. In de astronomie spreekt men in beide gevallen van een evening of equinox (equi staat voor gelijk en nox voor nacht). Rondom 21 juni en 22 december zijn de andere uitersten te zien: rondom deze dag in juni staat de zon volledig boven het noordelijk halfrond en is de dag qua daglicht het langst, terwijl dat in december precies andersom is en men de langste (donkere) nacht kan ervaren. Voor het zuidelijk halfrond is dit wederom precies andersom. Deze twee momenten worden zonnewenden of solstitia (van solstitium) genoemd.

4e0d84e8decb7c7f1573bb8b18b5a371_medium.Kennis van de seizoenen is van oudsher van levensbelang geweest. Dit was bij vele oude volken veelal de basis van hun religie; men keek naar de hemel, volgde de stand van de machtige zon en leerde hierdoor de zonnewenden en zonne-eveningen kennen. In het Oude China, India, Perzië, en Egypte verzamelde men al doende veel astronomische kennis. In Europa hadden ook de Kelten en Germanen enig inzicht in de seizoenen en de baan van de zon, gezien onder meer de ruïnes van het op de zonnewenden gerichte Stonehenge en Avebury.

Van seizoenen naar maanden en jaren

d25a4ee08f6ddef504f4ffe923404648_medium.Van de seizoenen naar een jaar was een kleine stap. Men kon immers zien en bijhouden hoe lang de zon – zoals men destijds dacht – er over deed om weer op hetzelfde punt aan de hemel terug te keren.

Maar wanneer of met welk seizoen begint dan een nieuw zonnejaar? Veel hing hierbij af van de plaatselijk heersende religie en de vieringen, die daarvan deel uitmaakten.

Kelten en Germanen

Voor de Kelten en Germanen van circa 4000 jaar voor Christus was het Samhain-feest de belangrijkste religieuze viering van het jaar. Het was het feest ter verering van de doden, de nacht waarvan men dacht, dat de grenzen tussen de werelden van de levenden en de doden voor één keer vervaagden en men in contact kon treden met die ongrijpbare wereld van het Hiernamaals.

Samhain werd gevierd in de nacht van wat wij tegenwoordig kennen als 31 oktober. Van weeromstuit begon het nieuwe jaar voor deze oude Europeanen op 1 november. Verschillende maanden (zoals wij die kennen) hadden zij niet; men leefde van het ene religieuze feest naar het andere. Het Keltische Jaarwiel kende dan ook de 4 feesten van de seizoenen en daarnaast nog 4 vieringen, die qua tijd ongeveer tussen de vorige in lagen. Zij verdeelden het jaar dus niet in 12 maanden, maar in 8 perioden.

Oude Romeinen

Het waren de Oude Romeinen, die in Europa een kalender zouden invoeren, waarin het jaar was onderverdeeld in uiteindelijk 12 maanden. Deze Romeinse kalender was aanvankelijk een kopie van de Griekse, die was gebaseerd op de omloop van de maan en uit maar 10 maanden en circa 60 dagen bestond.

Oprichter Romulus zou rond 750 voor Chr de kalender in Rome hebben ingevoerd. Het jaar begon met de maand maart en eindigde met de 10e maand, december; in de winter vielen dan de resterende dagen. Het zou opvolger Numa Pompilius zijn geweest, die rond 700 voor Chr die onbenoemde winterdagen onderverdeelde in de maanden januari en februari. Omdat men oneven getallen zag als gelukbrengend, bevatten alle maanden toen 29 of 31 dagen. Dan duurde het jaar echter 356 dagen in plaats van de 355 van het maanjaar; er werd daarom een dag van februari afgehaald (sindsdien een even 28 dagen), omdat deze maand toch al werd gezien als ongeluksmaand. Ook werd een extra maandje van 10 dagen (na februari), Mercedinus, genoemd naar de god Mercurius, ingevoerd om in lijn met de natuur te blijven lopen. Rond 500 voor Chr stapten de Romeinen af van de maankalender en gaven zij de maanden een vaste aanvangsttijd en een vast aantal dagen, dat overigens zeer wisselend kon zijn, van bijvoorbeeld 21 tot wel 45 dagen.

Julius Caesar en de kalender

Omdat men geen tussentijdse correcties opnam, liep deze oude kalender na verloop van tijd echter steeds meer uit de pas met de seizoenen. Het was Julius Caesar, die in 46 voor Chr besloot tot een hervorming en wel door deze voortaan op de zon te baseren in plaats van op de maan. Zijn astronomen zagen de bestaande 12 maanden als ideaal en raden een gelijke maandsduur aan. De lengte van de maanden ging naar 30 en 31, behalve voor de maand februari, die met 28 dagen sluitpost bleef. De naar Julius Caesar zelf genoemde maand juli (voorheen 29 dagen) werd belangrijk en dus lang met 31 dagen; met de maand augustus gebeurde later hetzelfde, toen deze naar zijn opvolger, Augustus Caesar, werd genoemd.

Kalendernamen

Onze kalendernamen stammen overigens nog steeds af van deze Romeinse kalender.

e7f520dc4ca7be8fc5ceb80f51e6809c_medium.Martius (maart) – genoemd naar de voor de Romeinen zo belangrijke oorlogsgod Mars (zie foto rechts).

Aprilis (april) – zou afstammen van aperio, aperire, apertus, hetgeen "openen" betekent (in deze maand openen bloemen en gewassen zich). Anderen stellen, dat de naam afstamt van Aphrilils, naar de Griekse godin Aphrodite (Venus bij de Romeinen).

Maius (mei) – genoemd naar de Griekse en Romeinse godin van vruchtbaarheid, Maia.

Iunius (juni) – genoemd naar de echtgenote van oppergoed Jupiter, Juno.

Quintilis, later Iulius (juli) – eerst ‘vijfde’ maand geheten, later genoemd naar Julius Caesar.

Sextilis, later Augustus (augustus) – eerst ‘zesde’ maand geheten, later genoemd naar Augustus Caesar.

September (september) – de ‘zevende’ maand.

October (october) – de ‘achtste’ maand.

November (november) – de ‘negende’ maand.

December (december) – de ‘tiende’ maand.669bce48cab6011c9737bdd6efa617b9_medium.

Toen de losse winterdagen werden opgesplitst in nog twee maanden, ontstonden:

Ianuarius (januari) – genoemd naar de (tweekoppige) god van nieuw begin en verandering, Ianus (Janus).

Februarius (februari) – genoemd naar de god van de zuivering, Februus, en de Februa, de Romeinse feesten van (uit-) zuivering, dat altijd in deze zogenaamde ongeluksmaand plaatsvonden.

 

ASMAY.

© 2017 Foto's: Asmay, Office.microsoft.com, Pixabay.com.

 

b626f395d81388975f5776839faa57ea_medium.Zie ook:

Uren-dagen-maanden-jaren-1-waarom-telt-een-uur-60-minuten?

Uren-dagen-maanden-jaren-2-waarom-zitten-er-7-dagen-in-een-week?

Lentekriebels-en-zomertijd

Herfst-in-Holland-een-impressie

Wonderlijke-winterse-witte-wereld

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

22/09/2017 14:14

Reacties (11) 

1
14/10/2017 22:37
interessant om te lezen (Y)
1
22/09/2017 23:26
heel interessant artikel weer!
graag gelezen
1
22/09/2017 19:58
Wederom een mooi artikel.
1
22/09/2017 18:49
Je zou zeggen, dat moet toch gemakkelijker kunnen...
1
22/09/2017 17:45
Een heel leuk artikel!
Het was me wat met al die goden...
1
22/09/2017 16:28
En als het goed is gebruikten de Romeinen daarvoor een Egyptische kalender met 365 dagen. Meen zelfs dat die door Alexander de Grote was laten maken. Zo ongeveer.

Goed artikel.
1
Asmay tegen Candice
23/09/2017 07:46
Nee, dat hadden ze moeten doen (zie ook mijn reacie bij Rob), maar de Romeinen waren te trots en bleven vasthouden aan hun eigen onvolkomen versie (die eigenlijk afkomstig was van de Oude Grieken).
1
22/09/2017 15:31
Cool om te weten hoe dat zit met de namen van de maanden. Tot zover de Juliaanse kalender, was er niet nog één?
1
Asmay tegen Robin93
22/09/2017 15:32
Klopt: de Gregoriaanse, maar daarover meer in deel 4 van de reeks.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert