Feesten voor de doden: El Día de los Muertos in Mexico

Door Oxalis gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

c58289a4958f6f5295d6fa7773901e2f_medium.Voor veel Mexicaanse gezinnen is El Día de los Muertos de belangrijkste feestdag van het jaar. Het is niet alleen een nationale feestdag, maar op deze Dag van de Doden worden alle dierbare overledenen herdacht.

De Mexicaanse Dag van de Doden vindt plaats op 2 november. De dag ervòòr (1 november) is opgedragen aan alle overleden kinderen. Meestal wordt er tijdens El Día de los Muertos gepicknickt bij het (familie-) graf en worden er offers gebracht; ofwel bij deze tombe of op een altaar thuis. Ook zijn er feestelijke optochten met kaarsen, bloemen, versierde skeletten en schedels.

Achtergrond van El Día de los Muertos

ae150a7df361785c5022f3c8c5f2d40a_medium.Evenals Halloween is ook de Dag van de Doden het resultaat van pogingen een inheemse feestdag met christelijke rituelen te verenigen. In dit geval gaat het om het Azteekse oogstfeest Mictecacihuatl (‘Vrouw van de doden’), dat gedurende een aantal weken in juli of augustus werd gevierd en waarbij ook de doden werden geëerd en herdacht. Die herdenking was er echter niet één van verdriet, rouw of introspectie, maar één van uitbundigheid en – voor de Spaanse conquistadores – op het oog respectloze symbolen, zoals versierde schedels en skeletten. De Azteken zagen de dood echter als een vervolg op het leven, het betreden van een nieuwe wereld; van enig gebrek aan respect voor hun doden was dan ook geen sprake.

Na de komst van de Spaanse conquistadores in de 16e en 17e eeuw werd alles door deze Rooms-katholieke overheersers in het werk gesteld om de plaatselijke bevolking te kerstenen. De oude, traditionele feesten bleef men echter trouw vieren, hetgeen een doorn in het oog was van de nog jonge Rooms-katholieke kerk in het land. Zoals dat al eerder in Europa was toegepast, verplaatsten de Spanjaarden het oorspronkelijk Azteekse feest van juli/augustus vervolgens naar 1 en 2 november, zodat het samenviel met de (eigenlijk Keltische, maar door de Rooms-katholieke kerk al eerder overgenomen) dodenviering tijdens Allerheiligen en Allerzielen.

32faf14825c1e3cdee485c5c9b0bf5c8_medium.Het resultaat werd een merkwaardige mix van een Rooms-katholieke dodenherdenking met een Azteeks dodenfeest. Waar de oude Keltische viering van Samhain uiteindelijk uitmondde in het griezelfeestje Halloween, is dat in Mexico zeker niet het geval. Het feest is bedoeld als een vreugdevolle verering van de doden, waarbij men zich verkleedt, er plezier wordt gemaakt, gedanst, gezongen, gegeten en gedronken.

Betekenis en symbolen van El Día de los Muertos

Het feest van de Dag van de Doden was van oudsher bedoeld om de band met de doden en het verleden aan te halen. Gebeden en offers zijn daarbij bedoeld om verdwaalde geesten de weg naar huis te laten vinden. Omdat men denkt, dat de doden met behulp van geuren hun juiste weg vinden, worden intens ruikende wierook en sterk geurend voedsel gebruikt.

Offers, bloemen en gebeden

7cbd233ae0fa614f0f62c33dc03ec132_medium.De traditionele bloem van deze dag is de gele goudsbloem. Dit is tevens de bloem van de Azteekse godin van het dodenrijk Xochiquetzal (zie ook een artikel over deze godin van medeschrijfster ZiaRia). Met de goudsbloemen worden bij de begraafplaatsen de paden, de tomben en de zerken versierd. Thuis doet men hetzelfde met de ofrendas (de huisaltaren). Naast kaarsen worden foto’s van de doden bij de graven geplaatst, maar ook versierde calaveras (schedels), voedsel, bloemen, fruit, sigaren, sigaretten en sterke drank, zoals tequila of mezcal. Voor de geesten van overleden kinderen zijn er offers in de vorm van snoepgoed en speelgoed.

47e315007e2a7422feb0131a0171ad24_medium.De offers zijn vooral bedoeld om goede geesten aan te trekken en van voedsel te voorzien en boosaardige geesten tot bedaren te brengen. De offers vormen bovendien een manier om de personen te gedenken, die het afgelopen jaar zijn overleden. Zout water zou overigens helpen om kwaadwillende geesten te verjagen.

Calavera: de schedel als symbool van wederopstanding

De bekendste thema’s van de Dag van de Doden in Mexico zijn de schedel- en skeletmotieven – ook wel calaveras genoemd – die nog een duidelijk link vormen met de oude Azteekse kunst. Zij worden gebruikt voor afbeeldingen, maskers, kostuums, poppen en snoepgoed. Calaveras zijn overigens niet bedoeld als morbide of griezelige objecten, maar staan juist symbool voor de wederopstanding. In de vorm van snoepgoed of speelgoed dienen zij bijvoorbeeld om kinderen het concept van leven en dood bij te brengen.

c2e9731c10923e8b35cad677dc5e5a01_medium.Calaveras van skeletten worden vaak gebruikt om alledaagse situaties uit te beelden, zoals lopen, fietsen, het bespelen van instrumenten op het verrichten van werkzaamheden. Zij zijn meestal gemaakt van papier, tin, klei, hout, papier-maché of snoep en vormen een traditioneel offer, waarmee de doden op deze dag worden geëerd en herdacht.

Oude rituelen op El Día de los Muertos

c8f1602a63d17383109cdb876b4bb819_medium.De voorbereidingen voor de Dag van de Doden beginnen van oudsher overigens weken van tevoren met het kopen en prepareren van de versieringen, het voedsel en de bloemen. Op 27 en 28 oktober worden er de eerste offers gebracht om met name de rusteloze of kwaadwillende geesten gunstig te stemmen. De avond van 31 oktober is per definitie de Avond van de Rouw. Er wordt dan in vele dorpen en steden een kaarsenoptocht naar de plaatselijke begraafplaats(en) gehouden. ‘s Nachts zouden daar namelijk de geesten van de overleden kinderen arriveren, die men natuurlijk wil eren en huldigen. Daarna wordt er op de begraafplaats een wake wordt gehouden bij kaarslicht.

30e97b64181d46f7861883ea3863a937_medium.De 2e november is een tijd van vreugde en wordt met de hele familie doorgebracht in het gezelschap van de doden. In dorpen en steden worden een groot aantal feestelijkeoptochten gehouden. Er wordt uitgebreid gefeest en plezier gemaakt, want – zo zegt men - “Als de geesten van de doden de wereld van de levenden bezoeken, mogen ze niet uitglijden over onze tranen”.

Viering van El Día de los Muertos verschillend

De viering van de Dag van de Doden varieert inmiddels sterk per gebied in het uitgestrekte Mexico. In plattelandsgebieden en streken met een nog hoofdzakelijk Indiaanse cultuur – vooral in het zuiden van het land – is de Dag van de Doden nog steeds een bijzonder populair en sterk geritualiseerd feest, dat duidelijk traditionele en oudreligieuze wortels heeft en sociale en culturele doelen dient. b3abd33b1c026096d2f39c5a2c69e0b8_medium.Zo zijn het daar veelal de vrouwen en de kinderen, die deelnemen aan de religieuze vieringen ter ere van de doden, terwijl de mannen er rituelen opvoeren, die vooral met het afsmeken van een goede oogst te maken hebben.

Op het eiland Janitzio in het meer van Pátzcuaro (halverwege Guadalajara en Mexico Stad) is de Dag van de Doden traditioneel gericht op de herverdeling van rijkdommen. Vermogende families schenken op deze dag van oudsher voedsel aan de armen.

In de stedelijke gebieden en het noorden van Mexico is de dodenviering echter niet meer zo traditioneel en formeel; het is er tegenwoordig weinig meer dan een excuus om uitgebreid te feesten, veel te eten en veel te drinken.

 

Oxalis.

© 2017, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Feesten-voor-de-doden-Samhain-bij-de-Kelten-en-de-Germanen

Feesten-voor-de-doden-Halloween-in-de-Verenigde-Staten

Feesten-voor-de-doden-Heb-Nefer-en-Inet-in-het-Oude-Egypte

Feesten-voor-de-doden-Parentalia-en-Lemuralia-in-het-Oude-Rome

Feesten-voor-de-doden-Yandatsa-bij-de-Huron-in-Canada

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

 

 

15/09/2017 12:07

Reacties (10) 

1
21/09/2017 20:45
Ziet er leuk uit
1
16/09/2017 10:38
Hier zie je weer eens hoe lang heidense tradities bestaan blijven en op wonderbaarlijke wijze met christelijke elementen vermengd worden.
Dood en wederopstanding: het houdt de mensheid sinds de oudheid bezig.
1
17/09/2017 08:05
Dat is zeker waar.
1
16/09/2017 09:17
Heel waardevol artikel.
Toen ik in het 4 jaar Spaanse les was hebben we daarover geleerd en ik kreeg de vraag op het examen. 'Wat weet je over El Día de los Muertos'. (en de docent was vol lof, haha)
Jij maakte er een prachtig artikel van!!
1
17/09/2017 08:06
1
15/09/2017 23:13
Mooi artikel, graag gelezen!
1
15/09/2017 13:09
Wederom een wetenswaardig artikel in deze serie.
1
15/09/2017 13:03
Goed artikel in deze interessante reeks over dodenfeesten. Dank voor de verwijzing!
1
15/09/2017 13:01
Boeiend verhaal. Bizarre viering eigenlijk, als een soort kruising tussen Halloween en Carnaval.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert