Feesten voor de doden: Yandatsa bij de Huron in Canada

Door Oxalis gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

9c25902bc7c58589d01213f99811e8f9_medium.Het dodenfeest Yandatsa was een bijzonder gebruik van de oorspronkelijke Wyandot of Wendat stam, die worden gerekend tot het volk van de Huron. Deze autochtone indianenstam had hun leefgebied in wat nu centraal Ontario, Canada, is. Toen blanke kolonisten halverwege de 17e eeuw voor het eerst contact met hen legden, telde deze Huronstam nog tenminste 30.000 leden.

De Huron maakten deel uit van de grootste groep van de Indiaanse bevolking van Noord-Amerika, namelijk van de wijdverspreide Iroquoi. Zij spraken het Wyandot, hetgeen als een noordelijke Iroquoi-taal gold. Vandaag de dag hebben de Huron in Canada een eigen, zogenaamde First Nations Reserve bij Quebec. Nazaten van dit volk wonen ook in drie grote nederzettingen in de Verenigde Staten; twee daarvan zijn erkend als autochtoon gebied en kennen een eigen onafhankelijk bestuur. In al deze nederzettingen wordt nog steeds een vorm van de oorspronkelijke taal, het Wyandot, gesproken.

Huron: vestigen en verhuizen

De Huron waren een rondtrekkend volk, dat zich steeds voor een aantal jaren in een lokatie vestigden en daarna de hele boel weer oppakten om een volgende, betere lokatie te vinden. Dit kon zijn, omdat het weer de oogsten een aantal keren had doen mislukken, de prooidieren wellicht schaarser werden, of omdat er sociale onrust in het gebied heerste door eventueel opdringerige andere indianenstammen. Hele indianendorpen werden op deze manier om de zoveel tijd (meestal rond de 8 tot 10 jaar) verhuisd.

Maar hoe moest het dan met de gestorven en begraven voorouders en andere eerbare en dierbare stamgenoten? Kon men die in de oude lokatie achterlaten? De Huron geloofden in een leven na de dood. Niet alleen de geest van de overledene was daarbij belangrijk, maar ook zijn of haar stoffelijke resten speelden daarin een belangrijke rol.

Huron: opgraven en herbegraven

Men besloot daarop om, na de verhuizing van hun dorp, ook hun doden op te graven en mee te nemen naar de nieuwe lokatie, waar zij met veel ceremonie werden herbegraven. In de beginfasen van dit bijzondere en ook macabere gebruik was het heel gewoon, dat bij de verhuizing van zo’n indianendorp naar een nieuwe lokatie, ook andere verwante en/of bevriende Huron naar het dorp toe reisden om te helpen bij het opgraven en herbegraven van de doden. Naarmate de Huronbevolking in de loop der eeuwen groeide, ontwikkelde de verhuizing van de doden zich tot een zeer bepalende culturele en specifieke spirituele ceremonie voor de Huron.

Yandatsa, ehen (het oude feest)

4c602127591fdc8ae90cdf393def7aa3_medium.Met de voorbereidingen voor de ceremonie werd lang van tevoren begonnen. Als start riep het hoofd van het feest – meestal ook het opperhoofd van het betreffende dorp – de opperhoofden van de omliggende Hurondorpen bijeen om de plannen en het tijdstip voor het Feest van de Zielen in meestal het volgende jaar vast te stellen. Daarna werden verkenners met uitnodigingen gestuurd naar verre verwanten en niet-verwante bondgenoten (zoals bijvoorbeeld de stammen van de Algonquin). Het aantal genodigde feestvierders kon sterk variëren, van enkele honderden tot enkele duizenden mensen.

Yandatsa in de praktijk

2fdfdf4480c4a59e24614de19379a78b_medium.Wanneer de tijd voor de ceremonie aanbrak, reisden de deelnemers naar de oude lokatie van het organiserende dorp. Zij groeven daar alle doden op, die waren gestorven en in individuele graven waren begraven sinds het voorgaande Yandatsa-feest, en wikkelden de resten in dierenvellen. Deze pakketten werden dan door vrouwen op hun rug gedragen naar de nieuwe lokatie van het dorp. Daar aangekomen waren het ook de vrouwen, die de beenderen van de doden schoonmaken. De dierenvellen, waarin de doden waren vervoerd, en achtergebleven resten van het schoonmaken werden vervolgens in grote vuren verbrand.

Voor het herbegraven werd nabij het nieuwe dorp een grote kuil gegraven van zeker 3 meter diepte. Deze moest immers groot genoeg zijn om alle doden, alle beverhuiden en dierenvellen, waarmee de kuil geheel werd bekleed, alle giften en geschenken van deze ceremonie te kunnen herbergen.

De schoongemaakte botten werden vervolgens in fijne beverhuiden verpakt en door familie en vrienden versierd met kralensnoeren en kleine ornamenten. De pakketten werden dan op ceremoniële wijze het nieuwe dorp ingedragen, waarna het feest van start ging ter ere van de zielen van de doden. Gedurende het feest werden de pakketten met de doden gehangen aan de ingang van de huizen van familie of vrienden, die voor die bepaalde dode(n) aan het feest deelnamen, of aan grote staketsels boven de diepe kuil.

Het herbegraven van de doden vond altijd plaats bij het aanbreken van de dag. Ongeveer 5 of 6 mensen bevonden zich dan in de kuil met de opdracht om alle dodenpakketten en alle giften in dit nieuwe massagraf te stapelen. Daarna werd de kuil afgedekt met matten, boomschors, zand en takken. De rest van de dag werd door de levenden doorgebracht met zang, dans, eten en drinken.

Yandatsa om te rouwen en te vieren

Het Feest voor de Zielen kon bij de Huron tot wel 10 dagen duren. De symbolische waarde van het spirituele feest stond ook in het teken van de verbroedering, de vernieuwing van de banden met de naburige indianendorpen en bondgenoten.

544b9ad5676ac7839bf50d889018368f_medium.

Het herbegraven van de doden in een massagraf, in plaats van (zoals bij de eerste begrafenis) individueel, had in feite dezelfde symbolische betekenis; zoals de doden letterlijk werden samengebracht in één gezamenlijk graf, zo werden de levenden figuurlijk door de ceremonie verenigd in een bijzondere vorm van verwantschap.

Yandatsa en geschenken

d369d7c7b586499d26494bb0f98e4d18_medium.Hoewel het in de begintijden van de Yandatsa enkel gebruikelijk was om de doden met geschenken en giften te vereren, veranderde dit enigszins nadat de Huron aan het begin van de 17e eeuw in contact kwamen met de eerste Franse ontdekkingsreizigers. Men onderhield goede banden met deze nieuwe vreemdelingen, die gul waren in het geven van de (voor de Huron) meest wonderlijke geschenken, zoals onder meer ketels en gereedschappen.

Toen in 1636 een nieuwe Yandatsa werd georganiseerd bij Ossossane, wilden de Huron ook hun nieuwe blanke bondgenoten eren en bij de festiviteiten betrekken, alhoewel dit ten koste ging van hun voorheen zo goede betrekkingen met de Algonquin. 92a2fc24bdbe3f3aa1d69bdbda3d6eac_medium.Een aantal Fransen werd uitgenodigd (die hier later uitgebreid verslag van deden, zodat wij nog het nodige ervan weten) en een nieuwe ‘Franse’ gewoonte werd aan de Yandatsa toegevoegd: men gaf voortaan niet alleen materiële geschenken aan de doden, maar ook aan elkaar. Sindsdien is deze gewoonte (van het cadeaus geven aan de doden èn de levenden) enerzijds een vast onderdeel van de Yandatsa geworden, maar anderzijds ook omstreden gebleven onder de meer traditionele Huron, die deze invloed van buitenaf niet konden waarderen.

Einde van de Yandatsa

eccfe78633a806bbef7d0a990df0b577_medium.De instroom van Europese kolonisten en de daarbij komende Europese infectieziekten werden de Huron al snel fataal. Het aantal levende Huron daalde, de Yandatsa volgden elkaar sneller en sneller op, tot de wijdere verspreiding en de grotere afstanden van de resterende Huronbevolking in Canada en Noord-Amerika het feest in feite onmogelijk maakten.

Rechts: een Huron-gemeenschap in Canada in 1880.

Het laatste Huron Feest voor de Zielen met een massale herbegrafenis zou hebben plaatsgevonden in 1695 in de buurt van Ottawa. Sindsdien wordt de Yandatsa nog steeds door de overgebleven, maar niet langer rondtrekkende Huron als spiritueel feest gevierd, echter zonder de massale opgraving en herbegraving van hun doden.

 

Oxalis.

© 2017, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

b8d929a28563075943fb9ad7a5044b6b_medium.Rechts: Huron moccasins, circa 1880.

Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Feesten-voor-de-doden-Radonitsa-in-Rusland

Feesten-voor-de-doden-Samhain-bij-de-Kelten-en-de-Germanen

Feesten-voor-de-doden-Halloween-in-de-Verenigde-Staten

Feesten-voor-de-doden-Heb-nefer-en-Inet-in-het-Oude-Egypte

Feesten-voor-de-doden-Parentalia-en-Lemuralia-in-het-Oude-Rome

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

07/09/2017 15:13

Reacties (10) 

1
10/09/2017 20:03
een beetje macaber wel
11/09/2017 06:26
Dat kun je wel stellen.
1
08/09/2017 23:33
Wat een vreemde gewoontes!
Ik leerde weer heel wat bij!!
1
08/09/2017 03:06
Heel interessant en mooi artikel
1
07/09/2017 21:25
Boeiend
1
07/09/2017 19:07
En steeds weer nieuwe beverhuiden...arme bevers.
1
08/09/2017 07:19
Zeg dat wel! Dat moet elke keer wel een grote jacht- en strooppartij geweest zijn vòòr een nieuwe Yandatsa.
1
07/09/2017 16:04
Vreemde gewoonten hielden zij er op na. Informatief stuk.
1
07/09/2017 16:01
Interessant artikel over een Indianenvolk, waar ik eigenlijk nog maar weinig van wist. Dat is wel een heel bijzondere religieuze traditie.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert