Nederlandse streekkeuken: karnemelkse grutten met stroop

Door AsmaysRecepten gepubliceerd in Asmay's Recepten

Een misschien ouderwets, maar in ieder geval een traditioneel gerecht, is deze karnemelkse pap met stroop, die gemaakt is met boekweitgrutten. Het is een nagerecht, dat in grote delen van het land vroeger regelmatig op het menu stond.

Verandering van smaak

Dit gerecht ken ik van huis uit. Mijn ouders en grootouders aten het regelmatig en graag. Als kind lustte ik het niet, maar – zoals dat wel met meer dingen gebeurt – verandert je smaak als je ouder wordt. Gerechten, waarop je als kind dol was, vind je vaak op volwassen leeftijd niets meer aan en andersom: groenten of andere voedingsmiddelen, die je als kind niet lustte, kunnen – eenmaal volwassen – je favoriete gerechten gaan vormen.

Een andere tijd, een ander leven en andere eetgewoonten

Terug naar de karnemelkse pap. Vroeger – en nu praat ik zo ongeveer over 100 jaar geleden – als je als kleine boer of tuinder een stukje land had, een paar kippen en (hopelijk) 1 of 2 koeien bezat, dan was dat al heel wat. Niettemin was het leven op het platteland niet gemakkelijk. Het werk op het land ging allemaal nog met de hand en was arbeidsintensief en zwaar. Maar ook thuis was het leven niet eenvoudig. Vrouwen hadden hun handen vol aan de (vaak) vele kinderen, de was ging 'op de hand', het brood werd zelf gebakken en de boter zelf gekarnd.

Het vele lichamelijke werk vergde nogal wat energie; de maaltijden waren dan ook meestal stevig en calorierijk te noemen. Verder werd er natuurlijk niets van etenswaar verspild, in tegenstelling tot vandaag de dag, waarbij jaarlijks gemiddeld 50 kilo (!) volwaardig voedsel per persoon wordt weggegooid.

Karnemelk en pap

a0dc823f26cd023cc56647601f472dd3_medium.Mijn overgrootmoeders (en hun voorgangsters) karnden zelf boter van de melk, die van hun koe hadden verkregen. Het karnen op zich is zwaar werk. De melk gaat in een smalle ton, waarin met een stamper net zo lang op en neer gestoten werd tot de boter (het vet) zich van de melk scheidde en samenklonterde. Hetgeen overbleef was karnemelk. Hoewel je tegenwoordig karnemelk vooral zo drinkt, bijvoorbeeld bij het ontbijt of de lunch, was dat vroeger – als ik de oude familieverhalen mag geloven – zeker niet gebruikelijk. Karnemelk werd vooral gebruikt voor de avondmaaltijd en meestal om een vullende pap mee te maken. Behalve met granen (boekweitgrutten of gort) werd de karnemelkse pap overigens ook wel bereid met (een restje) gekookte aardappelen, bloem of oud brood.

Boekweit en boekweitgrutten

cf514b02f92738f31c94b2f58f99377a_medium.Boekweit is eigenlijk geen granensoort, maar het eetbare zaad van de éénjarige boekweitplant. Hoewel boekweit in zijn geheel kan worden gegeten, kunnen de zaden ook worden gedopt (van de buitenschil worden ontdaan). De zaden zonder dop worden boekweitgrutten genoemd. Deze kunnen, net zoals de ongedopte boekweit, in allerlei granen- of hoofdgerechten worden gebruikt, maar vaak werd van de grutten een fijner gerecht bereid, zoals een nagerecht of pap.

De boekweitgrutten, zoals wij die vandaag de dag nog in de winkel kunnen kopen, zijn echter niet meer de hele, gedopte zaden van vroeger. De grutten zijn bijna gemalen tot meel, maar – met kleine stukjes bijna zoiets als boekweitgriesmeel – net iets grover gebleven.

Karnemelkse grutten

Op zich is pap koken helemaal niet moeilijk, het enige om op te letten is dat de melk niet overkookt. De melk gaat in een pan op het vuur, je wacht tot deze kookt en giet dan het ingrediënt waarmee je de pap wilt maken (bijvoorbeeld rijst of grutten, gort, griesmeel, bloem, custard enz.) er in. Dan laat je het al roerend nog even doorkoken en garen en klaar is de pap!

c2d26f3a34342ca26a7d01bf0eaa2c0a_medium.Bij karnemelk ligt dat wat ingewikkelder. Karnemelk mag je namelijk niet vooraf laten koken, want dan zal ze gaan schiften. Bij karnemelkse pap kun je er het beste bij blijven en - zolang de pan op het vuur staat - er in blijven roeren. Wanneer de karnemelk heet is, maar nog NIET kookt, kunnen de grutten erbij in de pan worden gedaan. Dan mag, nee MOET de pap even een paar minuten doorkoken om de grutten te laten garen. Blijf wel roeren! Wanneer een ingrediënt, zoals boekweitgrutten, dus eenmaal is toegevoegd, zal de karnemelk bij het koken niet meer gaan schiften.

Om de lichtzure smaak te compenseren, werd de karnemelkse gruttenpap soms bestrooid met suiker, maar meestal gegarneerd met een lepel stroop. Die combinatie is dan ook erg lekker.

'Zondagse' zoetemelkse grutten

In financieel betere tijden trakteerden mijn overgrootmoeders hun gezin op zon- en feestdagen naar verluid wel eens op een 'luxe', zoete pap. Waren de karnemelkse grutten een typische doordeweekse pap, op zondag kwamen soms de zogenaamde ‘zoetemelkse grutten’ op tafel. Een kleine uitspatting, waarbij de boter niet eerst uit de melk werd gewonnen, maar de volle melk direct werd gebruikt. Zoetemelkse grutten werden (en worden) eveneens gegeten met een lepel stroop er overheen en werden meestal gezien als een speciale traktatie.

Het recept is goed voor 2-3 personen. Voor meer personen: verdubbel de hoeveelheden in het recept.

Ingrediënten

  • ½ liter karnemelk d85d9bd3cce9304f1c41b40b95b878de_medium.
  • 65 gram boekweitgrutten
  • Zout (mespuntje).

Voor de garnering:

  • Stroop.

Verder nodig: een kookpan, een pollepel, 2-3 schaaltjes.

Bereiding

b12367867425d68c955ce08b3ea56cc9_medium.Giet de karnemelk in de pan en zet deze op het vuur

Laat de karnemelk niet koken, want dan zal ze schiften

Giet na een paar minuten, als de karnemelk warmer wordt, de boekweitgrutten erbij

BLIJF ROEREN!

Laat de karnemelkse pap op middelhoog vuur - al roerend - aan de kook komen

BLIJF ROEREN!

884894a1601cc8663f98a6efde65ce13_medium.Zet het vuur lager, maar wel hoog genoeg dat de karnemelkse pap nog circa 8-10 minuten zachtjes blijft koken

BLIJF ROEREN!

Spoel de schaaltjes af met koud water, zodat de karnemelkse pap niet blijft kleven

Verdeel de karnemelkse gruttenpap over de schaaltjes.

Garneer de karnemelkse gruttenpap aan tafel met stroop.

Variatie

453b3bad6d1410b584e51c6361f20f5f_medium.Gebruik gewone, zoete melk in plaats van karnemelk (dan wordt het dus 'zoetemelkse pap').

Gebruik (gezoete) gecondenseerde melk in plaats van karnemelk en garneer alleen met gemberpoeder of kaneel (omdat de pap door de gecondenseerde melk al behoorlijk zoet is).

Gebruik een andere (zoete) garnering dan stroop, zoals bijvoorbeeld appelstroop, honing, gerstemoutstroop, maple syrup of zelfs vruchtenjam of -saus.

Serveren

5c2f7e1978d29510041027a6518910f1_medium.Serveer de karnemelkse pap warm of koud.

Serveer de karnemelkse pap als ontbijtpap.

Serveer de karnemelkse pap als nagerecht.

Serveer de karnemelkse grutten met stroop na een stevige traditionele maaltijdsoep, zoals bijvoorbeeld erwtensoep of bruine bonensoep als afronding van een complete, voedzame maaltijd.

Eet smakelijk!

 

ASMAY. 2133280fc28a8247ce9ac7e96a9da70a_medium.

© 2014 Foto's: Asmay, Office.microsoft.com, Pixabay.com.

 

Zie ook:

Nederlandse-streekkeuken-rozijnenmoes

Rabarber-en-appel-in-de-moes-en-op-de-vlaai

Krentenbolpudding-met-appel-en-hazelnoot

Engelse-keuken-cabinet-pudding-(luxe-broodpudding)

bf7891bd7b82753ceeaab2c0dfb06151_medium.Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/

 

28/08/2017 08:34

Reacties (3) 

1
28/08/2017 10:15
Nog nooit gegeten, maar met deze duidelijke uitleg ga ik het toch eens proberen.
1
28/08/2017 10:08
Prachtig, zo'n ouderwets gerecht!
1
28/08/2017 10:06
Wel eens gegeten bij mijn oma. Best lekker.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert