Draken - deel 4

Door Lynn De Bondt gepubliceerd in Mythische en fantasy-dieren

Vorige week hadden we het over middeleeuwse drakenstrijders en hoe de draak in de middeleeuwen werd verbonden met de duivel en zonden. Deze week gaan we helemaal richting oosten: over de draken in China, Cambodja en reusachtige slangen in India.

Goddelijke, dubbelzinnige wezens

In Azië vind je overal draken, waar je ook heen gaat kom je ze tegen: tijdens een lekker etentje in een restaurant, op bezoek in tempels en op archeologische vindplaatsen. Als draken echt zouden bestaan, dan zou de westerse draak die immigreert naar Azië wellicht een cultuurschok krijgen: in Azië werden draken dan ook eerder als welwillende wezens gezien die geluk brengen. Hier waren draken geen doortrapte, op schatten beluste monsters die graag een maagd lusten. Nee, het waren bijna goddelijke, maar dubbelzinnige wezens. Draken hoorden niet alleen thuis in de gewone wereld, maar ook in de andere-wereld, de wereld van de goden of geesten. In India spreken ze over de hemel van Indra. Dat is een prachtig park en er lopen daar niet alleen draken rond, maar ook griffioenen (Sanskriet: vyala), paradijsvogels en kinnari, beeldschone vrouwen met het onderlichaam van een vogel en het bovenlichaam van een mens. In India zijn het echter de naga’s die het meest voornaam zijn. Naga’s zijn mythische slangen met vaak meer dan één kop, soms vijf, zeven of negen. Ook in Azië is de band tussen draken en slangen heel nauw, misschien wel nauwer dan bij de westerse draak.
   Precies omdat draken zo’n band hebben met slangen, zijn ze dubbelzinnig van aard. In de mythen van Azië hebben draken en slangen toegang tot de verschillende werelden. Ze kunnen diep in de aarde kruipen, of duiken de diepe oceaan in, en kunnen vliegen waardoor ze in de hemel van de goden kunnen komen. Ze hebben enorme, soms magische krachten. Die krachten kunnen je helpen, maar ook vernietigen. Als draken en slangen rondvliegen, kunnen ze regens en stormen opwekken. Hun geluid is het gebulder van de donder. Regen zorgt voor vruchtbaarheid, maar kan ook leiden tot overstromingen. In de aarde kunnen draken aardbevingen veroorzaken, maar ze vinden daar ook de prachtigste edelstenen en goud. Zitten ze in de zee, dan kunnen ze schepen laten vergaan, maar je ook massa’s parels schenken.
Slangen zijn vaak giftig. Met dat gif kunnen ze mensen doden, maar er kunnen ook medicijnen van worden gemaakt. Verhalen in India vertellen dat grote slangen als ze volwassen waren een juweel in hun kop droegen waarmee je slangenbeten kon genezen. In hun mythen doden ze niet alleen mensen, maar helpen ze mensen ook. Door een persoon te bijten, kreeg die een andere gestalte. Zo kon die persoon anonieme zaken uitvoeren of rechtzetten. Als het probleem was opgelost, beet de slang opnieuw en werd de persoon weer wie hij werkelijk was.
In Azië geloofde men dat slangen eeuwig leefden. Dat heeft te maken met het feit dat slangen vervellen. Als ze moeten vervellen, verschuilen ze zich meestal, en na een tijdje komen ze weer tevoorschijn. Zo goed als nieuw. Zo kwam het dat men dacht dat slangen eeuwig leefden, aangezien het leek dat slangen niet ouder werden. Ook slangen kun je overal vinden: op de aarde, in het water, in bomen.
In China zijn dan weer drakentanden belangrijk. Daar gelooft men dat drakentanden geneeskrachtige eigenschappen hebben en worden ze gemalen tot een medicijn. In werkelijkheid zijn de ‘drakentanden’ vaak fossiele tanden van dino’s en soms gaat het ook om stenen werktuigen uit de prehistorie.

                                       

                                          Oosterse draak, zelf getekend

Draken in tempels

In bijna heel Azië betekent het bezoek aan een tempel dat je naar de wereld van de goden, Boeddha’s of andere geesten/wezens reist. Het maakt niet of de tempel boeddhistisch is, hindoeïstisch is, of dat het over het jaïnisme, confucianisme of shintoïsme gaat. Naarmate je dichter naar het heiligste deel van de tempel klimt, kom je meer vreemde wezens tegen. Daar zitten vaak draken en slangen tussen. De leuningen van de trappen waarlangs je omhooggaat heeft vaak de vorm van een lange slang of draak. Samen met deze slang of draak reis je naar de hemel of andere-wereld.

India: onderaardse slangen

In India geloven ze in verschillende heilige en mythische slangen. De naga’s zijn al vemeld geweest. Onder hun huis zou er een grote aardgeest zitten, de vastu-parusha, dat het huis bewaakt. De vastu-parusha moet met veel respect worden behandeld. Als er een echte slang in huis verschijnt, gaat men er vaak van uit dat het om een naga gaat die veel rijkdom kan geven. Maar gaat het om een cobra, dan moet die gedood worden omdat ze gevaarlijk zijn. De dode cobra moet echter wel met een passend ritueel worden gecremeerd, want hij hoort tot de hoogste stand van de samenleving: ze zijn brahmanen. Indiërs geloven dat cobra’s nooit alleen komen, maar altijd met twee. De tweede cobra zal naar zijn partner komen zoeken en moet tevens worden gedood en gecremeerd.
Als er een python in huis verschijnt, is dat juist een heel gunstig teken. Men gelooft dat de vasta-purusha verschijnt in de vorm van een python, dus mag een python nooit gedood worden. Anders zal alle rijkdom van het huishouden verdwijnen. Een python is niet giftig, hij gaat meestal onder het huis wonen en houdt het huis vrij van ratten en muizen. Soms worden ze zelfs helemaal tam.

            

              'Negen draken', detail, zuidelijke Song-dynastie, China, circa 1244

China: draken als keizerlijke symbool en beschermers

Chinese draken zien er heel anders uit dan westerse draken. Ze zijn samengesteld uit verschillende dieren: ze hebben de kop van een kameel of krokodil, ogen als een demon, de nek van een slang, klauwen als een arend, oren als een koe of stier, poten als een tijger, de buik van een schildpad, schubben van een vis en lange snorharen. Ze hebben geen vleugels, maar kunnen toch vliegen door middel van magie.
Afbeeldingen van draken kwamen voor op officiële kleding en op gebouwen. De rang van de eigenaar van de kleding of van het huis was te zien aan het aantal nagels dat de afgebeelde draken hadden. Alleen de keizer mocht de afbeelding van een gele draak hebben. Deze draak had vijf nagels en horens die op een hertengewei leken. Lagere adel had draken met vier of drie nagels en kleinere, soms naar binnen gerichte, horens. De gele draak met vijf klauwen werd een symbool van de keizer toen de legendarische Gele Keizer volgens de overlevering bij zijn overlijden in een draak veranderde en naar de hemel opsteeg. Keizers zaten sindsdien op de Drakentroon. Op een bepaald moment stond er zelfs de doodstraf op als burgers kleding met geborduurde draken met vijf klauwen droegen.
    De draak was in de Chinese cultuur Yang, dat staat voor mannelijk en verhittend. In China draait alles om het evenwicht tussen Yin en Yang. Yin staat voor vrouwelijk en verkoelend. Even getallen zijn Yin, oneven getallen zijn Yang. Deze symboliek komt heel sterk naar voren in de maatschappelijke ordening van China. Het centrum is het keizerlijk hof, waar de keizer regeert met ‘het mandaat van de hemel’. Hij is de zoon van de hemel en wordt beschouwd als een verschijningsvorm van de allerhoogste draak, lung, de gele draak met vijf klauwen. De keizer is het centrum van het universum en zijn positie wordt vergeleken met die van de poolster, de ‘purperen ster’. Die staat als enige te midden van alle andere sterren stil. Daardoor is de keizer de meest stabiele factor. Het symbool van de keizerin is de feniks (feng). Ze is de tegenhanger van de keizer. Soms worden de draak en de feniks samen afgebeeld. Dit staat voor het huwelijk tussen de keizer en de keizerin, het absolute evenwicht in het universum. Yin en Yang is dan in evenwicht.
Daarnaast waren draken in China ook beschermers. Voor de ingang van een traditioneel Chinees huis staat bijna altijd een ‘drakenmuur’, als het kan met negen draken in verschillende kleuren erop afgebeeld. Negen is namelijk het hoogste Yang-getal dat in één cijfer wordt geschreven. De muur moet het huis beschermen tegen gevaarlijke geesten. Men gelooft in China dat geesten alleen maar rechtuit kunnen lopen! De muur staat hen in de weg. Mensen kunnen uiteraard wel om de muur heen lopen.
Voor de eerste poort van het huis is er vaak ook een heel hoge drempel aangelegd: geesten zouden hun voeten niet kunnen optillen! Rond de buurt van de drakenmuur kan het gevaarlijk zijn, vooral ’s nachts. De geesten blijven daar rondhangen en proberen binnen te komen door zich aan je vast te klampen. Grote onderaardse draken zorgen dan weer voor stabiliteit in huis, als je hen voldoende aandacht schenkt. Soms neemt de draak de vorm aan van een schildpad met een drakenkop.

                                      
                             Schotel met draak en feniks, China, circa 1500

Verschillende soorten draken in China

In China zijn er verscheidene soorten draken. Soms worden ze verdeeld naar de vier elementen, bijvoorbeeld draken die zich in de zee, rivieren en meren ophielden, zoals de longwang. Anderen werden geassocieerd met het hemelse rijk, waar ze verantwoordelijk zouden zijn voor de wolken en de regen. ‘De aarde die met de draak paart’ was een veelgebruikt synoniem voor een regenbui. Sommige hemelse draken waren wel heel erg machtig, zoals de tianlong die het huis van de goden bewaakten en hun strijdwagens trokken.
Daarnaast gelooft men dat de draak negen soorten zonen heeft, die elk een eigen functie en verschijningsvormen hebben. Zo zijn er de Pulao-draken, die erg veel geluid maken, onder andere het geluid van de donder. Ze worden afgebeeld op bellen en hebben dan vaak de vorm van het handvat van de bel of het mechaniek waarmee de bel is opgehangen. Chiwens slikken alles wat ze tegenkomen en staan afgebeeld op de uiteinden van de nokbalk van daken. Daar ‘eten’ ze alle kwade invloeden op. Yazi’s houden van vechten en staan dan ook dikwijls op zwaarden en zwaardgrepen. Er zijn ook muzikale draken, zoals de Qiuniu’s die houden van muziek en daarom vaak op muziekinstrumenten staan afgebeeld.
Chaofeng-draken zien er dan weer uit als leeuwen of griffioenen. Ze zitten meestal op de vier uiteinden van daken en houden ook kwade invloeden tegen. Baxia’s en Bixi’s houden beiden van literaire teksten. De Baxia’s vind je in het algemeen op begrafenisplaatsen. Ze zien eruit als gevaarlijke schildpadden en dragen vaak een grote stèle met inscriptie op hun rug, waarop de grote daden van een overledene staan beschreven. Ze lezen de teksten op de stèles ook voor. Omdat schildpadden volgens de Chinese mythologie vrijwel eeuwig leven, zal de tekst ook een eeuwigheid meegaan en altijd waar zijn. Bixi’s dragen dikwijls stèles met belangrijke literaire of historische teksten en ook hier gaat de boodschap eeuwig mee als de Bixi de tekst op de rug draagt. Bian’s zijn erg waakzaam en staan afgebeeld boven poorten, omdat ze in de gaten houden wie er passeert. Tenslotte heb je de Suanni’s, die houden van rust en daarom Boeddha’s en Bodhisattva’s begeleiden. Ze worden vaak afgebeeld in de nabijheid van Kwan Yin, de godin van mededogen.
Draken spelen ook een rol in de feng shui, de leer waarin alles van het terrein rond een huis of stad (dat nog gebouwd moet worden) afhangt van natuurlijke en heilige elementen in het landschap. Yin-en Yang-elementen zijn hier ook belangrijk. Wij kennen de Chinese draak natuurlijk het beste van het Chinees nieuwjaar, dat elke keer begint met een uitvoerige drakendans. Dat is zodat de draak alle gevaren en kwaadaardige geesten zou verjagen. Het vuurwerk verwijst naar hun vervaarlijk gebrul.

                                      
                        Draken die op parels jagen, China, circa 1700-1720

Cambodja: afstamming van draken

Heel wat volkeren in Azië beweren dat ze afstammen van draken of minstens een draak of slang in hun voorgeslacht hebben. Zo’n mythen speelden ook een rol in het oude Khmerrijk van Cambodja. Volgens één zo’n mythe kwam Kaundinya, een Indiase Brahmaanse priester, eens aan in Cambodja, dat voor een groot deel onder water stond. Hij zag een prachtig meisje, Soma, werd verliefd op haar en vroeg haar ten huwelijk. Na het huwelijk wilde hij graag haar vader leren kennen, dat blijkbaar voor het huwelijk nog niet was gebeurd. Soma zegt dat ze hem haar vader best wil laten zien, maar dat hij niet moet schrikken van zijn uiterlijk. Vervolgens laat Soma het water zakken en langzaam komt haar vader tevoorschijn. Volgens Chinese bronnen blijkt hij een enorme draak te zijn, maar Indiase bronnen zeggen dat het ging om een enorme slang. Kaundinya en Soma worden dan de voorouders van een deel van de Cambodjaanse bevolking.
Soma en haar vader konden in deze mythe zelf heersen over water en het waterniveau beïnvloeden. Tot op de dag van vandaag zeggen de vorsten van Cambodja dat zij hiertoe in staat zijn. De koning gaat één keer per jaar naar de Tonle Sap-rivier, en beveelt het water te draaien. Dat gebeurt ook, maar dat komt door klimatologische en geofysische redenen. Toch blijven veel Cambodjanen geloven dat de vorst dit vermogen heeft omdat ze zouden afstammen van de grote draak, de vader van Soma.

Volgende week: natuurlijke draken en dinosaurusbotten

Bronnen:

-Draken. Beesten van verbeelding
Auteurs:
verschillende
Redactie: Peter Nissen en Sanne Verdonck
Uitgegeven door Vantilt (2017)
-Het mythisch bestiarium: een geïllustreerde gids over de meest fantastischewezens op aarde
Auteur: Tony Allan
Uitgegeven door Atrium
-De wereld van Harry Potter
Auteurs: Allan Zola Kronzek en Elizabeth Kronzek
Uitgegeven door A.W. Bruna Uitgevers (2002)

 

12/08/2017 13:51

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert