Gedenken in vrijheid - column over dodenherdenking (deel 2 van 2)

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Geschiedenis

Een column over dodenherdenking van dit jaar, 2014. Aan de hand van een actueel thema. Welke vrijheid hebben wij om te gedenken, wat is respect en hoe gaan wij om met “die anderen”?

 

Never on Sunday


Dodenherdenking 2014 valt op een zondag. Voor een groot deel van Nederland is dat waarschijnlijk een reden om de schouders op te halen en gewoon hen die voor onze vrijheid vielen te herdenken zoals ze al jaren gewend zijn op 4 mei. Maar dit geldt niet voor iedereen. Zeker binnen de kringen van de “bevindelijk gereformeerden” en dan met name binnen de gemeentes waar zij de meerderheid, of in elk geval een zeer grote invloed hebben, kan dit een dilemma opleveren. In hun opvattingen komen zij in conflict met de zondagsrust.

fb6e3dcd4c33fec97e89f4d02bfb8d43_1398977

Als niet-christen en als ongelovige Thomas die ik ben, was het niet iets waar ik bij stilstond. Mijn aandacht werd getrokken door een aantal snerende opmerkingen op social media en een aantal aanvallende artikelen. In die artikelen werd even fijntjes gerefereerd aan de “dubieuze rol” die deze bevolkingsgroep zou hebben gespeeld tijdens de bezetting. Opmerkingen die ik ook op deze site heb gezien. In andere artikelen en social mediaberichten werd ze een gebrek aan respect verweten. Een houding die perfect paste bij deze groep “wereldvreemde geloofsfanatici” die te veel bezig is met het leven dat hierna komt dan met het leven hier en nu. De ‘vaccinatiekwestie’ werd er bijgesleept, schamperende opmerkingen over zwarte kousen en inteelt-gemeenschappen waren voor het oprapen. Het was allemaal weer bijzonder verheffend...

1d59c7e58aeb31173d3e03be03b62eca_1398977

Als buitenstaander kan ik er een hoop van vinden. Ik zou bijvoorbeeld de discussie kunnen aangaan over de juiste dag waarop de bijbelse sabbat gevierd moet worden. Is het nou de laatste dag van de week, de zaterdag dus, of is het te verantwoorden dat vanaf de tijd van keizer Constantijn de zondag steeds meer in zwang kwam? De zondag als eerste dag van de week, de dag waarop Jezus opstond uit de dood.

Of wat dacht je van het argument, gebaseerd op Lukas 6:5 waarin Jezus zegt dat “de Zoon des mensen de heer is van de sabbat.” Ik heb wel eens mensen horen beweren dat Hij er iets heel anders mee bedoelde dan algemeen wordt aangenomen. Immers, het Nieuwe Testament is oorspronkelijk geschreven in het Grieks, niet in de taal die Jezus dagelijks sprak. Volgens die mensen heeft Jezus de woorden “ben Adam” gebruikt. Woorden die je kan vertalen als “Zoon des mensen”, maar ook als “Mens”. Wat zei Hij nou precies? “Ik ben Heer en Meester over de sabbat”? Of bedoelde Hij: “De mens mag het zelf beslissen wanneer hij de sabbat viert, als hij het maar doet!” Persoonlijk heb ik voorkeur voor de laatste uitleg, maar mijn persoonlijke voorkeur doet niet ter zake. Trouwens, als ik dit Bijbelvers in zijn context lees (wat je altijd hoort te doen!) is dat argument lang zo sterk niet.

Zou ik het dan over een andere boeg kunnen gooien? Aantonen dat het juist heel gepast is om op een zondag het offer van onze voorvaderen te herdenken? Herdenken christenen niet elke zondag het offer van Jezus zelf? Om maar even Johannes 3:16 aan te halen, voor mij het leitmotiv en het ‘ultieme uittreksel’ van de Bijbel: “Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een ieder die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe.” Het offer van hen die voor onze vrijheid vielen gedenken, in lijn en als afspiegeling van het veel grotere offer van God zelf?
Maar daar gaat het in principe niet om. De bezwaren van de bevindelijk gereformeerden , als ik het goed begrijp, zijn dat om dodenherdenking goed te vieren, er op die zondag werkzaamheden moeten worden verricht. Het zijn juist die extra werkzaamheden die strijd opleveren met de bepalingen voor de zondagsrust.

c200f45fa0abbfce08e86760d9d6fad7_1398977

Om even terug te komen op de ‘beschuldiging’ van ‘dubieus gedrag’ tijdens de bezetting, deze is voornamelijk gericht op de invloedrijke rol van ds. Kersten, de eerste voorman van de SGP, die in principe gekant was tegen verzet, omdat hij van mening was dat alle gezag, zelfs die van de bezetter, uiteindelijk van God afkomstig was. Het is overigens een feit dat hij gedurende de bezetting van mening veranderde. Ook is het een onomstotelijk feit dat er wel degelijk verzetslieden afkomstig waren uit de groep van de bevindelijk gereformeerden. Een aantal van hen heeft ook het leven gelaten tijdens dit verzet. Ook zij worden tijdens dodenherdenking herdacht.
In 2007 verscheen van de hand van Herman van Beek een afstudeerscriptie voor diens Masteropleiding Theologie aan de Universiteit van Leiden, over de rol van ds. Kersten. Zijn oordeel over Kersten is niet mals, maar wel eerlijk. De SGP heeft het in alle nederigheid gelezen en geaccepteerd.

De “traditie” dat dodenherdenking altijd plaatsvindt op 4 mei en bevrijdingsdag altijd op 5 mei volgt uit een regeringsbesluit uit 1968. Sindsdien is er iedere keer discussie geweest als dodenherdenking viel op een zondag, in 1969, 1975, 1980, 1986, 1997, 2003, 2008 en nu in 2014. De volgende gelegenheid biedt zich aan in 2025.

53c051c41680f939efb99fd6193d7b08_1398977

De bevindelijk gereformeerden worden niet centraal geleid. Er zijn verschillen tussen de diverse gemeentes, ook als het gaat om het conflict zondagsrust – dodenherdenking. De gemeentes Staphorst, Genemuiden en Urk zullen dodenherdenking vieren op zaterdag 3 mei. In Rijssen houdt men twee herdenkingen, één op 3 mei, de andere, op de Joodse begraafplaats, op vrijdag 2 mei, omdat zaterdag immers de dag van de Joodse sabbat is.
Ook in de gemeenten Opheusen, Ochten, Yerseke, Kruiningen en Waarde zal dodenherdenking plaatsvinden op 3 mei.
Vele andere gemeenten volgen de landelijke lijn en gedenken op zondag 4 mei. Burgemeester Kats (SGP) van Zuidplas, vindt de zondag juist bij uitstek een dag om de gevallenen te herdenken; het is immers een moment van stilte en herdenking. Hij is van mening dat het ook niet gevoelig ligt in de gemeente, maar hij erkent dat ‘individuen soms gevoelig zijn’. Ook burgemeester Lambooij (SGP) van Putten vindt dat de zondagsrust niet in het geding is, omdat het ‘sober, geen spektakel, niet iets groots’ is. In een aantal gemeentes op Goeree-Overflakkee zal de plechtigheid extra sober zijn, bij wijze van compromis.

8a76fd20d0e3a96c3857f26a208dc021_1398977

In Urk ligt het even iets anders. Hier is door de Veteranen Vereniging Urk een petitie opgesteld en een Facebook-pagina geopend. Zij willen de 4-meiviering op de agenda van politiek Den Haag plaatsen, wat mogelijk is als ze 40.000 handtekeningen of meer ophalen. Om in hun woorden te spreken: “Nu bepaalt een minderheid wat de meerderheid niet mag doen.

Ik probeer me te verplaatsen in de positie van mensen die veel belang hechten aan een landelijke herdenking op exact dezelfde datum en exact dezelfde tijd. Mensen die de oorlog meegemaakt hebben en voor wie het verlies nog zo voelbaar is. Het belang van een mooie en waardevolle nationale traditie, die tegelijk waardering toont voor het offer van de gevallenen en troost biedt aan hun nabestaanden. 
Maar ook wil ik me in de positie van bevindelijk gereformeerden verplaatsen die oprechte bezwaren hebben tegen wat zij zien als verstoring van de zondagsrust. De zondagsrust die zij in ere willen houden, uit dankbaarheid, ontzag en oprechte liefde voor God. Het is, zeker voor een ongelovige als ik, erg makkelijk om partij te kiezen voor ‘mensen zoals ik’ en ‘die anderen’ alleen op een zwart-witmanier te beoordelen. Dat doe ik dus niet. Want ik zou me dan schuldig maken aan intellectuele luiheid, voor mij een gruwel.

5c9e99ba6c7cbac9cc95462eb5ec52d7_1398977

Gevoelsmatig kies ik voor één landelijke dag en één landelijk tijdstip. Zeker nu ik zie dat binnen de groep van bevindelijk gereformeerden de discussie op gang is gekomen en dat het voor velen onder hen ook écht een dilemma is, waarover zij bereid zijn goed na te denken, doe ik een stapje terug. Ik begrijp de Urkse veteranen, maar ik zal hun petitie niet ondertekenen. Den Haag is wat mij betreft niet aan zet. Het verplicht opleggen van een herdenking ondergraaft m.i. ook de kracht en de waarde van de herdenking. Net als geloof heeft het geen waarde als het niet vanuit jezelf komt maar van bovenaf wordt opgelegd, in vorm, tijd en inhoud.

Zij die stierven voor onze vrijheid stierven ook voor onze vrijheid van godsdienst. Ook voor de vrijheid van godsdienst van ‘die anderen’, die wellicht op een andere manier geloven dan gebruikelijk bij de meerderheid. Ik zie de discussie als een interne kwestie die ‘zij’ intern mogen oplossen. Ik zie dat de behoefte binnen de eigen gelederen ook bestaat. Ik zie een belangrijke rol voor de SGP en de voorgangers binnen de diverse gemeenschappen. Ik vertrouw er dan ook op dat ze de komende jaren die discussie weloverwogen, open en eerlijk aangaan. Het is een verantwoordelijkheid die ze wel op zich horen te nemen.
Wat ik te allen tijde afkeur is dat dodenherdenking nu gebruikt wordt als stok om een groep andersgelovenden te slaan. Als er iets in strijd is met de geest van dodenherdenking en het offer van de gevallenen, is dat het wel.

 

En wat staat er in deel 1?

In deel 1 beschrijf ik mijn algemene gevoelens over dodenherdenking en oorlog. 

02/07/2017 22:55

Reacties (2) 

1
25/04/2018 12:47
Ja, ik heb het al zo vaak gezegd: geloof is de pest in andermans lijf...en in je eigen lijf net zo goed.
Goed stuk.
1
14/08/2017 04:25
'Wat ik te allen tijde afkeur is dat dodenherdenking nu gebruikt wordt als stok om een groep andersgelovenden te slaan. Als er iets in strijd is met de geest van dodenherdenking en het offer van de gevallenen, is dat het wel.'

Hoef ik denk ik zomaar niks aan toe te voegen ... je kent me goed genoeg.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert