Feesten voor de doden: Samhain bij de Kelten en de Germanen

Door Oxalis gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

424d83b89b415203ae23fcfc732938e4_medium.In het Europa van de IJzertijd, pakweg 3000 jaar geleden, leefden veel verschillende stammen en clans. Enkele van de grootste groeperingen daarvan, die over het gehele Europese continent en de tegenwoordige Britse eilanden waren verspreid, waren de Kelten en de Germanen. Hoewel beide als volk een eigen identiteit en achtergrond hadden, hadden zij op veel punten overeenkomsten, waaronder een grotendeels gemeenschappelijke religie. Beide grote bevolkingsgroepen vierden bijvoorbeeld de oude feesten van het Jaarwiel, met als hoogtepunt Samhain. Samhain was een bijzonderlijk belangrijk feest voor zowel de Kelten als de oude Germanen. Dan werd het Jaarwiel (kalender) namelijk afgesloten: met Samhain begon er een nieuw jaar, dat werd gevierd als een omwenteling, een hernieuwing van het rad van het leven. Niet alleen was Samhain daarmee het belangrijkste Jaarwielfeest, maar het was ook het feest van de doden.

Geloof in leven na de dood

Volgens het geloof van de Kelten en de oude Germanen ging de mens namelijk niet helemaal dood, maar stierf alleen hun lichaam. Als geesten zouden zij na hun stoffelijk dood in een andere wereld voortleven, vanwaar zij over de levenden konden waken en zelfs af en toe – als de sluiers tussen beide werelden dun waren - de levende wereld konden komen bezoeken. De doden werden dan ook altijd met zorg begraven en met respect herdacht.

42a6d45c78478bc71d99dc97740a460a_medium.In de Keltische gedachtenwereld gingen alle doden naar het dodenrijk, zij het dat stamleiders en dappere krijgers een wat mooiere plek zouden krijgen dan de anderen. Voor de oude Germanen lag dat iets genuanceerder, zonder twijfel door de invloed van hun Scandinavische buren, de Noormannen. Bij de Germanen gingen de in de strijd gestorven en daardoor met eer beladen krijgers namelijk (net als die van hun noorderburen) naar de speciale hemel voor krijgers, het Walhalla; vrouwen en kinderen zouden na hun stoffelijke dood naar een ander, minder glamoureus dodenrijk gaan. Maar voor mannen, die op een natuurlijke, eerloze wijze stierven en dus niet tijdens de een of andere strijd voor het goed van de stam sneuvelden, was het zuur gesteld. Hun geesten zouden in de hel van het dodenrijk terechtkomen.

Samhain en Beltane

Samhain vindt gewoonlijk plaats in de nacht van 31 oktober op 1 november. In de tijd van de Kelten en de Germanen kon dit echter nog wel eens een paar dagen verschillen, omdat zij een maankalender volgden. De jaarfeesten werden daarom niet alleen volgens de zonnecyclus, maar ook volgens de maancyclus ingepland. Het feest van Samhain markeerde het begin van het (nieuwe) jaar en daarmee het begin van de (nieuwe) cyclus van seizoenen.

13afe729a0b4fd0c5eca927ef2a0cfaa_medium.Omdat in de natuur de dood in deze periode alom aanwezig was (bomen lieten hun dode bladeren los, veel planten stierven bovengronds af en trokken zich terug in de aarde) en ook in het dagelijks leven alles was gedaan (de oogsten waren binnengehaald, zwakke dieren waren geslacht voor de wintervoorraad enz.), richtte men zich nu vooral op de spirituele wereld. Tijdens de nacht van Samhain, de drempel tussen de vruchtbare zomermaanden en de onvruchtbare wintermaanden, was de grens tussen de levende wereld en het dodenrijk – zo dacht men – op zijn dunst en konden de geesten van de doden gemakkelijk de levende wereld bezoeken.

Samhain was wat dat betreft het tegenwicht van Beltane, het feest van het leven, dat gewoonlijk tijdens de nacht van 30 april op 1 mei werd (en nog wordt) gevierd. Tijdens de nacht van Beltane is namelijk sprake van het omgekeerde. Ook dan zijn de sluiers tussen de levenden en de doden op zijn dunst, maar bij Beltane overheerst het leven, dat het dodenrijk kan bezoeken. Bij Samhain is het dodenrijk op zijn sterkst en kan dus de levende wereld bezoeken.

Viering van Samhain

15864db609b81e15b668220d7c8add96_medium.De viering van Samhain begon standaard bij de zonsondergang van 31 oktober en vond vooral ‘s nachts plaats. Wellicht vreemd, maar voor de Kelten begon de dag namelijk altijd bij zonsondergang. Volgens de Romeinen, die daar niets van begrepen, rekenden de Kelten hun dagen en jaren altijd in het donker; de ‘dag’ begon als de zon onder ging, het jaar als de winter inviel.

Waarschijnlijk deden ze dit uit religieuze gronden, omdat ze geloofden dat de geestenwereld en de levende wereld in de duisternis het dichtst bij elkaar lagen. Noch de Kelten noch de Germanen waren overigens bang voor de krachten van dood en duisternis, integendeel.

De Germanen begonnen de festiviteiten van Samhain steevast met het opsieren van de graven van hun voorouders en stamgenoten. Er werden dan graan, noten en andere kleine geschenken op gelegd om hen enerzijds gelijk bij het feest te betrekken en anderzijds ongetwijfeld om hen te vriend te houden. De Kelten gaven hun doden gewoonlijk veel geschenken mee in het graf, maar of zij dit jaarlijks met Samhain met kleine offers herhaalden is onbekend. Samhain was overigens een feest, dat gewoonlijk enkele dagen duurde.

Spirituele viering van Samhain

0450b4f69f3b851dcac997a5fe711c30_medium.Samhain, de tijd waarin de sluiers tussen de werelden van de levenden en de doden dun en vaag waren, was bij uitstek geschikt om met de geesten van de doden in contact te treden, om bescherming af te smeken, om voorspellingen te doen en om spirituele kennis te vergaren. De geestelijke leiders van de stam waren hier dan ook de hele periode van Samhain mee bezig.

Rechts: de Veleda.

Bij de Kelten waren dit vooral de mannelijke Druïden en de vrouwelijke Veleda (zieneressen). Bij de Germanen waren het – net als bij hun noorderburen de Noormannen – vooral een aantal wijze en alom kundige vrouwen in de stam, de Veleda of de Völva genoemd, die zich hiermee bezig hielden.

Samhain en licht

Samhain werd door iedereen in de stam gevierd met eten en drinken, maar ook met licht. Of het de Kelten of de oude Germanen waren, die aan de basis lagen van uitgeholde koolrapen (nu pompoenen), waar dan een gloeiend kooltje in werd gedaan, is onbekend. Toch hadden zij destijds al iets dergelijks om, naast de grote kampvuren, nog extra lichtpunten rondom de festiviteiten te verzorgen. Samhain was namelijk ook een tijd, waarin de elementalen, de natuurgeesten (zoals de elven, kobolds, aardmannetjes en andere wezens), in het donker kattenkwaad konden komen uithalen en (extra) licht zou hen dan op een afstand hebben gehouden.

303def87fcbd88b2c6dad8cd798286f5_medium.

 

Oxalis.

© 2017, foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

537b97c9b471c21131c9f25e8b225347_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Het-Hiernamaals-volgens-de-Kelten

Het-Hiernamaals-volgens-de-Noormannen

 

Wicca-het-Jaarwiel-en-Keltische-seizoensvieringen

Wicca-Keltische-religie-traditie-en-symboliek

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

28/06/2017 16:18

Reacties (11) 

1
29/06/2017 23:17
Mooi en interessant artikel, dank je wel!
1
29/06/2017 20:50
Wat een interessant artikel weer
Het is altijd leuk om te weten hoe het er vroeger aan toe ging
1
28/06/2017 22:22
Graag gelezen!
1
28/06/2017 19:21
Mooi stuk weer. Er is wat deze feesten betreft inderdaad een oeroude continuiteit. Dat heeft ook de kerstening niet kunnen uitroeien.
1
28/06/2017 18:03
Heel mooi geschreven..
2
28/06/2017 16:59
U bent niet ingelogd. Wilt u nu inloggen of een account aanmaken?
Wat leuk, dat de beroemde, ozo Amerikaanse Jack-o-Lantern eigenlijk al een vinding van de Kelten en de Germanen was. Interessant artikel.
Oxalis tegen ZiaRia
28/06/2017 17:00
Niks Amerikaans, gewoon (oud) Europees!
1
28/06/2017 16:57
Boeiend verhaal over dit dodenfeest. Apart om het nieuwe jaar te beginnen per november.
1
28/06/2017 17:01
Het is maar net wat je gewend bent.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert