Uren, dagen, maanden, jaren (2) waarom zitten er 7 dagen in een week?

Door Asmay gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

8d645d8035e835f789c160885fe9932c_medium.Voor de alledaagse gang van zaken en zeker voor wat betreft de (korte of lange) termijnplanning voor de toekomst, is het niet handig om de ene dag aan de andere te rijgen, zonder hen onderling verschillend te benoemen of een ander onderscheid tussen hen te maken. Het lijkt dus niet meer dan logisch dan om de dagelijkse tijdseenheden niet alleen te benoemen, maar ook in bepaalde perioden te combineren. Brokjes van dagen, zullen we maar zeggen, die tezamen een overzichtelijke periode vormen.

Nu wordt er in onze snelle moderne wereld veel in tientallen, honderdtallen en verder gerekend. Gemakkelijk, want indien je iets met 10 vermenigvuldigt, hoef je er alleen maar een 0 achter te zetten en je hebt je antwoord. Toch zijn een aantal kenmerkende zaken in ons leven op een ander getal gebaseerd. Zoals we zagen in het voorgaande artikel over het aantal graden van een cirkel en minuten in een uur, kan dat zomaar op het getal 6 (en een veelvoud daarvan) zijn afgestemd. Maar wat te denken van onze tijdsindeling van de dagen in een periode als 7 dagen in een week? Hoe heeft men het bedacht om daarvoor (niet het getal 6, maar) het getal 7 als basis te gebruiken?

Tijdsindeling in weken aan de hemel afgelezen

8d2f5f5c6aac2891b97c9843c0286d65_medium.De reden waarom het leven op aarde wordt gestructureerd in een 7-dagen durende week, hangt boven ons hoofd en dat kan in dit geval letterlijk worden genomen. Zoals vele andere kalenderindelingen in de geschiedenis is ook de kalenderindeling, die in het grootste deel van de wereld vandaag de dag nog gangbaar is, geheel afgestemd op de fasen van het dichtstbijzijnde en daardoor grootst lijkende hemellichaam, namelijk de Maan. De Maan heeft – zo ontdekte men reeds lang geleden – circa 29,5 dagen nodig om een volledig rondje om de Aarde te maken en daarbij al haar fasen – van Nieuwe Maan naar Eerste Kwartier naar Volle Maan naar Laatste Kwartier en weer naar Nieuwe Maan – te doorlopen.

Babylonische weekindeling

Algemeen wordt gedacht, dat de eersten, die de Maanfasen gebruikten als een indeling van tijd, zeer waarschijnlijk de Babyloniërs uit Mesopotamië zijn geweest, de regio die tegenwoordig bekend staat als Irak. Het Babylonische koninkrijk, dat heerste tussen ongeveer 1850 voor Chr en 540 na Chr, kende een hoge graad van ontwikkeling, niet in het minst op het gebied van de astronomie en astrologie. Om een ordelijke tijdsindeling in hun rijk te hebben, rondden zij de Maancyclus af op 28 dagen en verdeelden deze tijd naar de Maanfasen en wel over 4 perioden van 7 dagen. Omdat hun afronding niet geheel klopte met de werkelijke tijd die de Maan voor haar cyclus nodig had, gebruikten de Babyloniërs regelmatig een schrikkeldag om op de lange termijn toch weer gelijk te lopen met de Maancyclus.

Wie benoemde de dagen?

39ebe54c3b0bdbea281c5ed6dc00246f_medium.De Babyloniërs waren gedreven astronomen en astrologen. Zij zouden rond 500 voor Chr zelfs een soort van horoscoop hebben ontwikkeld, waarbij elke dag van de week werd toegeschreven aan één van de 7 toen bekende hemellichamen, die men met het blote oog kon waarnemen: de Zon, de Maan, Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. Maar was dat wel zo? Kwam dit idee wel uit de Babylonische koker, of hadden zij het gewoon overgenomen van die andere ontwikkelde beschavingen op dit gebied op het nabij gelegen Indiase schiereiland?

Het getal 7 speelt namelijk ook in de vedische astronomie van de vroege Indiase beschavingen een grote rol, als zijnde de 7 hemellichamen, “die geen vaste sterren zijn, maar zich (vanuit de Aarde gezien) tussen de sterren door bewegen”. De benamingen voor de dagen van de week – elk toebedeeld aan één van die 7 hemellichamen – zouden dan ook oorspronkelijk stammen uit het Sanskriet en op zijn minst al vele duizenden jaren bestaan. In vele oude Vedische geschriften zijn ze overigens nog steeds in dezelfde volgorde en in dezelfde betekenis terug te vinden.

Het is dan ook niet ondenkbeeldig, dat de Babyloniërs, die handel dreven en kennis uitwisselden met de vroege Indiase beschavingen, dit idee van het benoemen van de dagen van de week gewoon hebben overgenomen en er hun eigen draai (en naam) aan hebben gegeven. Via de Babyloniërs verspreidde dit gebruik zich over het Midden-Oosten en vervolgens naar de oude Grieken en Romeinen. De Romeinse expansiedrift zorgde er uiteindelijk voor, dat de weekindeling en de dagnamen uiteindelijk ook hun intrede deden in de rest van Europa.

Volgorde van de weekdagen

63eb2a95f86a16921aec79d998c77d87_medium.De volgorde van de namen van de weekdagen verliep overigens niet volgens de klassieke volgorde van de planeten, bijvoorbeeld naar hun afstand van de Aarde, of naar de snelheid van hun baan rondom de Zon. Het lijkt er op, dat de opeenvolgende dagen werden vernoemd naar de planeten die tenminste drie plaatsen uit elkaar stonden in die klassieke volgorde. Het waarom hiervan is helaas verloren gegaan; de Griekse schrijver, filosoof en magistraat Plutarch vroeg zich dit al af in een essay, geschreven rond 100 na Chr, en ook hij moest het antwoord toen al schuldig blijven.

De dagen van de week werden dus oorspronkelijk genoemd naar de klassieke planeten, genoemd naar de toenmalige belangrijke goden en godinnen, waarbij in onze streken de Latijnse benamingen (met de Romeinse soldaten) het eerst bekend werden. Pas later werden die Latijnse namen naar de eigen taal vertaald en/of de namen van de hemellichamen en hun overeenkomstige Romeinse goden of godinnen vervangen door een in de eigen cultuur bekende (Germaanse) god of godin.

Benaming van de weekdagen

80f7c0deaf24c0b6e9f82d20f1d15d70_medium.Hoewel de oude Latijnse benamingen van de weekdagen in de Latijnse taalgroep (Frans, Italiaans, Spaans, Portugees, Roemeens) nog heel goed herkenbaar zijn, is dat in de Germaanse taalgroep (Nederlands, Duits, Deens, Zweeds, Noors, IJslands, Engels) veel minder het geval. Daar werden de dagnamen vertaald en /of veranderd.

Zo kwam Zondag uit de vertaling van het Latijnse dies solis ('dag van de zon'). (Hoewel de zondag in het Latijn in later tijden werd aangeduid als domenica ('dag van de Heer), bleef men in de Germaanse taalgroep de oude vertaalde naam trouw.)

Maandag was een vertaling van het Latijnse dies lunae ('dag van de maan').

In het Latijn heet de Dinsdag de dies Martis (dag van Mars, de oorlogsgod). Met zekerheid weten we het niet, maar waarschijnlijk werd de dag ooit naar een Germaanse godheid genoemd, de niet zo bekende Germaanse god Thingsus (overigens niet de god van oorlog, maar van volksvergaderingen).

Woensdag was de dies Mercurii (dag van Mercurius, de god van de handel), maar deze werd uiteindelijk vernoemd naar Wodan, de Germaanse oppergod.

In het Latijn was Donderdag de dies Iovis ('dag van Jupiter', de Romeinse oppergod en god van de donder). Omdat de Germaanse god Donar (Thor) ook god van de donder was, werden deze twee al snel met elkaar vereenzelvigd, waarna Jupiters dag veranderde in Donars dag oftewel Donderdag.

322dc97bfd932797b06c30d75ee1df2f_medium.Vrijdag was oorspronkelijk de dies Veneris (‘dag van Venus’, godin van liefde en schoonheid), maar zij werd al snel vervangen door haar Germaanse equivalent, namelijk de Germaanse Freya, godin van liefde, lust en vruchtbaarheid.

Als oorspronkelijke benaming bleef eigenlijk alleen de Latijnse dies Saturni (dag van Saturnus, de god van onder meer de landbouw) grotendeels overeind. De naam van deze dag werd noch vertaald noch vervangen door een eigen godheid, maar slechts verbasterd; van Saturni of Saturn (dag) kwam men zo op Zaterdag.

 

ASMAY.

© 2017 Foto's: Asmay, Office.microsoft.com, Pixabay.com.

 

db52f27a761586d4e9666590668c638c_medium.Rechts: ons zonnestelsel (minus de zon en plus de later nog ontdekte planeten Uranus en Neptunus).

Zie ook:

December-een-maand-vol-bijzondere-dagen

Uren-dagen-maanden-jaren-(1)-waarom-telt-een-uur-60-minuten?

Uren-dagen-maanden-jaren-(3)-waarom-duren-niet-alle-maanden-even-lang?

Uren-dagen-maanden-jaren-(4)-wanneer-begint-een-nieuw-jaar-eigenlijk-echt?

Lentekriebels-en-zomertijd

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

 

21/06/2017 13:05

Reacties (8) 

22/09/2017 19:42
Met interesse gelezen.
1
29/06/2017 07:19
dank je wel..graag gelezen
1
25/06/2017 08:17
erg mooi artikel
1
21/06/2017 22:28
Heel interressant
1
21/06/2017 13:53
Interessant onderwerp om even iets dieper op door te gaan. Eigenlijk heel bijzonder, dat iets wat waarschijnlijk duizenden jaren geleden is geobserveerd en als tijdsindeling met naam en toenaam werd ingesteld, nu nog steeds een rol speelt in ons leven.
1
Asmay tegen Oxalis
21/06/2017 13:54
Dat is zeker waar.
1
21/06/2017 13:48
Leuk om te weten! Apart dat men voor de volgorde steeds twee oversloeg en dan de dag de naam van de derde planeet/godheid gaf. Daar zal vast ook de een of andere bijzondere reden voor zijn geweest, maar die is dus al in de stokoude nevelen van de klassieke geschiedenis verloren gegaan.
1
21/06/2017 13:45
Leuk artikel. Nooit bij stilgestaan hoe dat eigenlijk in elkaar stak.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert