Beltane en Walpurgisnacht

Door Lynn De Bondt gepubliceerd in Heidense feesten

In de nacht van 31 april op 1 mei worden er twee voorjaarsfeesten gevierd: Beltaine en Walpurgisnacht. Beltaine is van oorsprong een Keltisch feest, de Walpurgisnacht was oorspronkelijk de Germaanse tegenhanger van Beltaine. Na de komst van het christendom werd dit feest echter verchristelijkt, het werd het feest van de heilige Walburga, vandaar de naam Walpurgisnacht. Walpurgisnacht heeft echter een duistere klank gekregen door de associatie met heksen, boze geesten en zelfs modern satanisme. Beltaine wordt tegenwoordig ook door de Wicca’s en andere paganisten gevierd. Maar wat betekende deze feesten nu echt?

Het Keltische Beltaine

Het drijven van het vee tussen het vuur

Beltaine, Beltane of Bealtuinnis was een feest dat het officiële begin van de zomer markeerde voor de Kelten. De Kelten verdeelde het jaar in een koud en donker jaargetijde en een warm en licht jaargetijde. Beltaine opende dus het warme, lichte jaargetijde. Beltaine werd ook Cétsamuin genoemd, wat ‘eerste zomerse’ betekent. Dit feest werd zowel op de Britse Eilanden als op het vasteland gevierd. In Schotland en Ierland wordt het feest nog steeds gevierd. In Wales is het feest bekend als Calan Mai.
De zomerperiode was toentertijd een relatief korte periode en daarom werd de zomer dan ook feestelijk begroet. Het was de tijd van het nieuwe leven en de vruchtbaarheid. Daarom wordt Beltaine dan ook gezien als een vruchtbaarheidsfeest. De naam zou komen van bil, wat ‘geluk’ betekent, of bel, ‘licht’. Anderen zeggen dat de naam van de vuur- of zonnegod Bel of Belenos komt. Hij zou ook een god van leven en dood zijn geweest. Beltaine is dus naast een vruchtbaarheidsfeest ook een vuurfeest. Ter ere van Belenos werden grote vuren aangemaakt, die de warmte van de zon moesten voorstellen. Het vee werd tussen twee vuren gejaagd om hen symbolisch te beschermen tegen ziekte. Een soort reiniging dus. De oude vuren werden op deze dag gedoofd en de nieuwe met een vuursteen door vermoedelijk de druïden terug aangestoken. De mensen sprongen ook over deze vreugdevuren. Het vee werd rond dit tijdstip ook naar de hooggelegen weiden gebracht.
     Er zijn een aantal verwijzingen tussen druïden, vuur en Beltaine. De Ierse schrijver Cormac uit de negende eeuw legt in zijn Glossarium een duidelijk verband tussen Beltaine en druïden. In veel Ierse mythen leggen ze een verband tussen vuur, Beltaine en druïden. Het Book of Invasions bijvoorbeeld bevat een verhaal over de druïde Mide, die de stichter was van Meath en de eerste druïde die een Beltaine-vuur aanstak. In een twaalfde-eeuwse Ierse tekst, de Dinnschenchas, wordt vertelt hoe het vuur van Mide zich over heel Ierland verspreidde, waardoor hij zich de vijandschap van de andere druïden op de hals haalde. Mide sneed hen echter allemaal de tong af en verbrandde die ritueel. Vermoedelijk was dit omdat een druïde die niet spreken kon, zijn macht zou kwijtraken. Het spreken was een erg belangrijk instrument voor de druïden, inclusief voorspellingen en satire.
Beltaine zou over verschillende dagen gevierd zijn geweest met vier festiviteiten. Het was mogelijk ook een slachtfeest. Beltaine was tevens het tijdstip waarop de grote vergadering van Tara in Ierland werd gehouden. Tara was de heilige plaats voor koninklijke inhuldingingen en tijdens die vergadering vonden ook markten en paardenrennen plaats.
Beltaine was ook op een heel ander vlak een speciaal moment. De Kelten geloofden in een Andere Wereld, dat was de wereld van de doden, elfen en goden. De lijn tussen de Andere Wereld en de gewone wereld waren volgens hen sowieso al dun. Maar op bepaalde tijdstippen werd die dunne scheidslijn wel héél erg vaag: dat was het moment waarop geesten en elfen naar de gewone wereld konden gaan. Goedaardige natuurgeesten en goden zouden door de bossen en over de akkers glijden. Beltaine was zo’n moment. Er wordt ook gezegd dat alleen de geesten van vrolijkheid en humor erdoor heen konden op Beltaine, terwijl andere bronnen zeggen dat deze keer de mensen naar het elfenrijk konden reizen. Een ander moment was Samhain en dat werd gevierd op… 31 oktober! Ja, het tegenwoordige Halloween is van oorsprong géén Amerikaans feest, maar een Keltisch feest!
Om de vruchtbaarheid te bevorderen werden er tal van rituelen gedaan. Vrijgezellen kleedden zich bijvoorbeeld in het groen en brachten de nacht door in het bos, op zoek naar een partner. Dit werd eufemistisch ‘meidoornplukken’ genoemd. Het werd als een ongeluksteken beschouwd wanneer je op deze dag meidoornbloesem in huis bracht, want dat wees op een mislukte nacht! Kinderen die geboren waren als resultaat van de meinacht, waren speciaal gezegend. Ze werden namelijk als kinderen van de goden gezien. Veel bekender is het kiezen van de meikoningin, die vervolgens haar partner de meikoning koos. Dit paar leidde dan de meiviering, waaronder het nog steeds populaire dansen rond de meiboom.
Jonge inwoners zouden trouwens samen gekomen zijn op de heide, waar ze zichzelf in een cirkel in het turf ingroeven. Er werd dan een maaltijd bereid met eieren en melk op een vuur dat ze in de cirkel aanstaken, en daarna maakten ze een soort taart van havermout. Ze aten eerst gezamenlijk het eiergerecht en daarna werd de taart in stukken verdeeld, een stuk voor iedereen. Eén stuk werd zwart gemaakt en vervolgens werden alle stukken in een hoed gelegd. Iedereen moest geblinddoekt er een stuk uitnemen. Wie de hoed vasthield, kreeg het laatste stuk. Wie het zwartgemaakte stuk te pakken kreeg, was de uitverkorene. De uitverkorene sprong dan drie keer over het vuur in de cirkel. Er wordt gezegd dat deze uitverkorene later op de dag geofferd werd aan Belenos, maar zeker is dit niet. 

Walpurgisnacht

Ook de Walpurgisnacht valt in de nacht van 31 april op 1 mei, maar is van oorsprong Germaans. Het was net zoals Beltaine een vruchtbaarheidsfeest en ook de scheidslijn tussen deze en de Andere Wereld was dun bij de Germanen. Oorspronkelijk zouden er gewoon goedaardige natuurgeesten in de gewone wereld zijn gekomen volgens de Germanen. De noordelijke Germanen eerden tijdens de Walpurgisnacht de goden Freyr en Freya, beiden stonden voor liefde en vruchtbaarheid. De Vikingen herdachten tijdens deze nacht het offer van de oppergod Odin, waarmee hij de wijsheid van de runen ontving. Odin doorboorde namelijk zijn zij met zijn speer en hing negen dagen aan de Scandinavische Boom des Levens. Er raakten uiteindelijk een paar twijgjes los, die in een bepaald patroon op de grond vielen en zo het runenalfabet vormden. De Vikingen zouden ook vuren hebben ontstoken, maar dit keer om boze geesten op een afstand te houden.
Ook voor de Germanen in Duitsland was de Walpurgisnacht een nacht vol magie. Ze geloofden dat de goden Wodan en Freya de winterdemonen verdreven zodat ze de lente konden begroeten. De Walpurgisnacht werd en wordt gevierd in Duitsland, Estland, Zweden en Finland.
Oorspronkelijk heette dit Germaans feest helemaal niet Walpurgisnacht. Die naam komt van de heilige Walburga, die op 1 mei 779 heilig is verklaard. Walburga was een abdis en naar verluidt een fanatiek bestrijdster van de oude gebruiken, dit wil zeggen: heidense gebruiken. Het oorspronkelijke Germaanse vruchtbaarheidsfeest werd dus verchristelijkt. In het Hoogduits werd de naam van de abdis Walpurgis, vandaar dus Walpurgisnacht.
Nadat het feest verchristelijkt werd, maakte men van de natuurgeesten en goden heksen en boze geesten. Men dacht dat deze geesten en heksen rondwaarden om kwaad aan te richten. Maar er waren een aantal kruiden waarmee men zich tegen deze boze geesten en heksen kon beschermen. Andere planten, die tijdens de Walpurgisnacht werden verzameld, zoals hondsdraf, zouden het mogelijk maken dat men heksen kon herkennen. Dat was blijkbaar nog niet zo simpel anders. Men geloofde ook dat tegen middernacht alle water uit de beken en bronnen in wijn veranderde, maar alleen degene die ‘varenzaad’ bezat kon ervan drinken. Varens hebben helemaal geen zaad, maar vroeger aanzag men de sporendoosjes van varen als zaad.
In latere tijden ontstond dan het bekende geloof dat tijdens de Walpurgisnacht heksen op bezemstelen, kattenstaarten, rieken, of dorsvlegels naar de Brocken-berg vlogen om daar gezamenlijk een heksenbal te vieren. Dat tesamen met verschillende duivels en demonen. Volgens het volksgeloof mochten de van de aarde verbannen heksen één keer in het jaar, gedurende één nacht, terugkeren voor een heksenfeest op de Brocken. Misschien is het niet bekend dat dit geloof pas later ontstond, omdat velen niet weten dat het geloof dat heksen gezamenlijk samenwerkten en naar zogenaamde heksenbals gingen pas in de vijftiende à zestiende eeuw ontstond. Eind de vijftiende en de zestiende eeuw was namelijk het begin van de heksenvervolgingen, die tot in de zeventiende eeuw, begin achttiende eeuw duurden! Vóór deze periode geloofde men zelfs niet eens dat heksen op bezems vlogen! Dus kan dit onmogelijk een heidens geloof zijn geweest en het verhaal van de heksen die naar de Brocken-berg vlogen was dus zelfs nog niet geïntegreerd in de middeleeuwen.
   Dit aspect met heksen en duivels heeft er mede voor gezorgd dat de Walpurgisnacht een duister karakter heeft gekregen voor veel mensen. Dat komt overigens ook door Goethes Faust II en door de associatie met het moderne satanisme. Tegenwoordig wordt de Walpurgisnacht nog steeds volop gevierd in de streek van de berg Brocken. Men hangt dan duivels en heksen aan de huizen en men loopt zelfs verkleed als heks door de straten. Nietsvermoedende voorbijgangers krijgen een tik op hun achterwerk met een bezem. In Zweden wordt de Walpurgisnacht vaak gevierd met het aansteken van vreugdevuren of men verzamelt takken en ander groen in de schemering om de huizen te versieren. Men zou dan beloont worden met eieren. In Finland tenslotte wordt de Walpurgisnacht gevierd door studenten die onder andere een naakt vrouwenbeeld in Helsinki, Havis Amanda genaamd, afdekken. Er worden tevens twee tijdschriften gepubliceerd die nogal onvolwassen zijn.


Wicca

In de Wicca wordt Beltaine ook wel May Eve genoemd. Het is het tweede belangrijkste feest van het jaar voor de Wicca’s. De Wicca’s, maar ook sommige andere moderne heksen, geloven in de Godin en de God, ook wel de Gehoornde God genoemd. De Godin heeft doorheen het jaar verschillende stadia, dat van maagd, moeder en oude (wijze) vrouw. Tijdens Beltaine legt de Godin haar ‘maagdenkleed’ af en hult zich in dat van de Moeder. De God werpt de onverantwoordelijkheid van zijn jeugd af en neemt zijn plaats in als haar gemaal. Dan vieren de Wicca’s en andere heksen het huwelijk van de Godin en de God.

Bronnen:
-De heksenketel: klassieke formules en recepten voor moderne heksen
Auteur:
Kate West
Uitgegeven door Archipel (2002)
-Alles over magie: geïllustreerd overzicht van prehistorische geloofsvormen tot hedendaags paganisme
Auteur:
Nevill Drury
Uitgegeven door The House of Books (2003)
-De wereld van Harry Potter
Auteurs: Allan Kronzek en Elizabeth Kronzek
Uitgegeven door Bruna (2002)
-Keltische symbolen
Auteur: Sabine Heinz
Uitgegeven door Verba (2003)
-Ontdek de wereld van de druïden
Auteur:
Miranda Green
Uitgegeven door Becht (1998)
-Heksenkruiden en toverplanten
Auteur: Gertrud Scherf
Uitgegeven door Deltas (2003)



 

 

29/04/2017 15:47

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert