POLITIEK EN ARCHITECTUUR

Door Jeff Kaga gepubliceerd in Geschiedenis

Hoe iemand omgaat met zijn of haar persoonlijke ruimte zegt veel over de persoon. De omgang met de openbare ruimte door de mens doet dat evenzeer over diezelfde mens. Misschien een beetje simplistisch vergeleken, maar toch kan het belang van de omgang met de publieke ruimte niet onderschat worden.

 

c71cb86a15aaa4fa02d2db3b3e829140_medium.

Brasilia

 

Hier een poging om dit te schetsen. Het loont alleszins de moeite om te kijken hoe men hiermee in moderne tijden omging en welke tradities we hierbij kunnen onderscheiden. Immers, hoofdsteden vormen bij uitstek de plaats waar de abstracte begrippen ‘staat’ en ‘burgerschap’ door de structurering van de openbare ruimte zichtbaar worden gemaakt. Dit wordt veelal op de treffendste manier duidelijk in hoofdsteden van landen die verschillende regimewisselingen hebben gekend, zoals Istanbul, Moskou en Berlijn. Oude monumenten worden in een volstrekt nieuwe betekenis en functie ondergedompeld en er is veelal een symbolische terugkeer naar Antieke symbolen. Welke tradities kunnen we nu onderscheiden?

 

1) Architectuur - en stedenbouwhistorische traditie

Centraal bij deze traditie stond het onderzoek naar de politieke en maatschappelijke idealen van architecten, urbanisten en architectuur-theoretici en dit vanuit hun geschriften en/of projecten. Architectuur is voor hen bij uitstek een maatschappelijk betrokken gegeven en dus een soort van ‘politieke’ kunst. Het doet zo ingrepen in de ruimte én in het dagelijkse leven van mensen. Hierbij geeft het uitdrukking aan hiërarchieën en aan idealen van burgerschap. Utopieën waren zo zeer nadrukkelijk aanwezig bij de modernistische architecten en urbanisten van de twintigste eeuw. Dit kwam tot uiting in verschillende en specifieke architecturale kenmerken. Didactisch kunnen we er vier onderscheiden:

  1. Individuele gebouwen werden opgezet als expliciete verbeeldingen van een vaak niet gerealiseerd ideaal, zoals het ‘Paleis van de Wereldvrede’ (1913) van Berlages.
  2. Formele architecturale aspecten golden als uitdrukkingen van bepaalde maatschappelijke idealen. De ‘Glasarchitectuur’ was op deze manier een uitdrukking van transparantie, zoals het ‘Glashaus’ (1914) te Keulen van Bruno Taut.
  3. Architecturale complexen dienden om maatschappelijke idealen vorm te geven. Denk in dit geval aan de tuinwijkgedachte als een expressie van de (nagestreefde) verzoening tussen stad en platteland en de commerciële wijken als een antwoord op mobiliteitsproblemen.
  4. Nieuwe steden werden opgezet als een uitdrukking van de ideale toekomstmaatschappij. Een spraakmakend voorbeeld vind je in het Brasilia van Lúcio Costa en Oscar Niemeyer. Dit komt zeer sterk op de voorgrond in perioden van wederopbouw na destructie zoals het geval voor Warschau en Rotterdam. De concrete verwezenlijkingen blijken het ideaal echter niet te kunnen verwezenlijken. 

 

2) Politiek-historische traditie

Centraal stond de studie van de bouwkundige vormgeving van instellingen (met name parlementsgebouwen) als een uitdrukking van politiek-theoretische uitgangspunten. Ook hier kan zowel een ‘intentioneel’ als een ‘semiotisch’ perspectief worden ingenomen. In totalitaire regimes was politieke architectuur veeleer gericht op de uitdrukking van macht én op het aanwezig stellen van het ‘reële’ volk.

Urbanistische gehelen bestudeerde men als de uitdrukking van een samenlevingsmodel. Een voorbeeld hiervan is de Brusselse Parkwijk en het Koningsplein als de uitdrukking van de continuïteit met het Ancien Régime, namelijk van de constitutionele monarchie én van de burgerlijk-aristocratische dominantie.

 

3) Antropologische traditie

Dit hield zich niet zozeer bezig met de ideale inrichting van de ruimte, dan wel met de beleving ervan. Het kon (en kan) dan ook binnen elk van de eerder genoemde domeinen worden bestudeerd. Zie bijvoorbeeld een studie naar de effectieve wooncultuur binnen een welbepaalde periode. Dergelijke studies gaan ook steeds over politiek in de ruime zin van het woord.

 

Je ziet het, voor wie wil, … veel waardevolle kennis over de mens uit te halen!

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
07/04/2017 14:37

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert