DE MIDDELEEUWEN, … DUISTERE TIJDEN?

Door Jeff Kaga gepubliceerd in Geschiedenis

In de geschiedwetenschap gebruiken we tijdvakken. Dit vloeit vooral voort uit de behoefte om het verleden overzichtelijk en hanteerbaar te maken. Zo vormen ‘de middeleeuwen’  de eeuwen tussen de Oudheid en de Nieuwe Tijd. Maar wat zegt deze naam ons eigenlijk? Wanneer viel deze periode juist en hoe te periodiseren?

5f5fc2bf1cd21c7c2026f0602c68c8bf_medium.

De gekozen naam verraadt een zekere negatieve visie. Het is dan ook misschien handig om hier even bij stil te staan alvorens ons af te vragen hoe we dit tijdvak kunnen afbakenen.

 

1. Humanistische visie als gangbare term

Iedereen kent wel de Humanisten van de Nieuwe Tijd. Wie heeft er bijvoorbeeld nog niet van Disiderius Erasmus (1466, 1467 of 1469 – 1536) gehoord? De Humanisten waren er stellig van overtuigd dat zij de antieke beschaving deden herleven. Zij beschouwden de eeuwen die hen van deze tijd scheidden als een barbaars tussenspel. Immers, de Latijnse taal en literatuur raakten gedurende deze periode geheel in verval.

Het was dan ook langs de literatuurgeschiedenis dat het begrip ‘middeleeuwen’ in de universele geschiedenis binnendrong. De term geraakte gangbaar in het onderwijs en de wetenschap sinds de Duitser Christoph Celler (Cellarius) in 1688 het tweede deel van zijn wereldgeschiedenis de titel ‘Historia Medii Aevi’ gaf.

 

2. Leven met een stigma

Tot op heden blijft de term echter in het algemeen negatief en geladen. Het staat synoniem voor obscurantisme en achterlijkheid. Of nog, voor verval op alle niveaus. De voorbeelden hiervoor zijn legio. Ieder kan zo wel zelf gevallen van dat taalgebruik aanhalen. Sla er maar eens de media op na. ‘Duister’ en ‘middeleeuwen’ worden telkens met elkaar in verband gebracht. Het betreft dan ook een ontzettend gestigmatiseerde periode uit onze geschiedenis. Echter, wanneer moeten we deze periode nu situeren?

 

3. Consensus over begin en einde?

Het begin en einde van het tijdvak is voer voor discussie. Dit wil zeggen dat er (als zo vaak in de geschiedenis) geen consensus bestaat over het begin en einde van de periode die, sinds de Humanisten, ‘middeleeuwen’ wordt genoemd. Verschillende momenten worden naar voor gebracht, veelal afhankelijk van de aspiraties of ideologische inslag van de verschillende geschiedschrijvers. Voor elke van de datums zijn er dan ook steeds voor –en nadelen op te werpen. Hier beperk ik me dan ook gemakshalve tot een éénvoudige opsomming.

 

Start van de duistere middeleeuwen:

  • 313: het Edict van Milaan (godsdienstvrijheid door Constantijn);
  • 395: de dood van keizer Theodosius met de splitsing van het Romeinse rijk tot gevolg;
  • 476: afzetting van de laatste West-Romeinse keizer Romulus Augustulus;
  • 506: de doop van Clovis;
  • 565: de dood van keizer Justinianus, de hersteller van het Rijk;
  • 800: de keizerskroning van Karel de Grote.

 

Einde van de duistere middeleeuwen:

  • 1250: de dood van Frederik II, de laatste keizer met reële macht;
  • 1309: vestiging van de pausen te Avignon;
  • 1378: het Groot Westers Schisma;
  • 1450 (ca.): de uitvinding van de boekdrukkunst door Gütenberg;
  • 1453: de val van Constantinopel en einde van de Honderjarige Oorlog;
  • 1492: de ontdekking van de Nieuwe Wereld door Colombus;
  • 1517: Luther (Wittenberg) en het begin van de Reformatie;
  • 1789: de Franse Revolutie.

 

4. Klassieke onderverdeling

De onderverdelingen van de middeleeuwen gebeuren volgens een klassiek en vrij algemeen aanvaard patroon. Volgende periodisering kan je veelal terugvinden:

  • vroege middeleeuwen (4de - 8ste eeuw);
  • volle middeleeuwen (9de - 13de eeuw);
  • late middeleeuwen (14de - 15de eeuw).

 

Hoe het ook zij, … het blijft een even boeiend tijdvak als alle andere. Trouwens, hoe te kiezen tussen verschillende geschiedperiodes? En nog, .. ‘l’histoire ne se répète pas’, maar uiteraard, … ook over dit laatste valt weer allerlei te zeggen. Laten we het dan maar houden op de ‘geschiedenis als een eindeloze discussie’. Niet exact, maar zeker en vast waardevol!

07/04/2017 14:36

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert