Nederlandse streekkeuken: rozijnenmoes

Door AsmaysRecepten gepubliceerd in Asmay's Recepten

440668fdc9a1f16b987e49643f4bb4f7_medium.Het volgende recept is er één van een traditionele streekgerecht uit het zuidwesten van Nederland. Het is tevens een recept, dat in mijn familie al generaties van moeder op dochter is overgegaan. Aan mij was nu de eer toegevallen het te mogen publiceren.

Of het gerecht typerend is voor de Zuid-Hollandse eilanden, of ook in de rest van de provincies Zuid-Holland en Zeeland wordt gegeten, weet ik eigenlijk niet. Een gerecht als stijve rijst kent men, denk ik, wel in heel Nederland (en waarschijnlijk ook in België), evenals dikke (gist)pannenkoeken met stroop, waarvan ik de recepten dan ook achterwege zal laten. Rozijnenmoes is misschien wat meer streekgebonden en daardoor minder bekend. Ik noem deze drie gerechten even, omdat ze – tot en met de tijd van mijn overgrootouders (ongeveer de jaren dertig van de 20e eeuw) – in een bepaalde periode van het jaar, traditioneel op zondag als HOOFDgerecht op tafel kwamen. Tegenwoordig zouden we deze schotels waarschijnlijk alleen eten als een nagerecht.

Oer-Hollandse maaltijd op het vroegere platteland

bb83332985a867a16cbb0f8fdcaa7a8b_medium.De hoofdmaaltijd op het platteland bestond vroeger toch hoofdzakelijk uit aardappelen, groente en – als je geluk had – een klein stukje spek, worst, vis of (op zon- en feestdagen) misschien een stukje vlees. Zo was het althans volgens de familieverhalen bij mijn grootouders, overgrootouders, betovergrootouders en verdere voorouders. Mijn 'voorvaders' werkten allen in de akker- en tuinbouw, een arbeidsintensieve sector. Vroeger was dat zeker zo, zonder de moderne landbouwmachines van tegenwoordig. Mijn ‘voormoeders’ kregen kinderen, verzorgden het vee (als men het had), hielpen bij de oogst, bakten brood, maakten groenten en fruit in voor de winter. Toch had men er een gemiddeld tot redelijk bestaan uit (zolang er evenwel niet teveel kinderen kwamen, want dan werd de spoeling in een gezin al snel (te) dun). Voor een groot deel was men vroeger zelfvoorzienend. Aardappelen, groenten, granen (laten malen bij de molenaar en je had je eigen meel), eieren (een paar eigen kippen en een haan), melk (eventueel een eigen koe of geit), boter (zelf gekarnd) en vlees (een enkele gelukkige had een eigen varken, dat elk najaar werd geslacht) kwamen in feite allemaal van het eigen stukje land.

Aardappelen, oude en nieuwe

ce6a5f26a5ebb4d57255b5989d7f377e_medium.Zo ongeveer in mei, aan het eind van het aardappelseizoen, waren de oude aardappelen echter niet zo best meer.

Links: 'De aardappeleters' van Vincent van Gogh.

Men had immers (nog) geen koelcel of aardappelpoeder, waarmee later de aardappelen konden worden behandeld om uitlopers te voorkomen. Vanaf eind april waren die oude piepers vroeger dan ook niet meer dan uitgedroogde knollen met bont en blauwe plekken, die bijna zelf de schuur uitliepen. Niet erg lekker meer dus. De nieuwe aardappelen van eigen bodem lieten echter nog even op zich wachten. Afhankelijk van de grond, waarop ze werden geteeld (zand- of kleigrond), konden de eerste nieuwelingen op zijn vroegst pas eind juni worden gerooid.

'Nagerechten' tijdelijk bevorderd tot hoofdmaaltijd

75d5763105a10c009cdafc502bac69f2.jpgMijn opoe (ik heb de verhalen van mijn grootmoeder en mijn moeder) had daar iets op gevonden. Evenals overigens de meeste andere vrouwen in de buurt, kookte zij voor de zondag een andere maaltijd, één zonder die vermaledijde oude aardappelen. De ene week kookte zij rozijnenmoes, de tweede week stijve rijst (met boter, suiker en kaneel) en de derde week (gist)pannenkoeken met stroop, en daarna begon zij weer van voren af aan.

Rechts: voorbeeld van de klederdracht op Voorne-Putten rond 1900.

Zo ging dat gemiddeld 8-10 weken lang op zondag, van het voorjaar tot in de zomer, tot de nieuwe aardappelen 'etenswaardig' waren bevonden. Mijn opoe was namelijk behoorlijk kieskeurig; het eerste maaltje van de vroegste nieuwe aardappelen, de zogenaamde 'nieuwelingen', vond zij bijvoorbeeld veel te glad afkoken, dus die werden prompt bij de varkens gedeponeerd. Kieskeurig was mijn opoe overigens niet alleen met aardappelen. Zo at zij haar hele leven alleen maar varkensvlees, want 'koeienvleis en kip, da's gien vreten' en van vis hield ze niet. Maar dat is weer een heel ander verhaal.

Droommaaltijden voor kinderen?

e17f2ea8dce152992af5e57e63546f12_medium.Op zich lijkt mij dat absoluut zo gek nog niet, nagerechten als hoofdmaaltijd. Op aardappelen, vlees en groenten ben ik nooit dol geweest; op zondag alleen maar rozijnenmoes of stijve rijst eten had mij een feestmaal geleken. Of mijn opoe altijd rozijnen en/of krenten in de stijve rijst deed, of maar af en toe, weet ik niet. Het kan natuurlijk allebei; rijstepap of stijve rijst, met alleen boter, kaneel en suiker, is ook erg lekker. De dikke, met gist bereide pannenkoeken had ik misschien voorbij laten gaan, die lijken mij veel te zwaar op de maag liggen. Helaas, ik heb vroeger nooit zo'n zondagsmaal gegeten; mijn moeder dacht daar namelijk anders over en kookte elke dag standaard ‘aardappelen, vlees en groenten’ - oude aardappelen of geen oude aardappelen.

Rozijnenmoes

21b4ef4967f9f595d9039c863cb2cc49_medium.Dit recept is, voor een stevig bord vol, goed voor 3-4 personen. Indien enkel als nagerecht (een kleine portie): halveer dan de hoeveelheden van het recept.

Ingrediënten

  • 18 afgestreken eetlepels boekweitmeel
  • 18 eetlepels water
  • 1 liter melk
  • 4 handjes rozijnen
  • 4 volle eetlepels stroop 3028b35c00fe8f06d51ca1caedfb68a5_medium.
  • 1 volle theelepel kaneel
  • Snufje zout.

Verder nodig: 1 kookpan, 1 pollepel, 1 klein schaaltje.

Bereiding:

Doe de melk met het zout in de pan

Was de rozijnen en voeg deze toe

Laat de melk aan de kook komen

c2d26f3a34342ca26a7d01bf0eaa2c0a_medium.Meng de eetlepels boekweitmeel met de eetlepels water (altijd gelijke hoeveelheden!) en roer goed door om klontjes te voorkomen

(Bij twijfel over klontjes: giet het papje eventueel nog door een zeef in een ander schaaltje)

Giet, al roerend, het boekweitmeelpapje in de bijna kokende melk

Zet het vuur lager

Blijf roeren en voeg de stroop en kaneel toe

Breng de pap weer langzaam aan de kook

855c0fa4870f4a9e8ae25bcda61827f4_medium.Laat de pap op laag vuur ongeveer 10 minuten onder regelmatig roeren doorkoken

Wel regelmatig blijven roeren, want de pap kan snel aan de bodem koken.

Serveren

Mijn oma kookte dit gerecht ook wel eens als hoofdmaaltijd (maar niet speciaal op zondag); mijn opa lustte het namelijk erg graag en dan vooral met (ouderwets) een erbij geserveerde gebakken of gebraden verse worst of saucijsje. Een bord vol rozijnenmoes met verse (vette) worst is dan inderdaad een stevige maaltijd te noemen.

33167a3edfb1043e6125ece020e4bf44_medium.Zelf lust ik graag rozijnenmoes, maar stukjes worst in mijn pap? Nee, daar moet ik niet aan denken. Dat is, wat mij betreft, voorbehouden aan de echte liefhebbers, zoals mijn opa er één was.

Eet smakelijk!

 

ASMAY.

© 2012 Foto's: Asmay, Office.microsoft.com, Pixabay.com.

 

Zie ook:

Nederlandse-streekkeuken-spek-met-peren

Nederlandse-streekkeuken-raasdonders-met-spek

Amerikaanse-keuken-carrot-cake-(worteltaart)

Franse-keuken-clafoutis-aux-cerises-(kersenclafoutis)

0258720bb2a610b470f0b175d3f9efef_medium.Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
13/03/2017 08:02

Reacties (3) 

1
13/03/2017 08:22
Ouderwetse stevige kost!
1
13/03/2017 08:21
Leuk, zo'n oud en beproefd streekrecept.
1
13/03/2017 08:20
Lekker! Mijn oma maakte het wel eens.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert