Romeinse cijfers; weet jij wat XCIV betekent?

Door Appelpit gepubliceerd in Kennis en weetjes

c64d0f62de7601ab56ce936f2326e98c_medium.
De cijfers zoals wij die schrijven zijn eigenlijk Arabische cijfers. Met tien cijfers, nul t/m negen, kunnen we alle getallen maken die we willen, net zoals we met de losse letters van het alfabet alle woorden kunnen maken. Schrijf je ‘n twee, een vijf en een zeven achter elkaar, dan staat er tweehonderd zevenenvijftig.
                                                            
Voordat we de Arabische cijfers hadden, werd er gewerkt met een veel ingewikkelder systeem: Romeinse cijfers. Af en toe zie je nog wel eens Romeinse cijfers op een ouderwetse klok, of als jaartal voorin een boek of op een gebouw.

5643610eefcaa36ca9dad27f3cce57cb_medium.

Het begon met strepen zetten

Het systeem van de Romeinse cijfers is ontstaan uit het strepen zetten. Voor elk ding wat je telde, zette je een streepje. Maar om het overzichtelijk te houden, werden voor grote aantallen streepjes andere tekens bedacht. Voor het getal vijf werd de letter V gekozen. Eigenlijk is dat de simpele tekening voor een hand met gespreide vingers: vijf. 
Het getal zeven kon je maken van een V met nog twee losse strepen ernaast.
Voor het getal 10 kwam er een X. Het symbool van twee gekruiste armen (waaraan natuurlijk twee handen horen).
L stond voor 50. Waarschijnlijk kwam de L van Libra, dat weegschaal betekent.
C was van het Latijnse woord centum, en dat betekent honderd. C is dus honderd.
D was van Demi, dat de helft betekent. Het is de helft van 1000. D is dus vijfhonderd.
En dan had je nog de M, van het woord Mille, en dat is duizend.

9720c6fcf5a502607366ddd6a8b15992_medium.

Zeven tekens

Het Romeinse systeem heeft dus zeven tekens.
• Een streep voor de I
• Een V voor de vijf
• Een X voor de tien
• Een L voor de vijftig,
• Een C voor de honderd,
• Een D voor de vijfhonderd
• En een M voor de duizend


Om het even ingewikkeld te maken:

Met die tekens konden de Romeinen elk getal opschrijven. Maar dat was nog niet zo simpel. Als ze bijvoorbeeld negen bedoelden, zou je denken: dat is een V en vier streepjes: vijf en vier erbij is negen. Maar nee. Negen schreven ze als een streepje en dan een X. Dat het streepje vóór het hogere getal stond, betekende dat het er af moest: 1 van de 10 af. Tien min één dus, en dat is negen.
Voor grote getallen is dat systeem behoorlijk ingewikkeld: 94 schreef je bijvoorbeeld zo: XCIV. De eerste X, tien dus, moet je aftrekken van de C erna (C is honderd) Dat is dan negentig. Dan komt een streep, één, die moet je aftrekken van de V erna (vijf) Dat is 4. En zo kom je bij vierennegentig.

ecd14ec64a328faa59bf55c7a199f672_medium.

Als de getallen nóg groter worden, komt er boven de tekens een streepje te staan. Dat streepje betekent drie nullen extra. Een V met een streepje erboven staat voor 5.000, een X met een streepje 10.000 enzovoort. Het is de vraag of de Romeinen zelf die streepjes ook al gebruikten of dat dat pas later is ingevoerd.
Op de website www.romeinsecijfer.nl kun je gewone cijfers omzetten in Romeinse en andersom. Daar kun je dus makkelijk het antwoord vinden op de vraag in de titel. Aan streepjes doen ze niet op die website, dus voor het omzetten van hogere getallen moet je ergens anders zijn, bijvoorbeeld op www.romeinspompeii.net/converter  

05/03/2017 11:53

Reacties (4) 

1
06/03/2017 08:31
Leuk onderwerp. Herinner me nog, dat ik de Romeinse cijfers vroeger uitgebreid op de lagere school heb geleerd. Aan het eind van (oude) films werd het jaartal, waarin de film was gemaakt, altijd in Romeinse cijfers weergegeven; ik vond het steeds een uitdaging om dat jaartal in die korte tijd van de aftiteling te herkennen en te benoemen.
1
06/03/2017 00:52
Het gaf even wat gekraak in mijn bovenkamer, maar ik wist het nog. Leuk artikel!
1
05/03/2017 19:38
Wat een goed artikel, ik leer elke dag weer wat hier op Tallsay en dankzij jouw artikelen. Interessant is het zeker. Ik ga deze opslaan.
1
05/03/2017 12:11
interessant artikel, graag gelezen
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert