Eerste Wereldoorlog: ondergang van de Britannic, zusterschip van de Olympic en de Titanic

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

8b57b0721f3a62fb82fb323a459fbad3_medium.Scheepsbouwers Harland & Wolff hadden in Belfast in 1910 de beschikking over het grootste droogdok ter wereld. Hier werden destijds achtereenvolgens drie paradepaardjes van de Britse (commerciële) vloot gebouwd, namelijk een trio reuzenschepen voor de befaamde White Star Line: de Olympic, de Titanic en de Britannic.

Trio van de Olympic-klasse

RMS Olympic

De Olympic was de eerste van de grote drie, die voor de transatlantische lijn van White Star werd afgebouwd. Het schip liep van stapel op 20 oktober 1910 en maakte een eerste reis naar New York in juni 1911. De Olympic kende een lange en succesvolle carrière, van 1911 tot 1935. Een gedeelte hiervan was zij een luxe passagiersschip. Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd zij echter in mei 1915 door de Britse regering gevorderd en zou de rest van de oorlog dienen als troepenschip. cb92603932ded44684e89b715a3be005_medium.In die tijd vervoerde de Olympic ruim 200.000 manschappen en legde in totaal ruim 297.000 kilometer af. Hiervoor kreeg het schip de bijnaam ‘Old Reliable’. Na de wapenstilstand van 11 november 1918 keerde het schip terug als commercieel passagiersschip. De grote crisis van de jaren 1930 maakte deze lijnvaart echter onrendabel. De Olympic werd al snel uit de vaart genomen en in 1935 werd het machtige schip uiteindelijk gesloopt.

RMS Titanic

8d2c0effed0f22b28f79bb5b08d3b5a0_medium.De Titanic was de tweede reus en in uiterlijk gelijk aan de Olympic. Dit schip werd echter luxer en had – door benedendeks een andere indeling te maken – meer kajuiten en een hogere capaciteit voor goederenvervoer. Voor de Titanic werd van het begin af aan veel reclame gemaakt; het moest de ster van de White Line worden. Kreten als ‘greatest vessel on earth’ en ‘unsinkable’ deden zijn intrede. Het schip liep van stapel op 31 mei 1911, maar was toen nog niet volledig uitgerust. Het jaar erop, op 2 april 1912 startte de Titanic, hoewel niet volgeboekt, haar eerste zeereis naar New York met ruim 2,200 mensen aan boord (circa 1,300 passagiers en 900 bemanningsleden). In de nacht van 14 op 15 april 1912 liep het schip in de Atlantische Oceaan, op ongeveer 640 kilometer uit de kust van Newfoundland, op een ijsberg. Het ‘onzinkbare’ schip zonk in 2 uur en 40 minuten. Door onder meer een tekort aan reddingsboten kwamen ongeveer 1.500 mensen om in het ijzige water; slechts 750 mensen werden gered.

HMHS Britannic

c2baa9560a371a2173a74a04403f1405_medium.Als laatste in de klasse van reuzenschepen werd de Britannic gebouwd. Na de ondergang van de Titanic werd de Britannic, die toen nog niet was afgebouwd, drastisch aangepast. Zo kreeg het schip een tweede romp, een waterdichte machinekamer en ruim voldoende reddingsboten. Ook waren er elektrische deuren in de onderste compartimenten, die de kapitein vanaf de brug kon afsluiten en vergrendelen, zodat een eventueel lek tot een klein gebied beperkt zou blijven. Het schip werd daardoor zwaarder dan haar zusterschip de Olympic en werd dan ook als het grootste schip van de Britse vloot beschouwd. De Britannic liep van stapel op 26 februari 1914, maar was (door gebrek aan grondstoffen en mankracht) pas volledig uitgerust in mei 1915. Inmiddels was de vaarroute over de Atlantische Oceaan door de nietsontziende aanvallen van Duitse onderzeebotern te gevaarlijk geworden voor passagiersschepen en de Britannic bleef dan ook in Belfast.

Na de desastreus verlopen actie van de Geallieerde troepen in Gallipoli (Turkije 1915) en daarna het oplaaien van gevechten rond de Balkan, was scheepscapaciteit nodig om de gewonden terug te halen. De Britse overheid vorderde de Britannic in december 1915 en bombardeerde het tot hospitaalschip. Van december 1915 tot november 1916 maaktede Britannic 5 trips van Groot-Brittannië naar Moudros in Griekenland en bracht duizenden gewonde soldaten terug naar Southampton.

Britannic’s fatale zesde reis

Op 12 november 1916 verliet de Britannic Southampton voor haar zesde reis naar Moudros om er ruim 1.000 Geallieerde gewonden op te halen. Helaas zou het schip de bestemming niet halen. Op 21 november 1916, tijdens zonnig weer en met een kalme zee, liep de Britannic op een mijn voor de kust van het Griekse eiland Kea, circa 90 kilometer ten zuidoosten van Athene. Het machtige schip zonk binnen slechts 55 minuten. 30 mensen vonden de dood, 1.035 bemanningsleden, dokters en verpleegsters werden gered door Britse schepen en Griekse vissersboten, die op dat moment in de buurt waren.

Waarom zonk de Britannic zo snel? Wat ging er fout?

Het was lang een raadsel waarom de Britannic, waarin zoveel extra veiligheidsmaatregelen waren gebouwd, bijna driemaal zo snel zonk dan zusterschip de Titanic. Hoe was dat mogelijk?

De Britten beschuldigden onmiddellijk Duitse onderzeeërs, die het hospitaalschip – in strijd met de internationale regels voor oorlogvoering – zouden hebben getorpedeerd. De Duitsers ontkenden. Al snel bleek, dat een Duitse onderzeeër – de U73 onder leiding van kapitein Gustav Siess – drie weken eerder in het gebied rond Kea mijnen had gelegd. De Britannic was dus op een mijn gelopen. Was één genoeg geweest om dit reusachtige schip te doen zinken? Uitsluitsel kon men pas verkrijgen, toen in de jaren 1970 de precieze locatie van het wrak werd ontdekt en duikers op onderzoek gingen. Tezamen met verklaringen van de overlevenden werd door de meldingen van de duikers duidelijk waar en waarom het mis was gegaan met de Britannic.

Waterdichte deuren

7f580c63327a46e064620f010ced9037_medium.Toen kapitein Charles Bartlett om 8.12 uur de klap hoorde (en voelde), zat hij nog in bad. Hij kleedde zich onmiddellijk aan en haastte zich naar de brug. Daar gaf hij het alarm en zond een SOS uit. Volgens eigen zeggen sloot Bartlett vanaf de brug de waterdichte deuren in de onderste compartimenten. Daarna beval hij iedereen naar de reddingsboten te gaan. Duikers ontdekten echter, dat al deze waterdichte deuren wijd open stonden, waardoor het water door het geslagen lek binnen een mum van tijd de gangen rond de machinekamer overspoelde. De kapitein, die er vanuit ging, dat de deuren wèl gesloten waren, zette het schip op volle kracht vooruit, in de hoop dat hij de Britannic op het eiland Kea zou kunnen laten stranden. Echter, doordat het schip vaart maakte, nam het nog sneller nog meer water in, waardoor het binnen korte tijd begon te zinken. Waarschijnlijk was (een deel van) de elektrische circuits en bedrading, die de deuren hadden moeten sluiten, door de mijnexplosie verwoest. Niet alleen sloten de deuren niet, maar evenmin was de kapitein daarvan op de hoogte, waardoor zijn beslissing om juist vaart te zetten, het zinken alleen maar versnelde.

Patrijspoorten

Een tweede reden voor het snelle zinken van de Britannic waren de patrijspoorten. In afwachting van de ruim duizend gewonden, die het schip in Moudros zou ophalen, had een dokter van de medische staf de vorige dag de verpleegsters opdracht gegeven om ALLE patrijspoorten aan beide kanten te openen. Hierdoor zouden de verpleegzalen heerlijk fris en goed gelucht zijn. Toen de Brittannic echter naar stuurboord begon over te hellen, kon er door de open patrijspoorten nog meer water het schip binnen stromen, waardoor het zinken werd versneld.

Waarom toch nog 30 doden?

a2a1a3c8efd95c79323a6e6b161fac8c_medium.De Britannic had ruim voldoende reddingsboten aan boord en het bevel om daar te verzamelen was snel gegeven. Toch ging het mis. Een reden is, dat de meesten van de bemanningsleden, die onderin het schip het zware werk verrichtten, geen matrozen waren, maar op zee onervaren arbeiders. Deze groep van onder meer stokers en kolenscheppers werd de ‘Black Gang’ genoemd. Toen na de mijnexplosie het schip water begon te maken, waren zij het, die als eerste moesten vechten voor hun leven om boven te komen. Eenmaal daar aangekomen, klommen velen in paniek in reddingsboten en lieten zich van het schip op het water zakken ZONDER dat de kapitein daar het bevel voor had gegeven. De kapitein, die hiervan niet op de hoogte was, probeerde op dat moment het schip op Kea te laten stranden. Maar de lekkage was inmiddels zo groot, dat de boeg daardoor onder water verdween, terwijl de hard draaiende grote scheepsschroef half boven water verscheen. De kleine reddingsboten werden al snel – ondanks hard roeien van de mannen – onder de schroef gezogen, waar de boten versplinterd en de mannen vermalen werden. 30 mannen verloren zo onnodig en op wrede wijze het leven. Kapitein Bartlett was compleet van zijn stuk, toen hij achteraf over het bloedbad hoorde. Hij zou daarna nooit meer varen.

Tot slot

9e0affa93e12d888b3c5601b8916ce12_medium.Net als bij het zinken van de Titanic vielen dus ook bij de Britannic onnodige doden. Waren de angstige bemanningsleden van de Black Gang aan boord gebleven, hadden zij de discipline gehad te wachten tot de kapitein het sein ‘Verlaat het schip’ had gegeven, dan zouden zij de ramp hebben overleefd.

Saillant detail: onder degenen, die het zinken van de Britannic wel overleefden, waren er drie, die ook de ramp met de Titanic hadden overleefd.

Eén ervan was de toen 29-jarige Ierse Violet Jessop, een stewardess van de White Star Line. Op de Britannic was zij één van de verpleegsters. Ondanks de traumatische ervaringen van de scheepsrampen, zou Violet de rest van haar werkzame leven – op een kort huwelijk na – voor grote scheepslijnen blijven werken. Zij stierf in 1971 op 83-jarige leeftijd aan een hartinfarct.

dcc134d93f594c0839782ac1ad6c4548_medium.Nummer twee was de toen 27-jarige Engelse Archie Jewell, die op de Titanic één van de uitkijken was geweest (maar niet degene, die de ijsberg spotte). Hij werkte op de Britannic als zeeman. Na zijn redding van de Britannic werd Jewell al snel overgeplaatst naar een ander, kleiner hospitaalschip, de SS Donegal. 5 maanden later, op 17 april 1917, werd dit schip door een Duitse onderzeeboot getorpedeerd. Jewell was net 28 geworden en liet een vrouw en een pasgeboren zoon achter.

b36e3eb6533e599ccd517a3fa33992a1_medium.De derde overlevende was de Engelse 27-jarige stoker John Priest, die in totaal maar liefst 5 scheepsrampen zou overleven, namelijk de Asturias (1907), de Olympic botsing met de HMS Hawke (1911), de Titanic (april 1912), de Alcantara (februari 1916), de Britannic (november 1916) en de Donegal (april 1917). Hij stierf in 1937 aan longontsteking.

 

ASMAY.

© 2017 Foto's: Asmay, Office.microsoft.com, Pixabay.com.

 

ea9c02010df8b6947ccb95b52c5e9165_medium.Zie ook:

Eerste-Wereldoorlog-de-Zeppelin-oorlog-van-1915

Eerste-Wereldoorlog-de-Slag-om-Gallipoli

Eerste-Wereldoorlog-1-hoe-een-lokaal-conflict-tot-een-wereldoorlog-escaleerde

Eeerste-Wereldoorlog-2-hoe-een-lokaal-conflict-tot-een-wereldoorlog-escaleerde

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

 

09/02/2017 16:34

Reacties (14) 

1
09/03/2017 18:43
Heel mooi, dankjewel.
1
16/02/2017 11:54
Super mooi en interessant artikel! En wat heeft die John een bewogen leven gehad...
1
11/02/2017 06:33
Mooi artikel, Asmay!

Wat zijn die 30 mannen vreselijk aan hun einde gekomen.. en dat door niet weten...

Op allebei de schepen gezeten en beide rampen overleven. Bizar.
11/02/2017 09:05
Dank! Ja, het is inderdaad een uniek verhaal van die drie en zeker van de laatstgenoemde.
2
10/02/2017 00:25
Staande ovatie voor de info!
1
10/02/2017 08:29
1
09/02/2017 20:25
Wat een interessant artikel.
ik kende maar één Titanic!!
1
10/02/2017 08:29
Dat is ook veruit de meest tragische en meest bekende.
1
09/02/2017 19:59
Goed verhaal. Ik ben dit najaar nog kort in Belfast geweest en heb daar de shipyard gezien waar de Titanic en de rest gebouwd is. Nu is het een indrukwekkend monument.

http://www.dailymail.co.uk/news/article-2123474/Derelict-shipyard-Titanic-built-revitalised-100th-anniversary-sparkling-new-tourist-attraction.html
2
09/02/2017 18:41
Interessant verhaal!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert