Knaagdieren als huisdier – kleuren en mutaties

Door ZiaRia gepubliceerd in Dieren en natuur

380cac09662ecafbd4c35e66b5d51573_medium.Knaagdieren komen tegenwoordig voor in talrijke kleuren, kleurpatronen en vachtvarianten. Van wit tot zwart, van effen tot gevlekt, van kortharig tot langharig, van glad tot krulharig. De verre voorouders van deze knaagdieren hadden deze verscheidenheid aan uiterlijke kenmerken over het algemeen nog niet.

Links: grijze cavia gaat geheel op in de omgeving.

Knaagdieren, die in het wild leven, hebben namelijk zoveel mogelijk dezelfde kleur en beharing om zo goed mogelijk op te gaan in hun leefomgeving.

Het belang van een goede schutskleur

1a3b26cd95b1c218e1c45fc0b236b899_medium.Die eendere kleur en vacht bij een groep knaagdieren in het wild is er om hen een zo goed mogelijke schutskleur te geven in hun natuurlijk territorium. Knaagdieren zijn tenslotte de prooidieren bij uitstek van een grote reeks aan roofdieren en roofvogels. Zo hebben knaagdieren, die van oorsprong in rotsachtige gebieden leven, vaker een grijze tot grijsbruine kleur, terwijl typische woestijnbewoners een meer zandkleurige of geelbruine vacht zullen hebben.

Rechts: goed gecamoufleerde boeroendoek.

Even zo duidelijk heeft moeder natuur geregeld, dat dierlijke bewoners van warme tot hete streken een dunne, kortharige vacht hebben en hun verwanten in koude streken met een dikkere, al dan niet langere beharing zijn uitgerust.

Verandering van leefgebied kan een verandering van schutskleur vereisen

Nu kan het in de natuur voorkomen, dat een groep (knaag-) dieren min of meer gedwongen kan zijn plots uit hun natuurlijke leefgebied te vertrekken.

ba6788c52333675fd6b39b877b067da5_medium.Links: gerbil.

Dit kan veroorzaakt worden door bijvoorbeeld natuurgeweld, waardoor het leefgebied geheel of gedeeltelijk is verwoest (bijvoorbeeld door overstromingen, aardverschuivingen, vulkaanuitbarstingen e.d.), of uitputting van de voedselbronnen, waardoor de groep naar andere oorden moet vertrekken.

Denk bijvoorbeeld eens aan een groep grijsgekleurde knaagdieren, die vanuit een rotsachtig gebied moeten verkassen naar een steppe of savanne. Wanneer deze dieren dan in een totaal andere omgeving terechtkomen, kan hun natuurlijke kleur sterk afsteken tegen die van het nieuwe leefgebied en hen zeer zichtbaar maken voor roofdieren en roofvogels. Een natuurlijke mogelijkheid om zich aan te passen ligt dan in een mutatie.

Mutaties, nuttige en onnuttige

Mutaties hebben een belangrijk doel in de natuur. Het stelt de soort in staat om te overleven in een nieuw en anders gekleurde leefomgeving. In het geval van de grijze knaagdieren, die emigreerden naar de steppe of savanne, zal dan waarschijnlijk sprake zijn van enkele spontane mutaties in de vachtkleur van enkele jongen, die niet langer grijsgekleurd, maar nu geelbruin of beige van vacht zullen zijn. Terwijl de grijze soortgenoten jammer genoeg voor het merendeel ten prooi zullen (blijven) vallen aan roofdieren of roofvogels, omdat zij zo afsteken in hun nieuwe leefomgeving, zullen de jongen met de kleurmutaties overleven en zich kunnen vermeerderen, waardoor de soort en de groep in stand blijft.

8dedcc1cd3cbdc1e1014a3c7a5b6d105_medium.Er kunnen echter ook onnuttige mutaties voorkomen, zoals bijvoorbeeld een geheel wit, albinodier. Een ware speling der natuur, maar één waardoor het getroffen (knaag-) dier sterk wordt benadeeld, omdat het extra goed zichtbaar is voor zijn of haar vijanden.

Rechts: albino muizen.

Gefokte mutaties de basis voor nieuwe rassen

0a399305b770d13c4090153a68d868d9_medium.Bij knaagdieren, die in gevangenschap worden geboren, speelt het belang van een goede schutskleur tegen vijanden n het geheel niet. Wordt er dan in een nestje een (vruchtbaar) jong geboren met een kleur- of vachtmutatie ten opzichte van de ouders, die in de smaak valt van de fokker, dan kan hiermee worden verder gefokt.

Boven: langharige cavia's.

Op deze wijze wordt een knaagdier met een dergelijk afwijkend en bijzondere mutatie vaak juist als uitgangspunt genomen voor ver verkrijgen van meer dieren in die nieuwe kleur of met die nieuwe vachtvariant. Men zal het knaagdier dan koppelen aan verschillende soortgenoten. Zo veel mogelijk van de nakomelingen, die de gewenste mutatie (nieuwe kleur of vacht) laten zien of mogelijk in hun genen met zich dragen, zullen dan weer aan elkaar worden gepaard. Na verloop van tijd zal zo weer een nieuw en apart ras onder deze bepaalde knaagdierensoort zijn ontstaan.

Kleuren

Melaninen

91ef6332db3441a454399c14793c6b51_medium.De kleuren van de vacht ontstaan door het terugkaatsen van het licht op kleine pigmentkorrels in het haar van de vacht. Deze pigmentkorrels kunnen voor wat betreft grootte en vorm van elkaar afwijken. Ook de hoeveelheid ervan in een enkele haar kan verschillend zijn of verschillend zijn gegroepeerd.

Rechts: rat met tweekleurig vachtpatroon.

Deze pigmentkorrels worden melaninen genoemd. Alle kleuren, die wij bij knaagdieren kennen, zijn afkomstig van twee basismelaninen. Enerzijds is er de phaeomelanine, die een gele of rode vacht geeft. Anderzijds is er de eumelanine, die zorgt voor een zwarte vacht. Door een mutatie kunnen de pigmentkorrels van vorm, aantal, hoeveelheid of groepering veranderen, waardoor een totaal andere lichtinval en dus een andere kleur ontstaat. Vermindering van melaninen in de haarschacht (ook wel verdunning genoemd) zorgt er bijvoorbeeld voor dat zwart er uit kan zien als blauw, of rood zo wordt ‘verdund’ tot er een crèmekleur is ontstaan.

Agouti of naturel

0143a6d47c94001801974c0a357c7ac1_medium.Veel knaagdieren komen in het wild alleen voor in de oorspronkelijke wildkleur, ook wel agouti of naturel genoemd. Vaak vertoont de vacht dan ook een zogenaamde ‘ticking’, alsof er een afwisselend licht- en schaduweffect op de vacht is.

Links: zilver-agouti muis.

Deze ticking wordt veroorzaakt door een bepaald gen, dat op bepaalde plaatsen in de haarschacht de vorming van de basiskleur min of meer belemmerd. Zo ontstaan er afwisselend donker- en lichtgekleurde bandjes op iedere haar, die over de gehele vacht het knaagdier een nog betere schutskleur geven en nog meer in de leefomgeving kunnen doen opgaan. De donkere kleur geeft hierbij in feite de werkelijke kleur van het knaagdier aan, terwijl de lichte bandjes aangeven waar het gen de pigmentkorrels heeft tegengehouden. Zonder het ticking-gen zou het knaagdier effen van kleur zijn.

d7b9e7c0a5cdcddd662fa52a3dd19400_medium.Zo heeft een goud-agouti cavia (zie foto links) bijvoorbeeld zwarte haarpuntjes en vaak ook zwarte bandjes op de verder lichtgekleurde haren. Dit betekent, dat de oorspronkelijke kleur van deze cavia – zonder het gen dat voor het kleur belemmerende ticking-effect zorgt – dus effen zwart zou zijn. Bijzonder is, dat het ticked agouti-patroon over bijna het hele lichaam voorkomt, echter met uitzonderling van de buik en de poten.

Agouti komt overigens bij verschillende diersoorten voor en is niet voorbehouden aan knaagdieren of konijnen. We zien het bijvoorbeeld ook bij katten, waarbij het agouti-gen zelfs zorgt voor 4 verschillende soorten tabby-patronen.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2017) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

27f9bef2a990a357d949fa9d9f4fbbd7_medium.Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Knaagdieren-als-huisdier-in-het-algemeen

Knaagdieren-als-huisdier-erfelijkheid-en-fokzuiverheid

Knaagdieren-als-huisdier-hamsters

Knaagdieren-als-huisdier-muizen

Knaagdieren-als-huisdier-ratten

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

28/01/2017 16:40

Reacties (5) 

1
29/01/2017 11:58
Wat een mooi artikel
1
28/01/2017 17:42
Leuk artikel.
1
28/01/2017 17:36
Leuk artikel. Zeker leerzaam, hoe het precies zit met de wildkleur en ticking, was nieuw voor mij.
U bent niet ingelogd. Wilt u nu inloggen of een account aanmaken?
2
28/01/2017 17:32
Interessant om hier iets meer van te weten. Zelf geef ik de voorkeur aan dieren met hun eigen, natuurlijke kleur. Al die gefokte fratsen en frutsels, daar doe je volgens mij de dieren geen plezier mee.
1
28/01/2017 17:29
Mooi artikel, weer wat bijgeleerd.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert