Kannibalisme, een terecht taboe?

Door Robin93 gepubliceerd in Gezondheid en fitness

e22b360d65ca1c3644ddf44bec576fd7_medium.Het eten van mensenvlees geldt in de menselijke geschiedenis als een taboe. Soortgenoten eten? Dat doe je eenvoudigweg niet.

Toch waren er vele volksstammen wereldwijd, die dat juist wel deden. Hetzij vanuit voedingsschaarste, vanuit overwinningsdrift, vanuit religieuze overwegingen of vanuit vermeende magische krachten.

Ontdekkingsreizigers en kannibalen

Het beeld van een inheems volk dat een gevangen medemens verslindt, danken we met name aan de 15e en 16e eeuwse ontdekkingsreizigers. Vooral Christoffel Columbus (1451-1506) schreef in zijn logboeken over stammen in de Nieuwe Wereld die mensen bij bosjes zouden hebben opgegeten. Overigens zijn er nimmer verdere bewijzen voor zijn wilde verhalen gevonden, maar de trend van het verhaal bleef bij vele goedgelovige Europeanen hangen.

Hoe komen we aan het woord ‘kannibaal’?

e23fbbf9bf3a5b514856db688bed5bf3_medium.Het was opnieuw Columbus die we hiervoor waarschijnlijk verantwoordelijk kunnen houden. Toen Columbus op zijn ontdekkingsreis naar het westen voor het eerst voet aan land zette op één van de Caribishe eilanden, stelde de inheemse bevolking zich daar voor als de ‘Caribs’. Volgens het verhaal verstond Columbus dit echter niet goed. Mede omdat hij dacht dat hij in Oost-Azië was geland, zou hij ‘Kahn’ hebben verstaan, een veel voorkomende achternaam in India, China en Mongolië. Columbus noemde de bevolking dan ook de ‘Kahnibs’ in plaats van de ‘Caribs’. Toen hij er later achter kwam dat de Caribs menseneters waren en (delen van) gedode vijanden aten als een soort oorlogsritueel, werd Columbus’ term ‘Kahnibs’ al snel verbasterd naar ‘kannibalen’ en een nieuwe kreet voor menseneters was geboren.

Van kannibaal naar slaaf

De griezelverhalen van Columbus over de voor Europeanen wellicht vreemde rituelen van deze inheemse stammen hadden echter verstrekkende gevolgen. Columbus’ beschrijvingen deden het Spaanse hof destijds zo gruwelen van ontzetting, dat de Spaanse koningin Isabella (die van Castilië) zich geroepen zou hebben gevoeld deze ‘goddeloze menseneters’ onder streng gezag te plaatsen. Zij kondigde in 1503 af dat elke (Europese) ontdekkingsreiziger die een menseneter tegenkwam deze direct tot slaaf mocht maken. Vanaf dat moment leek het alsof de Spaanse conquistadors nog louter kannibalen tegenkwamen, want in vrijwel elke Spaanse kolonie in de Nieuwe wereld werd de gehele inheemse bevolking als kannibaal aangemerkt, tot slaaf gemaakt en gedwongen in onder meer de goudmijnen te werken.

Kannibalisme bestond overal

be809bb46303df85b86d54532c223ae7_medium.Het eten van (menselijke) soortgenoten was overigens niet voorbehouden aan de Nieuwe Wereld. Ook elders op onze planeet kende men dit gebruik. In Europa zijn bijvoorbeeld archeologische vondsten gedaan van mensenbotjes van de zogenaamde Homo antecessor, een Europese oermens die circa 800.000 jaar geleden leefde. Op deze mensenbotjes zijn nog tandafdrukken van (mede)mensen te vinden. In de middeleeuwen werd gedacht dat sommige organen, lichaamsdelen en bloed van mensen magische krachten hadden en konden worden gebruikt als medicijnen of als tovermiddelen. Veel arme mensen (mannen, vrouwen èn kinderen) verloren hun leven doordat hun organen of bloed werd geoogst door schimmige priesters, duistere dokters of wrede wetenschappers. In Azië, Afrika, Oceanië, Zuid-Amerika, overal kent men wel volken of stammen met een geschiedenis van mens-eet-mens.

Hoe zit dat bij dier-eet-dier?

e19a565e983b967104b38d8123bfc0dc_medium.In de dierenwereld komt het eten van soortgenoten vaker voor. Naar schatting zijn er ongeveer 200 soorten, die elkaar zonder probleem oppeuzelen. Nu moet worden gesteld dat het hier dan vooral om insecten- en spinnensoorten gaat. Een bekend voorbeeld is de bidsprinkhaan. Na de paring eet het vrouwtje van deze soort het mannetje op om voldoende energie binnen te krijgen voor het aanmaken van de eitjes. Diverse spinnensoorten kennen een soortgelijke dodelijke paringsdans. Ook zijn er spinnensoorten waarbij de moeder zich opoffert; zij blijft bij haar spinnenzak met eitjes tot ze uitkomen. De baby-spinnen werpen zich vervolgens op hun moeder en eten haar op voordat ze – gevoed en wel – de wijde wereld intrekken.

Intelligentere dieren zoals zoogdieren lijken (gelukkig) maar sporadisch over te gaan tot het nuttigen van een soortgenoot. Een befaamd en eigenlijk gruwelijk voorbeeld van kannibalisme bij zoogdieren speelt zich af bij de leeuwen. Wanneer een dominante leeuw een opponent heeft verslagen/verjaagd en diens harem van leeuwinnen heeft overgenomen, zal hij direct overgaan tot het doden van de aanwezige welpen. Als hij honger heeft, eet hij ze ook op. De leeuwinnen zullen daar overigens niets tegen doen. Zodra de welpen van de verjaagde leeuw dood zijn, raken de leeuwinnen weer vruchtbaar en laten zich dan bevruchten door de nieuwe leider van de groep.

Enkele motieven voor kannibalisme

Honger

In eerste instantie zal men wellicht ooit de tanden in een medemens hebben gezet uit honger. Niet zo gek natuurlijk, wanneer er geen andere voedingsbronnen meer beschikbaar zijn om de dichtsbijzijnde eiwitbron te grazen te nemen. Ettelijke kannibaalverhalen zijn er bijvoorbeeld geweest tijdens de Napoleontische oorlog en de Tweede Wereldoorlog in Rusland. Hele legers zijn daar op enig moment langdurig ingesneeuwd, omsingeld, afgesneden en opgegeven geraakt. Maar ook slechte omstandigheden in bijvoorbeeld gevangenissen of kampen hebben overal ter wereld tot kannibalistische excessen geleid en zullen dit in soortgelijke omstandigheden blijven doen.

fa1841e1243d6563156f284d346aff94_medium.Een ander voorbeeld van bekend kannibalisme om te overleven is het verhaal van een vliegtuigcrash in de Andes (1972) waar in 2010 een film over werd gemaakt. Van de 45 inzittenden overleefden er uiteindelijk 27 de crash. Deze overlevenden - waaronder leden van een rugbyteam uit Uruguay - zaten zonder eten of drinken vast op 4200 meter hoogte in de koude bergen van de Andes zonder de mogelijkheid zelf af te kunnen dalen. Zij wisten zich uiteindelijk in leven te houden door vlees van hun dode medepassagiers te eten totdat zij 72 dagen later werden ontdekt en gered. De wereld sprak er aanvankelijk schande van, maar eerlijk is eerlijk: zonder dit kannibalisme had echt niemand die periode kunnen overleven.

Oorlogsritueel

f4357f3056007619c8ded0c3f74bfb61_medium.Bij veel inheemse volksstammen behoorde het eten van mensenvlees juist bij specifieke, vaak oorlogsrituelen. Het was enerzijds bijvoorbeeld de ultieme vernedering van de vijand om diens lichaam of het hoofd op te eten.

Links: kannibalen op Fidji begin 20e eeuw.

Anderzijds beschouwde men het soms ook wel als een vorm van verering: door het opeten van de vijand dacht men dan diens kracht en kennis in zich op te kunnen nemen.

Kracht vergaren voor de stam

170fbef167ad0baf3b058b48ad736b24_medium.Die laatste beweegreden was tevens bijna de ondergang van de Fore, een stam uit Papoea-Nieuw-Guinea. In de jaren 1960 brak er massaal een fatale hersenziekte uit onder de vrouwen en kinderen van de stam. Binnen een mum van tijd veranderden zij van gezonde mensen in bibberende wrakken. Wat bleek? Het was in de stam de gewoonte dat de vrouwen en kinderen de hersenen opaten van de overleden mannen; op deze wijze zouden zij langzaam maar zeker de kracht van mannen in zich op kunnen nemen en sterker worden voor de stam. Het tegendeel bleek waar. In de gegeten hersenen – zo bleek na onderzoek – zaten prionen. Prionen zijn abnormale eiwitten die in dit geval de hersenen van de gezonde eters aantastten en tot hun dood leidden. Men noemde de ziekte ‘Kuru’; het was de aanleiding voor de stam voorgoed met het oude ritueel te stoppen.

Kuru, Creuzfeldt-Jacob en BSE

21c01184d1a0d04110504e55c08986b4_medium.Kuru lijkt heel veel op de ziekte Creuzfeldt-Jacob. Ook zijn er veel overeenkomsten met BSE of gekkekoeienziekte. Vreemd is dat niet, want we weten inmiddels dat ziekmakende virussen en andere ziektebronnen altijd en vooral schadelijk zijn voor de eigen soort. Mensen worden dus altijd ziek van ziektekiemen in mensen(vlees), zoals koeien altijd ziek worden van ziektekiemen in koeien(vlees). Je zou overigens zeggen dat koeien geen koeien eten, maar BSE bleek het resultaat van tot proteïnerijk veevoer verwerkte koeienkadavers te zijn. Lucratief, zo dachten enkele veevoerfabrikanten ooit, maar het pakte dramatisch verkeerd uit

Terecht taboe?

Soortgenoten eten? Niet doen. Behalve dat het moreel uitermate verwerpelijk is (waar is tenslotte het eind wanneer de één de ander opeet), is het ook ronduit gevaarlijk en ongezond. Als je mensen eet, is de kans dat je er ziek van wordt immers behoorlijk groot. Ja, een terecht taboe dus.

 

Copyright: Robin93.

(2017) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

fbf000524d4a183e4b0f17210c67e85f_medium.Zie voor andere artikelen bijvoorbeeld ook:

Schimmels-zwammen-paddenstoelen-en-paddo-s

Smakelijke-snacks-of-griezelige-gerechten?

Welk-type-ben-jij-ochtendmens-of-avondmens?

of via:

https://tallsay.com/robin93

https://robin93artikelen.wordpress.com/

17/01/2017 14:13

Reacties (18) 

1
14/05/2018 18:35
geweldig artikel ...weer veel geleerd..
1
18/05/2017 08:16
Soortgenoten: duidelijk iets wat je niet moet eten voor je gezondheid.
1
17/05/2017 16:56
Geweldig artikel en mensen moeten niet janken. Ze eten ook dierenvlees en dan hoor je ze niet zeuren, maar als ze zelf in een pan of op een grill eindigen janken ze moord en brand.
;-)
1
23/01/2017 17:47
goed artikel, graag gelezen
1
19/01/2017 22:21
Mooi artikel Robin, graag gelezen en weer wat opgestoken.
1
18/01/2017 10:01
Heel wat van geleerd, duide4lijk geschreven
1
17/01/2017 22:21
Heel goed artikel, Robin. Met belangstelling gelezen.
18/01/2017 07:23
Thanks!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert