Knaagdieren als huisdier – erfelijkheid en fokzuiverheid

Door ZiaRia gepubliceerd in Dieren en natuur

b7b900414ca2b3ac88bba37b18f0a18d_medium.Voor een fokker van knaagdieren is kennis van de erfelijkheidsleer of genetica uiteraard van groot belang. Nu is die erfelijkheidsleer een ingewikkelde en complexe tak van de wetenschap, die over het algemeen niet in een paar woorden duidelijk is uit te leggen of eenvoudig is toe te passen. Zeker niet wanneer je tot in de finesses van de erfelijkheid wilt gaan. Echter, om het zo simpel mogelijk te houden kunnen we stellen, dat de erfelijkheid bij mens en dier door de natuur in aanleg eender is geregeld.

Chromosomenparen

313033dcf79a5f13b055a8833766957f_medium.Net als de mens heeft het (knaag-) dier op het niveau van elke lichaamscel een aantal chromosomenparen, waarop de genetische codes zijn opgeslagen. Het aantal chromosomenparen verschilt per diersoort. Echter, de zaadcellen van de mannetjes en de eicellen van de vrouwtjes bevatten geen chromosomenpàren, maar ènkele chromosomen. Wanneer een zaadcel met een eicel versmelt (bevruchting) ontstaat dan vanzelf een nieuw chromosomenpaar waaruit een jong zich verder kan ontwikkelen. En dit is een slimme zet van de natuur, want op deze wijze krijgt een jong dus altijd exact de helft van de (genetische) eigenschappen van zowel de vader als van de moeder.

Genetische codes

32c35eaf9558e231bd70cc6340e6b9e8_medium.Deze genetische codes (de genen) geven informatie over en bepalen hoe elk deel van het lichaam zich zal ontwikkelen en eruit zal zien. We kunnen hierbij denken aan zaken zoals bijvoorbeeld de lengte van de poten en van de oren, de lengte van de vacht, de kleur van de vacht, maar ook aan andere eigenschappen. Dit kunnen bijvoorbeeld zijn de werking van het spijsverteringskanaal, de bevattelijkheid voor een bepaalde afwijking, de hersenwerking en zelfs bepaalde karaktertrekken. Nu is het wel zo, dat karaktereigenschappen maar tot op zekere hoogte erfelijk zijn. Een dier kan bijvoorbeeld een erfelijke aanleg voor agressief gedrag hebben overgeërfd van (één van) de ouders, maar wanneer het zelf goed wordt verzorgd en nooit in situaties komt, waarin die agressiviteit wordt geprikkeld, dan zal deze erfelijke aanleg slapend blijven.

0e40ae52aaeed7bd654f233242c26625_medium.Genen bevatten dus alleen erfelijk materiaal van de vader en van de moeder en we hebben het dan over aangeboren eigenschappen. Eigenschappen, die in het leven van de vader of de moeder zijn verkregen of aangeleerd, kunnen nièt via de genen worden doorgegeven. Een degoe, die ooit zijn staart (blijvend) verloor, zal jongen krijgen mèt staart. Een slim konijn, dat vele trucjes kent, geeft deze niet door aan zijn of haar jongen; met wat geluk heeft één of meer ervan wel de slimheid geërfd, waardoor de gewenste trucjes eventueel weer kunnen worden aangeleerd.

Dominante en recessieve genen

d0dee7381076c70e54a26596cd7de056_medium.Bij een natuurlijke bevruchting komt een willekeurig chromosoom van het mannetje bij een willekeurig chromosoom van het vrouwtje. Dergelijke nieuwe chromosomenparen kunnen dan ook dubbele genen en dus ook dubbele informatie bevatten. Dit betekent, dat een dier twee genen voor dezelfde kleur kan hebben gekregen, maar ook dat het een gen voor de kleur blauw èn een gen voor de kleur zwart in zijn of haar opmaak kan hebben. Deze kleurgenen mengen zich niet; een wit knaagdier en een zwart knaagdier krijgen immers geen grijze jongen, maar zwarte of witte.

4ce553adabb95985bf11fd798c8cf47a_medium.Sommige genen zijn namelijk dominant en andere recessief. Dominant wil hierbij zeggen, dat die eigenschap (kleur) overheerst en zich dus in het uiterlijk van het dier zal tonen, wanneer het dier dit bepaalde dominante gen van één van de ouders heeft geërfd. Recessieve genen komen alleen in het uiterlijk van het dier tevoorschijn, wanneer ze niet door een dominant gen worden onderdrukt. Zo weet men bijvoorbeeld, dat een gen voor kortharigheid dominant is over een gen voor langharigheid; een langharig dier heeft dan ook geen gen voor kortharigheid in zijn of haar opmaak, want anders zou het, inderdaad: kort haar hebben gehad. En zo zijn er nog tal van (uiterlijke) eigenschappen, waarvan deskundigen inmiddels weten welke (dominante) genen er voor verantwoordelijk zijn en waardoor er (knaag-) dieren in bepaalde kleuren, met bepaalde vachtlengtes, in bepaalde vachtpatronen enz. enz. kunnen worden gefokt.

Fokzuiverheid

72de5ae221b5cebe855455824c6bf753_medium.Wanneer van een knaagdier vaststaat, dat de jongen dezelfde uiterlijke eigenschappen zullen hebben als de ouders, wordt ook wel gezegd, dat het dier homozygoot is voor wat betreft zijn kleur of vacht. Er zijn geen verrassingen te verwachten. Een dier, dat een recessieve uiterlijke eigenschap heeft, is daardoor dus altijd homozygoot.

Van een dier, dat een dominant gen laat zien, kan nooit helemaal worden vastgesteld of het homozygoot is. Dit dier wordt dan ook een heterozygoot of te wel een ‘drager’ genoemd.

Voorbeeld: zwart geldt als dominant gen over chocoladebruin. Een dier met een zwarte vacht, waarvan één van de ouders chocoladebruin is, heeft ongetwijfeld naast het dominante zwart-gen ook het recessieve chocoladebruin-gen in de opmaak. Het dier is echter niet fokzuiver voor zwart, want het is tegelijkertijd de ‘drager’ voor chocoladebruin en deze kan in de jongen tevoorschijn komen. Eén kruising van dit dier met een chocoladebruin dier kan voldoende zijn om chocoladebruine jongen voort te brengen, maar dit is niet altijd zo simpel. Soms zijn er meer kruisingen voor nodig.

Fokken in de praktijk

11579e115e12643792acd38cdd8e4bba_medium.Toch zit er voor wat betreft de fokzuiverheid een ruime marge tussen theorie en praktijk. Lang niet alle eigenschappen vererven namelijk keurig volgens het boekje en ook kan men niet eindeloos blijven doorfokken zonder consequenties.

Er kunnen namelijk eigenschappen zijn, die pas naar buiten treden, wanneer ze door andere, nog onbekende of onbelangrijk geachte genen worden geactiveerd. Veel genen blijken alleen in gekoppelde vormen te vererven, bijvoorbeeld een bepaalde oogkleur samen met een bepaald vachtpatroon of een bepaalde vachtkleur met een bepaalde afwijking of ziekte. Vooral op deze laatsten zitten fokkers uiteraard niet te wachten, maar het zal door het fokken en doorfokken, op zoek naar een bepaalde nieuwe uiterlijke eigenschap, vanzelf ontstaan.

85d30e9123bea1ac6d725b887dc228b0_medium.Daarmee is het in het algemeen duidelijk, dat het fokken van dieren in hun natuurlijke kleur, vacht, vachtpatroon enz. geen problemen zal opleveren. Echter, bij het doorfokken van dieren in een door de mens gewenste of bepaalde kleur, vacht of vachtpatroon enz. loert het gevaar. De mogelijkheden van menselijke inmenging lijken als van nature te worden beperkt; te veel ‘gesleutel’ en er ontstaan afwijkingen, aandoeningen en ziekten in het genetisch materiaal van het dier.

En dat is het laatste wat we willen.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2017) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

3b7b586cd569b60c87b67e3afb1003fc_medium.Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Knaagdieren-als-huisdier-in-het-algemeen

Knaagdieren-als-huisdier-aziatische-grondeekhoorn-of-boeroendoek

Knaagdieren-als-huisdier-cavia-s

Knaagdieren-als-huisdier-chinchilla-s

Knaagdieren-als-huisdier-degoes

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

16/01/2017 12:21

Reacties (13) 

1
10/02/2017 12:18
Wat een mooi artikel, goed informatie. Mijn dochter had ooit tamme ratjes die hadden ook veel aandacht en verzorging nodig. Goed dat je duidelijk info eerst tot je neemt voor je begint aan een huisdier.
ZiaRia tegen Yneke
11/02/2017 09:01
Dat laatste zou iedereen moeten doen, bij elk huisdier.
1
17/01/2017 15:43
Ik herinner me mijn eerste cavia nog. Goudhaartje, gekocht op de dag dat ons huis afbrandde.
18/01/2017 07:30
Dat is heftig, de dag dat jullie huis afbrandde!
1
17/01/2017 08:23
Ik heb vroeger met cavia's gefokt. Niet gehinderd door enige kennis. De eerste keer was ook per ongeluk, we waren tieners en het leek ons wel gezellig dat onze cavia's bij elkaar liepen. Wisten wij veel dat het een stel was? Ik spreek nu ook over begin jaren tachtig. De dierenspeciaalzaak bij ons in de buurt kocht ook jonge cavia's dus waren de keren daarna geen ongelukje. Wel een leuk zakcentje overigens.
1
16/01/2017 21:01
We moeten gewoon stoppen met fokken
17/01/2017 08:16
En de natuur gewoon laten doen waar het goed in is. Zeker waar.
1
16/01/2017 16:34
Soms zijn de bastaardjes het leukst!
1
16/01/2017 15:06
Goede uitleg
1
16/01/2017 12:56
Prachtige beestjes, maar ik denk ook, dat de natuur het het beste zelf kan regelen.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert