Wie kent hem niet: de sperzieboon!

Door AsmaysRecepten gepubliceerd in Asmay's Recepten

14d95b0f4d24c8bb9b97d4d224c387dc_medium.De sperzieboon is een welbekende en veelzijdige groente, die bij iedereen al wel eens op het bord zal hebben gelegen. Wist je trouwens, dat de naam ‘sperzieboon’ komt van ‘aspergieboon’? Waarom deze afgeleide? Wat hebben sperziebonen en asperges dan gemeen? Wel, deze benaming werd gebruikt, omdat men sperziebonen vroeger op dezelfde (oud-Hollandse) manier serveerde als de asperge, namelijk met gesmolten boter en nootmuskaat.

Zegeningen van een volkstuin of moestuin - veel sperziebonen!

Zijn we er in Nederland niet allemaal groot mee geworden? Sperziebonen waren bijvoorbeeld mijn vaders favoriete groente. Vooral in de zomer, als alle bonen in mijn vaders volkstuin (natuurlijk allemaal tegelijk) de juiste dikte hadden en geplukt moesten worden, aten wij – in mijn beleving althans – dagelijks sperziebonen. Sperziebonen met gesmolten boter en nootmuskaat of sperziebonen met sla, spekjes en tomaat. Er zat niets bij wat ik echt lekker vond, maar met het Saromatoetje in zicht (jawel, de suikerzoete poeder-/kloppudding uit die tijd) deed ik telkens een manhaftige poging er toch iets van naar binnen te werken. Aldus mijn herinnering aan zomerse maaltijden in de jaren 1960 van de vorige eeuw.

Namen en soorten: sperzieboon, stamslaboon, stokslaboon

De sperzieboon kent overigens verschillende benamingen, die allemaal dezelfde peulvrucht aanduiden, namelijk prinsessenboon, slaboon, herenboon, spekboon en dus ook aspergieboon of sperzieboon. (Voor het gemak zal ik in dit artikel alleen de naam sperzieboon gebruiken.)

97b1d2a39d4535a26c1e4429c7feb701_medium.ce3e4bfce4c42ccfbcb75fb04c6419c5.jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Links: stamslaboon (lage bonenplanten). Rechts: stokslaboon (klimmende bonenplanten).

En jawel, sperziebonen zijn peulvruchten, die echter samen met de peul als groente worden gegeten. Er zijn grofweg twee soorten:

  • de stam(sla)boon, die in lage planten op de koude grond of onder plat glas groeit;

  • de stok(sla)boon, een klimmende versie, die op de koude grond of in een kas langs stokken of gespannen draden de hoogte in wordt geleid.

Sperziebonen worden op vele plaatsen in de wereld met succes geteeld en uitgevoerd; van Engeland tot Egypte, van China tot Senegal, van Nederland tot Burkina Fasso. Daar de grond, waarop de bonen zijn geteeld, per land of regio verschilt in samenstelling, geeft dit de bonen steeds een iets andere smaak. De sperzieboon is een gezonde groente. Per 100 gram vers product bevat het circa: 36 kcal, 85,9 gram water, 2,4 gram eiwit, 6 gram koolhydraten, 0,3 gram vet en 3,5 gram voedingsvezel. Sperziebonen zijn verkrijgbaar vers, in pot, in blik en uit de diepvries.

Bonenfamilie en een paar van haar bekende leden

ba94479200627373cd73e4f377d04646_medium.Sperziebonen en witte bonen

De bonenfamilie, waaruit de sperzieboon stamt (Phaseolus vulgaris), kent duizenden varianten. Geen van de bonen uit deze plantenfamilie dient overigens rauw te worden gegeten; bonen bevatten van nature een giftige vorm van lectine, phytohemagglutinine genaamd, die alleen bij verhitting onwerkzaam wordt. Sperziebonen altijd koken, stomen of roerbakken dus. Sperziebonen worden bij voorkeur geplukt, als de boontjes in de peul jong en niet te groot zijn. De boontjes zijn dan nog niet melig en de groene peulen zijn lekker mals en prima te eten. Als je de sperziebonen van een stam(sla)boon nièt plukt, maar helemaal laat rijpen, krijg je witte bonen. De witte (dus rijpe) bonen worden dan uit de dop gehaald, gewassen en gekookt. De dop is niet langer eetbaar en wordt weggegooid. Witte bonen smaken een stuk meliger dan sperziebonen.

Haricots verts

efacb3022935431b1b40f7e4fc5a7f42_medium.Er is ook de Franse, superslanke en rechte boon: de haricots verts of Franse bonen. Haricots verts zijn meestal volop (vers, in pot of in blik) in de supermarkt verkrijgbaar. Ze zijn echter dunner, slapper en minder knapperig dan sperziebonen en hebben een donkerder groene kleur.

Kouseband

Daarnaast is er nog de tropische, verre verwant: de Surinaamse kousenband. Kousenband lijkt niet alleen op een langgerekte, dunne sperzieboon, maar komt er ook in smaak dichtbij. In de tropen kan deze groene peul wel een meter lang worden. In Nederland wordt kousenband tegenwoordig ook geteeld, maar dan is de maximale lengte ongeveer 25 cm.

e497763f1bd29bea577fde46d397d977_medium.In Nederland wordt kousenband tegenwoordig ook geteeld, maar dan is de maximale lengte ongeveer 25 cm.

Sperziebonen, over afhalen en draden

Vroeger hadden vrijwel alle sperziebonen zogenaamde ‘draden’. Dit zijn stugge vezels langs de naden van de peul. Door kruisingen en rassenveredeling is deze vervelende bijkomstigheid er zo goed als ‘uitgekweekt’. De meeste soorten sperziebonen zijn tegenwoordig ‘draadloos’, mits ze jong en niet te dik zijn als ze worden gegeten.

2dd64ff0fa4894d9b639f6cb7c76c07d_medium.Met sperziebonen, die iets te lang zijn doorgegroeid en waarvan je de dikkere bonen in de peul afgetekend kunt zien, zul je meer risico lopen toch nog draden langs de naden van de peul aan te treffen. Deze draden zijn niet lekker. Controleer of er draden zijn door een klein sneetje in beide punten van de peul te maken. Trek deze puntjes er stuk voor stuk langs beide naden van de sperzieboon af. Als de sperzieboon één of twee draden heeft, kun je ze er zo aftrekken. Vroeger sprak men dan ook over “boontjes afhalen” bij het schoonmaken ervan. Jong geplukte sperziebonen hebben vrijwel nooit draden; dan worden alleen de puntjes aan de uiteinden er af gehaald.

Traditionele bereiding sperziebonen

Ingrediënten

  • b2c4db19c6374d0379c00deb04acf905_13942131 kilo sperziebonen
  • Zout
  • 30 gram boter
  • Nootmuskaat.

Verder nodig: een schilmesje, een vergiet, een kookpan.

Bereiding

Haal de sperziebonen af (snij de puntjes aan de uiteinden er af, verwijder eventuele draden)

Snij of breek de sperziebonen eventueel doormidden

Doe de sperziebonen in het vergiet en spoel ze goed onder stromend water af

8eeee7afa69aab0f454afdeb18c49946_1394213Zet de bonen met een laagje water op het vuur

Doe er een schepje zout bij

Kook de sperziebonen in 15-20 (soms bij hardere of taaiere bonen misschien zelfs 30) minuten gaar

Giet de sperziebonen af

Schud de boter erdoor heen zodat deze over de bonen smelt

Strooi er wat nootmuskaat overheen.

Variatie

adce74b62eafad66ee844ad87576afb5_medium.Strooi er eventueel nog wat (witte peper) overheen.

Strooi er eventueel nog wat bonenkruid (in gedroogd bladvorm of in poedervorm) overheen.

Serveren

Serveer eventueel sla, komkommer en/of tomaat bij de sperziebonen.

Serveer eventueel appelmoes bij de sperziebonen.

Tot slot 

Zo’n hekel aan sperziebonen als ik vroeger had, heb ik niet meer; een mens verandert immers, ook qua smaak. Tegenwoordig kan ik oprecht genieten van een ouderwets bordje jonge, gekookte sperziebonen (graag met boter en nootmuskaat!) en daarbij gebakken nieuwe aardappelen of krieltjes en bijvoorbeeld een schnitzel of een stukje gegrilde kip of vis. Heerlijk! Eigenlijk zou ik dat nu wel elke dag lusten in de zomer.

77eb6cbc2ae94acc0de3b09745836a57.jpg

ASMAY.

© 2012 Foto's: Asmay, Office.microsoft.com, Pixabay.com.

 

ce58262b8bf60a41baf50aadeee95f49.jpgZie ook:

Eenvoudige-roerbakschotel-met-sperziebonen-en-paprika

Hartig-gerecht-Spaanse-taart-met-sperziebonen-en-chorizo

Nederlandse-streekkeuken-spek-met-peren

Nederlandse-streekkeuken-raasdonders-met-spek

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/

13/01/2017 08:38

Reacties (3) 

1
13/01/2017 09:21
Lekker!
1
13/01/2017 09:16
Ach, die befaamde zomerse sperziebonenoogst uit de volkstuin of moestuin ... Ik herinner me er nog alles van.
1
13/01/2017 09:12
Leuke ode aan de sperzieboon!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert