De zwarte dood

Door Aicha1968 gepubliceerd in Geschiedenis

De meest verwoestende epidemie in de geschiedenis, de Zwarte Dood, woedde in drie werelddelen en doodde miljoenen mensen. De Zwarte Dood liep diepe sporen na in het leven van de mensen uit de middeleeuwen. Tot in de 18e eeuw bleef de ziekte bestaan.

De verspreiding van de plaag

Vroeger werd de Zwarte Dood aangeduid met de 'pest' of  'de grote plaag'. In 1330 breidde deze besmettelijke ziekte zich vanuit de Gobi-woestijn uit, doodde duizenden mensen in China en India en verspreidde zich langs de handelroutes van Centraal-Azië naar het Midden-Oosten en Noord-Afrika.

4c758628db0d24ce8da76f61d3c9341fdmVyc3By

Een geschiedenisschrijver vertelt dat India was ontvolkt, dat Mesopotamië, Syrië en Armenië waren bedolven onder lijken en dat de Koerden in wanhoop hun toevlucht in de bergen zochten. Vrijwel zeker waren het Italiaanse schepen die de pest naar Europa brachten en de ziekte ongewild verspreidden via hun drukke handelsroutes rondom de Middellandse Zee.

De eerste besmette

Een van de eerste bekend geworden gevallen van pest deed zich voor in oktober 1347 in de haven van Messina op Sicilië, waar een vloot uit Genua aanmeerde met aan boord zieken en stervenden. Toen de havenautoriteiten in de gaten kregen wat er aan boord aan de hand was, stuurden ze de vloot weg. Het was echter al te laat. Binnen een paar dagen had de besmettelijke ziekte zich verspreid over het eiland Sicilië en was overgewaaid naar het vasteland van Italië. Van hieruit woekerde de plaag voort in heel Europa. In September 1348 bereikte de Zwarte Dood Engeland, richtte verwoestingen aan in Scandinavië en veegde een kleine Noorse nederzetting op een verafgelegen eiland bij Groenland van de kaart.

51d37aba7a591f40a2137ba1574beca2ZHIuIHNuOp deze middeleeuwse prent is duidelijk te zien dat men in die tijd niet wist hoe de ziekte zich verspreidde. Deze dokter bezoekt zijn patiënten. Het onderschrift zegt: Hoe de dood te verslaan in Rome door beschermende kleding,1656  In de snavel zitten kruiden om de lucht te zuiveren.

Einde van de wereld

De verschrikkingen van de pest zijn beschreven door een Italiaanse schrijver, die zijn vijf kinderen aan de ziekte had verloren. 'Besmette mensen sterven bijna onmiddelijk. Er ontstaan builen op hun lichaam in oksels, hals en lies. En ze vallen om terwijl ze met je praten. Vaders verlaten hun kinderen, vrouwen hun mannen en de ene broer verlaat de andere; de ziekte lijkt zich te verspreiden door iemands adem en door iemands blik. En zo stierven vele mensen. 

750a52549abb0c1c372ae7c68f0bc343Ym9lciBl

Niemand wilde ze begraven, niet voor geld en ook niet uit vriendschap. Familieleden brachten hun doden naar sloten en lieten ze daarin achter zonder kerkdienst en zonder priester. Op veel plaatsen werden grote kuilen gegraven die werden volgegooid met de lichamen van talloze doden. Mensen stierven bij honderden, dag en nacht. Er stierven zoveel mensen dat men dacht dat het einde van de wereld  was gekomen'

                                                                                                                       

Stad en platteland 

Dezelfde omstandigheden, de wanhoop en de paniek heersten overal in Europa. Het leven in de steden was in die tijd moeilijk. In de overvolle straten was het onmogelijk andere mensen te ontlopen, en de honderden doden begraven was een probleem. Veel rijke mensen ontvluchtten daarom de stad. Het verhaal Decamerone van de beroemde schrijver Boccaccio gaat over een groep mannen en vrouwen die zichzelf hebben opgesloten in een villa. Zij vertellen elkaar verhalen om de tijd te doden, terwijl ze afwachten tot de 'grote plaag' voorbij is. 

5b4b7d2122d222dcd6a2a7e37a3989d2ZGVjYW1l

In werkelijkheid waren de mensen op het platteland er net zo slecht aan toe. De Zwarte Dood leek niet te stoppen. Hoewel, vreemd genoeg, het aantal doden van plaats tot plaats sterk wisselde. Een 'gelukkige' stad verloor misschien maar 10% van haar inwoners, terwijl in een afgelegen dorpje het percentage tot 60 kon oplopen. Dit onvoorspelbare element maakte de pest alleen maar angstaanjagender.

Builenpest

Wat geen middeleeuwse dokter wist, was dat er drie verschillende vormen van de Zwarte Dood woedden. Eén besmettelijke vorm infecteerde bloed en luchtwegen en werd overgebracht door mensen. Deze zeer dodelijke vorm was minder algemeen dan de builenpest, die werd overgebracht door vlooien die leefden op huisratten. De beten van een besmette vlo veroorzaakten builen zo groot als een ei in hals, lies en oksels. Als gevolg van inwendige bloedingen verkleurden de builen tot een paarsachtig zwart.

6a4a1d9b119e78c974c2297b55b0f532_medium.

Er bestond geen middel of voorzorgsmaatregelen tegen alle vormen van de Zwarte Dood. Wanneer een zieke bijvoorbeeld afgezonderd werd gehouden, hield het de vlooien en ratten niet tegen. Ratten en vlooien vormden in de middeleeuwse steden een deel van het leven. Hygiëne zoals wij die kennen, was in de middeleeuwen ongewoon. Mensen reageerden op verschillende manieren op de ziekte. Sommigen besloten zich eens goed uit te leven nu het nog kon, anderen wasten en ontsmetten zichzelf in de hoop zo aan de ziekte te ontsnappen. Velen dachten dat de plaag een Godsoordeel was. Ze wilden Gods genade afsmeken door boete te doen. De Zwarte Dood was eind 1351 uitgewoed. Een derde van de wereld was gestorven, zei de middeleeuwse geschiedschrijver Froissart. Onderzoekers denken dat hij wat Europa betreft daarin gelijk had. De sporen die de Zwarte Dood naliet waren diep.

Herleving van de plaag

Als de plaag voorgoed weggebleven was, dan had Europa zich waarschijnlijk snel hersteld. Maar de Zwarte Dood kwam terug in 1361 en in 1369 en bleef daarna tot het einde van de 15e eeuw om de zoveel jaar terugkeren. De ziekte sloeg echter nooit meer zo hard toe als de eerste keer.Het resultaat was dat het bevolkingsaantal laag bleef. Dit had vele gevolgen, die echter niet allemaal even slecht waren. Het bleek bijvoorbeeld veel eenvoudiger een kleiner aantal mensen te voeden. Het beperkte aantal beschikbare arbeidskrachten had tot resultaat dat de lonen werden verhoogd. De rente die geheven werd op landbezit ging omlaag door de overvloed aan land. In Nederland en ook in andere delen van West-Europa verdween het lijfeigenschap door het tekort aan arbeiders. Het was de middeleeuwse lijfeigene verboden het land waarop hij werkte te verlaten, maar nu was hij in staat zijn vrijheid op te eisen. Werd hem die geweigerd dan kon hij weglopen en ergens anders werk vinden . Landeigenaren die arbeiders te kort kwamen, voelden zich niet meer verplicht een weggelopen lijfeigene terug te sturen naar zijn systeem van de middeleeuwen.

6025e4176f11be214978c893482a4e78YmVncmF2De ontwikkeling van Europa in de 16e eeuw werd mogelijk toen de pest minder vaak de kop opstak. Ook toen werd de ziekte nog gevreesd. Daar kwam pas een eind aan in de 18e eeuw.

12/01/2017 08:03

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert