De kunst van het pottenbakken

Door Aicha1968 gepubliceerd.

De geschiedenis van het porselein en aardewerk

Pottenbakken is een van de oudste ambachten. Sinds het Stenen Tijdperk is deze kunst voortdurend verfijnd, zowel technisch als in artistiek opzicht. Ondanks de massa productie is het pottenbakken nog steeds een boeiend ambacht.

Keramiek

Keramiek wordt gemaakt van klei die wordt verhit (gebakken) tot hij hard is. Het grootste voordeel van klei boven ander materiaal is dat het, alvorens te worden gebakken, in allerlei vormen kan worden gekneed, waardoor het voor vrijwel ieder soort vaatwerk en gebruiksartikel is toegepast, evenals voor beeldjes en zelfs voor levensgrote standbeelden. Het vroegste gebruikskeramiek schijnt te zijn vervaardigd in de tijden dat de mens landbouw ging bedrijven en vee ging houden, dat  wil zeggen vroeg in het Neolithische Tijdperk, rond 7000 v. Chr., in het Nabije Oosten. Tegen 5000 v. Chr. gebruikte men al ovens, die een redelijk constante hitte gaven.

 De draaischijf, die ronddraait terwijl de pottenbakker de klei met beide handen vormt, stamt uit 3500 v. Chr. De oven en de draaischijf waren belangrijke uitvindingen, hoewel men ze in sommige culturen niet gebruikte en toch prachtig vaatwerk maakte. De verschillen tussen de diverse soorten keramiek zijn afhankelijk van de soort en de kwaliteit van de gebruikte klei en van de temperatuur waarbij wordt gebakken. Hoe hoger de temperatuur is, des te harder en dunner is het eindresultaat. Maar in het verleden was het moeilijk zorgvuldige resultaten te produceren en hoe hoger de temperatuur werd, des te groter was het risico dat de hele partij in de oven ten gronde ging.                                                                                                                                               

Soorten keramiek

De drie belangrijkste soorten zijn aardewerk, steengoed en porselein. In het verleden was het grootste deel aardewerk omdat het gemakkelijker en veiliger te maken was, want men bakte het bij lagere temperatuur den de anderen soorten.

Maar porselein was zo hard en dun dat eeuwenlang alleen de Chinezen het konden maken. Een van de redenen voor de grote variëteit in gebakken vaatwerk is dat er zoveel manieren zijn om het te decoreren. Zo is slip een klei-suspensie waarmee men op het kleioppervlak een patroon of afbeelding kan maken, met een vrij ruw en aantrekkelijk effect. De slip kan echter ook ingewassen worden op het oppervlak, waarbij de patronen ingekrast worden zodat de kleur van de onderliggende klei te zien is (graffito). Het meeste vaatwerk is bedekt met glazuur - een glasachtige laag. Bij aardewerk is deze laag functioneel omdat hij de poreuze ondergrond verzegelt, zodat er geen vloeistof doorheen kan. Maar op steengoed en porselein wordt glazuur gebruikt omdat het de klei een glad en glanzend uiterlijk geeft. Beschilderd vaatwerk was in veel culturen populair. De gebruikte kleuren en de bereikte effecten variëren, afhankelijk van het feit of de beschildering is gedaan op een gebakken oppervlak alvorens te glazuren of op een geglazuurd oppervlak voor of na fixatie door een tweede keer bakken. De prachtigste effecten bereikte men met decoraties van metaalglazuur, waarbij de aanwezigheid van zilver, koper en goud in de kleurstoffen het oppervlak een fascinerende metalige en iriserende glans geven.

Een eeuwenoud ambacht

De Grieken ontwierpen een reeks prachtige vazen voor het bewaren, mengen, schenken en drinken. Deze bevatten prachtige decoraties die op twee interessante ongebruikelijke manieren zijn geschilderd. In  de zwart-figurige stijl worden de figuren in zwart op de gebakken klei geschilderd.

  Grieks     Islamitisch     Majolica    Delfs blauw  Wedgwood      Creamware

De Islamitische keramiek was beroemd vanwege de metaalglazuur techniek, maar evenzeer vanwege het gebruik van Arabisch schrift (kalligrafie) als prachtige decoratietechniek. Een van de belangrijkste tradities in Europa werd via Spanje overgenomen van de Islam. Dit was keramiek met een witte doorschijnende tinglazuur, die eerst in Italië in de 15de eeuw met scénes in Renaissancestijl werd beschilderd en bekend onder de naam faience en Delfts aardewerk. De meest bekende naam in de Britse keramiek is waarschijnlijk die van Josiah Wedgwood 91730-95), die Staffordshire tot het centrum van de massapoductie maakte en tegelijkertijd producten van hoge kwaliteit ontwikkelde in aardwerk (creamware) en steengoed in een typische Neoklassiek stijl.

Chinees porselein

De oudste langdurige traditie van pottenbakken is de Chinese, die dateert uit ca. 3000 v. Chr. 

Een van de mooiste voorbeelden is de grafkeramiek uit de T'ang-periode (618-906 n. Chr.) en de bijzonder grote, prachtig gemodelleerde paardenbeelden. China is echter altijd beroemd geweest om haar porselein, een uiterst wit, hard en glad materiaal dat in Europa wordt bewonderd omdat het zo doorschijnend is en in China vanwege het ijle geluid als men er zacht tegenaan tikt. Veel mensen beschouwen porselein als een geheel apart soort keramiek. De Europeanen importeerden en verzamelden Chinees porselein reeds voordat het geheim van de productie ervan werk ontdekt (ca. 1709) in de Saksische stad Meissen, in Duitsland. Daar kwam de eerste Europese porseleinfabriek, die werd gevolgd door vele andere, zoals Nymphenberg in Beieren, Sévres in Frankrijk en vanaf 1740 Chelsea, Derby en Worcester in Groot-Brittanië, waar een belangrijke variant het eierschaalporselein, van klei met beenderas, werd uitgevonden. 

Bij het 18de eeuwse porseleinen serviesgoed behoorden ook de prachtige porseleinfiguurtjes van gemaskerde harlekijnen, herder en andere luchthartige motieven. In de 19de eeuw leidde de massaproductie tot een kwaliteitsvermindering in het Europese keramische werk, ondanks de pogingen van ambachtslieden zoals William Morris en William De Morgan. Maar in de 20ste eeuw herleefden de particuliere pottenbakkerijen (ateliers) en die ontwikkeling zet zich nog steeds voort.

 

12/01/2017 07:49

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert